The Activities British Council at Ankara People's House

Yıl 2025, Sayı: 76, 137 - 155, 31.05.2025

Döndü Sena Göndürü

https://doi.org/10.46955/ankuayd.1613009

Öz

Throughout World War II, Britain made extensive use of cultural propaganda. In this context, the British Council, which aimed to promote British culture and foster cultural exchange with various communities, served Britain's interests through its activities, particularly in “friendly and allied” countries, contributing to British foreign policy. For Britain, which sought to align Turkey—a strategically significant country during the war years—on its side and to counteract German propaganda, the British Council became an important instrument. The Ankara People's House (Ankara Halkevi), being the most prominent cultural center in Ankara, attracting the literate elite, and having organic ties with the ruling Republican People's Party (CHP), provided a suitable venue for the British Council's activities. This study examines the exhibitions, conferences, English courses, and film screenings organized by the British Council at the Ankara People's House between 1940 and 1950.

Anahtar Kelimeler

Ankara People House , British Council , Turkish-English Relations

İNGİLİZ KÜLTÜR HEYETİNİN (BRITISH COUNCIL) ANKARA HALKEVİ’NDEKİ FAALİYETLERİ

Öz

İngiltere, II. Dünya Savaşı boyunca kültürel propagandayı yoğun bir şekilde kullanmıştır. Bu doğrultuda İngiliz kültürünü tanıtmayı ve farklı topluluklarla kültürel alışveriş yapmayı hedefleyen İngiliz Kültür Heyeti (British Council), bilhassa “dost ve müttefik” ülkelerdeki faaliyetleri ile İngiltere’nin çıkarlarına hizmet etmiş ve İngiliz hükümetine dış politikada katkıda bulunmuştur. Savaş yıllarında önemli bir konuma sahip olan Türkiye’yi kendi yanına çekmeye ve Alman propagandasını etkisiz kılmaya çalışan İngiltere için İngiliz Kültür Heyeti önemli bir araç olmuştur. Heyet, Türkiye’deki ilk temsilciliğini Ankara’da açmıştır. Ankara Halkevi hem Ankara’nın en gözde kültür merkezi olması ve okur yazar kesimi çatısı altında toplaması hem de iktidar partisi CHP ile organik bağları dolayısı ile İngiliz Kültür Heyeti’nin faaliyetleri için elverişli bir mekan olmuştur. Bu çalışmada İngiliz Kültür Heyeti’nin 1940-1950 yılları arasında Ankara Halkevi’nde düzenlediği sergi, konferans, İngilizce kursu, film gösterileri gibi faaliyetleri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ankara Halkevi , İngiliz Kültür Heyeti , Türk-İngiliz İlişkileri

Kaynakça

• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
• Ankara Halkevi İçtimai Yardım Şubesinin 1934 Çalışma Raporu, Ankara: 1935.
• Ankara Halkevi Bir Yıl İçinde 300.000 Yurttaşı Çatısı Altında Topladı, Ankara: 1936.
• Ankara Halkevi Bir Yıl İçinde 384.793 Yurddaşı Çatısı Altında Topladı, Ankara: 1937.
• Ankara Halkevi Bir Yıl İçinde 475.651 Yurddaşı Çatısı Altında Topladı, Ankara: 1938.
• Ankara Halkevi Bir Yıl İçinde 408.673 Yurddaşı Çatısı Altında Topladı, Ankara: 1939.
• Ankara Halkevine 1940 Yılı İçinde 635.501 Yurddaş Gelmiştir, Ankara: Ulus Basımevi 1941.
• C.H.F. Halkevleri Talimatnamesi, Ankara: Hakimiyeti Milliye Matbaası, 1932, s.5.
• Akarcalı, Sezer, İkinci Dünya Savaşında İletişim ve Propaganda, Ankara: İmaj Yayıncılık, 2003, s.217-219.
• Baltacıoğlu, İsmail Hakkı, Halkın Evi, Ankara: Ulus Basımevi, 1950.
• Bozdağ, Oğuzhan, Türk Ocakları İdeolojisi ve Mimarisi (1913-1931), Ankara: Türk Ocakları Yayını, 2014.
• Byrne, Alice, “The British Council and the British World, 1939-1954”, Graat On-Line İssue.
• Corse, Edward, “To accustom Turkish minds to a state of belligerency’: The Delicate Balance of British Propaganda in Turkey during the Second World War”, Journal of Balkan and Near Eastern Studies, Volume 23, September 2021.
• Çeçen, Anıl, Atatürk’ün Kültür Kurumu Halkevleri, İstanbul: Cumhuriyet Yayınları, 2000.
• Donaldson, Frances, The British Council, The First Fifty Years, London: Jonathan Cape Ltd, 1984.
• Fisher, Ali A story of Engagement: the British Council 1934-2009, Londra: British Council, 2009.
• Grant, Michael - Marsden, Edmund, The British Council in Turkey 1940-1990, Ankara: British Council and Cultural Affairs, 1990.
• Göndürü, Döndü Sena, Ankara Halkevi ve Ülkü Dergisi, Ankara: Phoenix Yayınevi, 2024.
• Gürün, Kamuran, “Türkiye’yi II. Dünya Savaşı’na Sokma Çabaları”, Belleten, Cilt:52, Sayı: 204.
• Kemal Karpat, “ The People’s Houses in Turkey: Establishment and Growth”, Middle East Journel, Vol. 17, No:1/2(Winter-Spring, 1963).
• Koç, Esra Özkan - Önal, Raziye Çiğdem, “1940’lı Yıllarda İngiliz Kültür Heyeti’nin Ankara’da Açtığı Kültürel Propaganda Sergileri”, Ankara Araştırmaları Dergisi, 9(1), Haziran 2021.
• Kunter, Halim Baki, Kuruluşlarının 32. Yıldönümünde Halkevleri, İstanbul: Halkevleri Genel Merkezi Yayınları, 1964.
• Malkoç, Eminalp, “1940’lı Yıllarda British Council/İngiliz Kültür Heyeti’nin Halkevleri Üzerinden Türkiye Etkinlikleri”, Türk İnkılap Tarihi Yıllığı, Sayı:91, 2019, s.1-21.
• Özer, İsmail, “İngiliz Kültür Heyeti(British Council) ile Halkevleri Arasındaki Kültürel Münasebetler (1939-1950)”, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl:14, Sayı:2, Ağustos 2010.
• Özer, İsmail Türk Modernleşmesinde Halkevleri ve Diyarbakır Halkevi Örneği, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2021.
• Seydi, Süleyman, 1939-1945 Zor Yıllar! İkinci Dünya Savaşında Türkiye’de İngiliz-Alman Propaganda ve İstihbarat Savaşı, Ankara: Asil Yayınları, 2006.
• Şimşek, Sefa, Bir İdeolojik Seferberlik Deneyimi Halkevleri 1932-1951, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2002.
• Taylor, Philip, “Cultural Diplomacy and the British Council”, British Journal of International Studies, Cilt:4, Sayı:3(Ekim 1978).
• Tekeli, İlhan - İlkin, Selim, Dış Siyaseti ve Askeri Stratejileriyle İkinci Dünya Savaşı Türkiyesi, Cilt:1, İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
• The British Council 1934-1955, London: 1955.
• White, A.J.S., The British Council, The First Fifty Years 1934-1959, London: 1965.
• Toksoy, Nurcan, Bir Kültürel Kalkınma Modeli Olarak Halkevleri, Ankara: Orion Yayınları, 2007.
• Yaşar, Hakan, “Yurt Dışında Bir Kültür Kurumu: Londra Halkevi”, Atatürk Yolu Dergisi, Cilt:12, Sayı:45, Bahar 2010.
• Yüksel, Erol - Satı, Sevgi, “İkinci Dünya Savaşı’nda Türk Gazetecilerin Londra ve Berlin Gezileri ve İzlenimleri (1939-1942)”, History Studies, 12/6, Aralık 2020, s.3404.