THE NAVAL ACADEMY IN THE TURKISH WAR OF INDEPENDENCE AND THE ATATÜRK PERIOD (1918-1938)

Öz

The Hendesehane-i Bahri Hümayun, also known as the Turkish Naval Academy, was founded in 1776 upon the proposal of Kapudan Pasha (Cezayirli Gazi Hasan Pasha) to Sultan Mustafa III. The Naval Academy is one of the educational institutions that began in the Ottoman period and continued into the Republican era. As an institution training naval officers, it was among the advanced schools of its time. Graduates of the Academy received the rank of engineering lieutenant, and the school differed from other institutions in terms of its organization and educational practices. In addition to theoretical courses, students were provided with practical training on school ships. Despite the pressure of the Allied Powers during the Turkish War of Independence period, educational activities at the Academy were carried out with almost no interruption. During these years, the Naval Academy, known as the country’s, most prestigious school, was popularly called the “Island School” (Ada Mektebi). In the Republican period, the Academy continued its educational activities and underwent several new regulations and reforms. This study presents information on the functioning of the Naval Academy during the Turkish War of Independence and the Atatürk periods, focusing on changes and transformations in educational programs, course content, school commanders and activities, as well as social life within the Academy. The research is based on sources including the Republican Archives, the Lalahan Naval General Archives, the Naval Academy Archives, the Grand National Assembly records, periodicals, and relevant literature.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Period
• Turkish Naval Academy
• process of change and transformation
• aducational activities
• Turkish War of Independence Period

MİLLÎ MÜCADELE VE ATATÜRK DÖNEMİNDE DENİZ HARP OKULU (1918-1938)

Öz

1776 yılında Kaptan-ı Derya Cezayirli Gazi Hasan Paşa’nın Sultan III. Mustafa’ya teklifiyle kurulan Hendesehane-i Bahri Hümayun diğer adıyla Deniz Harp Okulu, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e nakleden eğitim-öğretim kurumlarından biridir. Deniz subayı yetiştiren bu kurum dönemin ileri düzey eğitim veren mekteplerden biri idi. Öğrencilerin mühendis teğmen rütbesiyle mezun olduğu Deniz Harp Okulu, işleyiş ve öğretim faaliyetleri bakımından diğer okullardan farklıydı. Mektepte verilen teorik dersler dışında öğrencilere okul gemilerinde pratik eğitim imkânı sunuluyordu. Millî Mücadele döneminde İtilaf Devletlerinin baskısına rağmen okuldaki eğitim faaliyetleri neredeyse hiç aksatılmadan yürütüldü. Bu yıllarda memleketin en iyi okulu olarak bilinen Deniz Harp Okulu halk arasında Ada Mektebi şeklinde adlandırılıyordu. Cumhuriyet döneminde eğitim-öğretim faaliyetlerine devam eden okulda birçok yeni düzenleme gerçekleştirildi. Bu çalışmada Deniz Harp Okulu’nun Millî Mücadele ve Atatürk dönemlerindeki işleyişi, eğitim programlarındaki değişim dönüşüm süreci, ders içerikleri, okul komutanları ve faaliyetleri ile okuldaki sosyal yaşam hakkında bilgiler sunuldu. Araştırma kapsamında Cumhuriyet Arşivi başta olmak üzere Lalahan Deniz Genel Arşiv Müdürlüğü, Deniz Harp Okulu Arşivi, TBMM Zabıt cerideleri, süreli yayınlar ve ilgili literatürden faydalanıldı.

Anahtar Kelimeler

• Atatürk Dönemi
• Deniz Harp Okulu
• değişim ve dönüşüm süreci
• eğitim öğretim faaliyetleri
• milli mücadele dönemi

Kaynakça

1. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. BCA. 30-10-0-0/16-91-17
3. BCA.30-18-1-2/24-72-18
4. BCA. 30-18-1-2/24-71-6
5. BCA.30-18-1-2/70-98-1
6. BCA. 30-18-1-2/19-30-14
7. BCA. 30-18-1-2/45-37-11
8. BCA. 30-18-1-2/34-17-6

9. BCA. 30-18-1-2/37-42-12
10. BCA. 30-18-1-2/65-48-18
11. BCA. 30-18-1-2/55-49-6
12. BCA. 30-18-1-2/17-3-15
13. BCA. 30-18-1-2/15-76-8.
14. BCA. 524/219063-212430-110
15. BCA. 524/219063-212430-111
16. BCA. 524/219063-212430-112
17. Lalahan Deniz Genel Arşiv Müdürlüğü (LDGAM)
18. LDGAM, Ktn.:1929-24, Gmn.:40, Bn.:1
19. LDGAM, Ktn.:1930-25, Gmn.:77, Bn.:1
20. LDGAM, Ktn.:1930-26, Gmn.:45, Bn.:1
21. LDGAM, Ktn.:1931-10, Gmn.:97, Bn.:1
22. LDGAM, Ktn.:1931-35, Gmn.:86, Bn.:1
23. LDGAM, Ktn.:1931-35, Gmn.:86, Bn.:3, 5
24. LDGAM, Ktn.:1929-16, Gmn.:51, Bn.:1.
25. LDGAM, Ktn.:1934-109, Gmn.:9, Bn.:23, 25.
26. LDGAM, Ktn.:1934-109, Gmn.:9, Bn.: 15, 21
27. LDGAM, Ktn.:1934-109, Gmn.:9, Bn.:15
28. LDGAM, Ktn.:1934-109, Gmn.:9, Bn.:8
29. LDGAM, Ktn.:1934-109, Gmn.:9, Bn.:3
30. LDGAM, Ktn.:1930-88, Gmn.:1, Bn.:460
31. LDGAM, Ktn.:1930-92, Gmn.:3, Bn.:65
32. LDGAM, Ktn.:1936-147, Gmn.:7, Bn.:51
33. LDGAM, Ktn.:1930-90, Gmn.:1, Bn.:210
34. LDGAM, Ktn.:1930-90, Gmn.:1, Bn.:211-1
35. LDGAM, Ktn.:1936-136, Gmn.:3, Bn.:24
36. LDGAM, Ktn.:1934-108, Gmn.:5, Bn.:1,2
37. LDGAM, Ktn.:1930-88, Gmn.:1, Bn.:594,597
38. LDGAM, Ktn.:1930-88, Gmn.:1, Bn.:601
39. LDGAM, Ktn.:1930-88, Gmn.:1, Bn.:599,600
40. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (DBTDA)
41. DBTDA, 219063-212430-110
42. DBTDA, 219063-212430-111
43. DBTDA, 219063-212430-112
44. DBTDA, 219069-212436-9
45. Deniz Harp Okulu Dekanlık Arşivi
46. DHO, Dolap 5A, Raf 1.
47. DHO, Dolap 2B, Raf I, Cilt I.
48. T.B.M.M. Zabıtları ve Arşivi
49. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt: 1, s.25. (03.03 1340).
50. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt: 16, s.210-211. (25.03 1341).
51. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt: 19, s.238. (16.07 1927).
52. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi, Cilt: 10, s.66. (01.06.1929).
53. Atabey, Figen. Cumhuriyet Dönemi Türk Deniz Kuvvetleri. Ankara: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, 2002.
54. -----------------. “Deniz Kuvvetleri Komutanlığı (1923-1938)”, Atatürk Ansiklopedisi. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2020: 1-9.
55. -----------------. “Cumhuriyet Döneminde Türk Deniz Kuvvetleri ve Deniz Hakimiyeti (1923-1949)”. Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Ordusu ve Milli Savunma. Ed. Zekeriya Türkmen. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2023: 227-251.
56. Bayar, Methi. İstiklal Savaşında Türk Denizcileri. Ankara: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi, 2004.
57. Büyüktuğrul, Afif. Büyük Atamız ve Türk Denizciliği. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1969.
58. ----------------------. Osmanlı Deniz Harp Tarihi ve Cumhuriyet Donanması. C.4, İstanbul: Deniz Basımevi, 1984.
59. ----------------------. Cumhuriyet Donanmasının Kuruluşu Sırasında 60 Yıl Hizmet (1918-1977). İstanbul: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, 2005.
60. Çoker, Fahri. Bahriyemizin Yakın Tarihinden Kesitler. Ankara: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, 1994.
61. ---------------. Deniz Harp Okulumuz 1773. Ankara: Dz. K. K. Karargâh Basımevi, 1994.
62. Demir, Timur. Eğitim Tarihimizde Heybeliada Bahriye Mektebi’nin Yeri. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
63. Deniz Mektepleri Tarihçesi (1929). İstanbul: Deniz Matbaası, 1931.
64. Gencer, Ali İhsan. “Bahriye Nezareti”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 4. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1991: 511-512.
65. Güleryüz, Ahmet. Hamidiye Mecidiye Kruvazörler. İstanbul: Denizler Kitabevi, 2009.
66. Güngör, Esra. Cumhuriyet Döneminde Heybeliada (1923’ten Günümüze). Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2013.
67. Kırca, Levent. Atatürk Döneminde Deniz Lisesi Tarihi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, 2008.
68. Korkmaz, Mehmet. “Sultan II. Abdülhamit Döneminde Bahriye Mektebi’nde Eğitim Reformuna Yönelik Starcke Paşa’nın Islahat Layihası”. Türk Askeri Eğitim ve Öğretim Tarihi Sempozyumu Bildirileri, İstanbul: Milli Savunma Üniversitesi Yayınları, 2022, 155-171.
69. Kurtoğlu, Fevzi. Deniz Mektepleri Tarihçesi (1928-1939). İstanbul: Genelkurmay Başkanlığı IX. Deniz Şubesi, 1941.
70. Mercan, Evren. “Deniz Harp Tarihçisi Bir Bahriyeli: Hüseyin Fevzi Kurtoğlu”. Türk Savaş Çalışmaları Dergisi 2. 1 (2021): 17-37.
71. Mütercimler, Erol. Kurtuluş Savaşı’na Denizden Gelen Destek Sovyetler Birliğinden Alınan Yardımlar Kuva-yı Milliye Donanması. İstanbul: Yaprak Yayınevi, 1992.
72. Oran, Erdoğan. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Kurum Olarak Bahriye Vekaleti. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2012.
73. Öztoprak, İzzet. “Tevhid-i Tedrisat Kanunu”. Atatürk Ansiklopedisi. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2020: 1-4.
74. Sarıyar, Güneş. “Deniz Harp Okulu ve Lisesinin Cumhuriyet Dönemi (Atatürk Zamanı) Tarihçesi”. Deniz Kuvvetleri Dergisi, 515 (1981): 1-14.
75. Şanal, Mustafa, Timur Demir. “Heybeliada Bahriye Mektebi ve Türk Eğitim Tarihindeki Yeri”. Belleten. 275 (2012): 167-206.
76. Türk İstiklal Harbi Deniz Cephesi ve Hava Harekâtı V. Cilt. Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Resmi Yayınları, 1964.
77. Türkiye’yi Laikleştiren Yasalar: 3 Mart 1924 Tarihli Meclis Müzakereleri ve Kararları. Haz. Reşat Genç. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 1998.
78. Uyanıker, Ferdi. “Atatürk’ün Vefatı Sonrası Deniz Kuvvetlerindeki Hazırlıklar ve Gemi Jurnalleri Işığında Donanmanın Atatürk’e Vedası”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 3 (2020): 1867-1913.
79. ---------------------. “Türk Deniz Kuvvetlerinde Modernizasyon ve Eğitim Faaliyetleri (1923-2023)”. Cumhuriyetin 100. Yılında Türk Ordusu ve Milli Savunma, Ed. Zekeriya Türkmen. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2023: 439-499.
80. Yaman, Murat Savaş. Türk Kurtuluş Savaşı’nda T.B.M.M.’ye Bağlı Deniz Kuvvetleri Teşkilatının Kuruluşu. Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
81. Yakıtal, Emin. “Bahriye Mektebi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt 4, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1991: 509-511.
82. Yılmaz, Leman. Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Deniz Kuvvetlerinde Eğitim Sistemi (1923-1928). Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2005.
83. Yücer, Cemil. Cumhuriyet Döneminde Deniz Harp Okulu’nun Tarihsel Gelişimi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2007.