BULGAR-RUM ÇATIŞMASININ GÖLGESİNDE: FİLİBE'NİN RUM OKULLARI

Öz

Günümüzde Bulgaristan sınırları içinde yer alan Filibe, 1363 yılında Lala Şahin Paşa tarafından fethedilmiş ve Edirne Vilayetinin sancaklarından biri olmuştur. Şehrin Ortodoks cemaatini Rumlar, Bulgarlar ve az sayıda Sırplar oluşturmuştur. İstanbul’un fethiyle birlikte İstanbul Patriği Ortodoks cemaatin ruhani lideri olunca bölge Ortodoksları da Fener Rum Patrikhanesi’ne bağlanmıştır. Bu durum, Filibe’de ticaret ve zanaat ile uğraşarak zenginleşen Rumların Bulgar nüfus üzerindeki etkisini arttırmıştır. Bu bağlamda, Filibe’de Yunan burjuvazisi daha erken bir şekilde ortaya çıkarak kendi dillerinde eğitim veren okulların açılmasını ve desteklenmesini sağlamıştır. Bulgarların milli bilincini kazanmasıyla birlikte Rumlar şehirde varlıklarını muhafaza etme gayretine girmiş, bu okulların sayısında artış olmuştur. Ancak ilerleyen süreçte şehirde başlayan Rum karşıtı ayaklanmalar hem Filibe Rum cemaatinin hem de bu okulların kaderini belirlemiştir. Bu çalışma, Yunanca ve Bulgarca kaynaklarla desteklenerek bir zamanlar Filibe’de bulunan Rum okullarını, hayırseverleri ve bu okulların akıbetini aktarmaya odaklanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bulgar
• Filibe
• Rum Okulları
• Zarifi

IN THE SHADOW OF THE BULGARIAN-GREEK CONFLICT: GREEK SCHOOLS IN PLOVDIV (1780-1906)

Öz

Plovdiv, today located within the borders of Bulgaria, was conquered by Lala Şahin Pasha in 1363 and became one of the sanjaks of the Edirne Province. The Orthodox community of the city consisted of Greeks, Bulgarians and a small number of Serbians. Following the conquest of Istanbul, when the Patriarch of Istanbul became the spiritual leader of the Orthodox community, the Orthodox Christians of the region were also linked to the Ecumenical Patriarchiate of Constantinople. Greeks who made their wealth by engaging in trade and crafts in Plovdiv, had a greater effect on the Bulgarian populace as a result of this situation. In this context, the Greek bourgeoisie arose early in Plovdiv and ensured the number of schools offering education in their own language opened and was supported. The Greeks attempted to preserve their presence in the city as the Bulgarians became more aware of their national identity, and the quantity of these schools increased. However, the anti-Greek riots that broke out in the city ultimately determined what would happen to these institutions and the Greek population in Plovdiv. With the help of Greek and Bulgarian sources, the main goal of this study is to present the fate of the Greek schools that formerly existed in Plovdiv.

Anahtar Kelimeler

• Bulgarian
• Plovdiv
• Greek Schools
• Zariphios

Kaynakça

1. “Aggelia”, Philippopolis, 11 Temmuz 1892, 1-4.
2. “Izvestiye”, Nova Maritsa, 23 Temmuz 1906, No:72, Plovdiv, :1-4.
3. “Izvestiye”, Nova Maritsa, 68- 6/5, 6 Ağustos 1906, No:74, Plovdiv, :1-4.
4. Kanonismos tou en Philippoupolei Ellinikou Syllogou “Ischys” (Philippoupolis: Emporikon Typographeion, 1890.
5. Katastatikon tis en Philippoupolei Agathoergou Adelfotitos ton Ellinidon Kyrion “Eurydikis”. Philippoupolis: Typois V. Vafeiadou, 1912.
6. Papadopoulou, Arhontia, “İ Ekpaideftiki Poreia ston Evrytero Mikrasiatiko Horo”, Praktika 1ou Symposiou: O Ellinismos tis Mikras Asias apo tin Arhaiotita mehri ti Megali Eksodo. Nea İonia: Ekdosi KE.MI.PO, 2005.
7. Skordelis, V.G, O en Philippoupolei Ellinikos Syllogos ton Philomouson: Ekthesis ton pepragmenon kata to pempton apo tis systaseos autou etos (apo 8 Oktovriou 1873 mechri 6 Oktovriou 1874), Philippoupolis: Typois Voutyra kai Sias, 1875.
8. Betrandon De La Broquıére’in Denizaşırı Seyahati, Yay. Haz. Muhittin Salih Eren, Çev. İlhan Arda, Eren Yayıncılık, İstanbul, 2000.

9. Çorbacı, Osman Kâmil, Er, Hamit. “İstanbul’daki Rum Okullarının Tarihi ve Bugünü,” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 22 Sayı:1, Haziran 2022, :100-115.
10. Frangou, Maria, Eklisiastiki kai Ekpaideutiki Katastasi tou Ellinismou tis Filippoupolis Kata tin Periodo 1878- 1914 Epi ti Vasei Episimon Ellinikon Engrafon, Selanik Aristoteles Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Prof. Dr. Dionysios Valais, Selanik, 2013.
11. Gioftsios, Kyriakos, Between Greek Nationalism and Ottomanism: Contested Loyalties of Ottoman Greeks in the Periodicals of Tanzimat Period (1869-1877), Orta Avrupa Üniversitesi, Milliyetçilik Çalışmaları, Yüksek Lisans Tezi, Danışman: Michael L. Miller, Budapeşte, 2018.
12. Gruev, Yoakim, Moite Spomeni, Uchilishtenŭ pryegledŭ, Plovdiv, 1906.
13. Hacısalihoğlu Ersoy, Neriman, “Textile Trade in Bulgaria in the Mid-Nineteenth Century and The Gümüşgerdan Family”, Living in the Ottoman Ecumenical Community (Essays in Honour of Suraiya Faroqhi)”, Ed. Vera Constantini, Markus Koller, BRILL, Boston, 2008, :181-199.
14. İnalcık, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Eren Yayıncılık ve Kitapçılık Ltd. Şti., İstanbul, 1992.
15. Jelavich, Barbara, Balkan Tarihi: 18. ve 19. Yüzyıllar, Çev. İhsan Durdu, Gülçin Tunalı, Haşim Koç, Küre Yayınları, 2016.
16. Kılıçoğlu Cihangir, Çiğdem, “Ayvalık Akademisi ya da Batı Anadolu’da Yunan Ulusçuluğunun Kökenleri Üzerine,” Türkiyat Mecmuası, İstanbul Üniversitesi Yayınevi, :411-440.
17. Kiossev Alexander, “How to Think About The Balkans: Culture, Region- The Real City in an Imaginary Territory (The Case of Plovdiv),” Sofia Academic NEXUS, Cas Workin Paper Series/ Issue 1, Sofya, 2007.
18. Kitromilidis, Pashalis M. Neoellinikos Diafotismos: Oi Politikes kai Koinonikes İdees. Athina: Morfotiko İdryma Ethnikis Trapezis, 2009.
19. Kurtaran, Uğur, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Millet Sistemi”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt:1, Sayı:8, Aralık 2011, :57-71.
20. Ortaylı, İlber, “19.yüzyılda Heterodoks Dini Gruplar ve Osmanlı İdaresi,” İlam Araştırma Dergisi, Cilt:1, Sayı:1, 1996, :63-68.
21. Ploumidis, Spyridon G., Ethnic Symbiosis in the Balkans- Greeks and Bulgarians in Plovdiv (1878-1906), Isis, 2016.
22. Sakka, Vassiliki, Brentanou Katerina. “Teaching History in Greek Schools: Adventures of a “Fresh” History Curriculum for Compulsory Education. Another Lost Chance?” ISSEI (International Society fort he Study of European Ideas), Greece.
23. Saraç, Hüseyin, “Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslim Kızların Eğitimi ve Aksaray Rum İnas Mektebi,” Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt: 39 Sayı: 67, Mart 2020, :305-325.
24. Şahin, M.Süreyya “Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:12, İstanbul, 1995, :342-248.
25. Tağ, Muhammed, Batı Trakya ve Şark-ı Rumeli’de Gayrimüslim Unsurlar Arasındaki İhtilaflar (1878-1912), Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Danışman: Doç. Dr. Bülent Yıldırım, Edirne, 2022.
26. Yaşar Keskin, Filiz, “Osmanlı İdari Sistemi İçerisinde İstanbul Rum Patrikhanesi’ne Bağlı Metropolitlerin Görevleri,” Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt:8, Sayı:2, Eylül 2023, :1987-2037.
27. Yavuz, Rengin, “Bulgar Milliyetçiliği ve Bulgaristan Türkleri Üzerine Bir Değerlendirme,” Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt:1, Sayı:2, Mayıs 2019, :221-232.
28. Zarifi, Yorgo L., Hatıralarım- Kaybolan Bir Dünya: İstanbul 1800-1920, (çev.) Karin Skotiniyadis, Literatür Yayınları, İstanbul, 2005.
29. Atanasov, Zhecho, Chakarov, Nayden. “History Of Bulgarian Education,” 2008, https://berberian11.tripod. com/atanasov-education-htm, Erişim 01.08.2024.
30. A. Vakalopoulos, Konstantinou, “Tourkokratoúmeni Thráki. O ellinismós stin Vóreia Thráki- Anatoliki Romylía kai stin Voulgaria,” Mayıs 2016, https://yaunatakabara-blogspot-com-2014-12-blogpost-15.html. Erişim 15.08.2024.
31. Bozoni, Argyro, “12 istorika ekpaideftiria pou idrysan oi Ellines se Mikra Asia kai Valkania,” Haziran 2023, https://himara.gr/istoria/25277-12-istorika-sxolia-pu-idrysan-ellines-se-mikra-asia-kai-valkania/, Erişim 11.08.2024.
32. “Filíppoupólis: Zarífeia Didaskaleía Filippoupóleos,” http://filippoupolis-blogspot-com/2014/03/blogpost_ 23.html, Mart 2014, Erişim 11.08.2024.
33. https://filippoupolis.blogspot.com/ Filippopoli-Scholeia-Plovdiv- schools, Ağustos 2024. Erişim 11.08.2024.
34. “İstanbul’a Dokunanlar: Grigoris Maraslis”, https://dogaliktisatci-wordpress-com/2020/03/09/istanbuladokunanlar- 1/, Mart 2020, Erişim 11.08.2024.
35. Syndidaskalia sti Defterovathmia Ekpaidefsi,” https://fresh-education.gr/syndidaskalia-sti-defterovathmiaekp/, Ekim 2018, Erişim 15.08.2024.
36. Valçev, Vladimir, “Kak be porugan edin ot simvolitena Stariya grad” Pod Tepeto- Novini Plovdiv, Ocak 2017, https://podtepeto.com/besedka-za-grada/imalo-edno-iziskano-i-izyashno-zdanie-vrhu-naj-visokata-chastot- trihlmieto-dnes-ima-sram/- Erişim 09.08.2024.