KONSTRÜKTİVİZM BAĞLAMINDA BALKAN ANTANTI’NI YENİDEN DÜŞÜNMEK

Öz

Bu çalışma, 1934 Balkan Antantı’nı yalnızca güç dengesi ve güvenlik temelli bir ittifak olarak ele alan yaklaşımlardan ziyade konstrüktivist bir bakışla, bölgesel kimlik, ortak anlayış ve normlar etrafında şekillendiren çok yönlü bir iş birliği olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 1930-1941 yılları arasında Balkan Konferansları ve Balkan Antantı sürecinde ortaya çıkan Ekonomi Konseyi çalışmaları, Balkan Basın Birliği ve Posta Birliği’nin yanı sıra Balkan Festivalleri, Balkan Oyunları, Tıp Kongreleri, Çocuk Esirgeme Kongresi ve Balkan Riyaziye Kongresi gibi kültür-sanat ve spor ortaklıkları tarihsel gelişimleri ile birlikte ayrı ayrı ele alınarak, bölgesel etkileşim ve norm üretimi açısından incelenmiştir. Bu kurumlar ve faaliyetler teknik ve işlevsel iş birliği alanları olduğu gibi Balkan devletleri arasında düzenli bir temas sağlayarak karşılıklı tanınma ve ortak pratiklerin gelişmesine imkân sağlayan araçlar olmuştur. Bahsi geçen faaliyetlerin Balkan ülkelerinin ötekine yönelik algısını dönüştüren ve geçmişten gelen düşmanlıkların yerine sınırlı da olsa ortak bir Balkanlılık kimliği söyleminin yaratılmasına katkı sağlayan bir inşa süreci ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonuç kısmında bahsedilen sınırlılıkların, kapsamlı ve kalıcı bir bölgesel kimlik-kurumsal inşa yaratamamasının nedenleri üzerinde durulmaktadır. Diğer taraftan Balkan Antantı tecrübesinin bölgede iş birliğinin sadece maddi ve güç unsurları kanalıyla değil, sosyal yönleriyle de değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymak amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• balkanlar
• Balkan Antantı
• Balkan Birliği
• Konstrüktivizm
• Uluslararası Örgütler

RETHINKING THE BALKAN ENTENTE IN THE CONTEXT OF CONSTRUCTIVISM

Öz

This study evaluates the 1934 Balkan Entente within the context of constructivism, considering it not merely as an alliance based on power balance and security, but as multifaceted cooperation shaped around regional identity, shared understanding, and norms. It examines the historical development of the Balkan Conferences, as well as the activities of the Economic Council, the Balkan Press Union, and the Postal Union. It also explores cultural, artistic, and sporting partnerships, such as the Balkan Festivals, the Balkan Games, medical congresses, the Child Protection Congress, and the Balkan Mathematical Congress. All of these emerged during the Balkan Entente process between 1930 and 1941. These institutions and activities are analysed in terms of regional interaction and norm production. They established areas of technical and functional cooperation, serving as tools that enabled regular contact between Balkan states, facilitating mutual recognition and the development of shared practices. These initiatives transformed perceptions of the 'other' among Balkan countries and, albeit to a limited extent, contributed to the construction of a shared Balkan identity discourse, replacing past hostilities. The conclusion discusses the reasons why parties were unable to create a comprehensive and lasting regional institutional identity. This study demonstrates that regional cooperation should be evaluated not only in terms of material and power elements, but also in terms of its social aspects.

Anahtar Kelimeler

• Balkans
• Balkan Entente
• Balkan Union
• Constructivism
• International Organizations

Kaynakça

1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (DİA)
3. Akandere, Osman. “20-26 Ekim 1931 Tarihlerinde İstanbul’da Toplanan İkinci Balkan Konferansı ve Sonuçları”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 14 (2003): 249-298.
4. Akman, Figen Feriha. İki Dünya Savaşı Arasında Balkan Konferansları, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
5. Ateş, Davut. “Uluslararası İlişkilerde Konstrüktivizm: Ortayol Yaklaşımının Epistemolojik Çerçevesi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 10/1 (2008): 213-235.
6. Barlas, Dilek. “Atatürk Döneminde Türkiye’nin Balkan Politikası”, Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası Makaleler, Yay. Haz. Berna Türkdoğan. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, 2025.
7. Bunde, Tobias. “Social Constructivism”, Research Handbook on NATO, Ed. Sebastian Mayer. Northampton: Edward Elgar Publishing, 2023: 69-84.
8. Büyükdeniz, Dilan. “Konstrüktivizm (Sosyal İnşacılık) Kuramı Temelinde Balkan Ülkelerinin Ulus İnşası ve Kimlik Yapılanması”. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi. 4/3 (2020): 315-335.

9. Castellen, Georges. History of the Balkan From Mohammed the Conqueror to Stalin, Çev. Nicholas Bradley, New York: Columbia University Press, 1992.
10. Çalışır, Gülsüm, Aksoy, Fatih, Aydoğan Kılıç, Tuğçe. “Kitle İletişim Araçlarının Kamuoyu Oluşumundaki Rolü Üzerine Bir Araştırma”, 6. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Kongresi, Sosyal Beşeri ve İdari Bilimler Tam Metin Kitabı, Gaziantep: Asos Yayınevi, 2019: 431-445.
11. Değerli, Esra S. “Türkiye’nin Balkan Ülkelerine Yakınlaşma Çalışmaları: Balkan Paktı”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9/2 (2008): 115-134.
12. Ercan, Murat, Altındağ, Nuray. “Uluslararası İlişkiler Disiplininde Konstrüktivizm Teorisi-Avrupa Birliği ve Türkiye Üzerine Bir İnceleme”, Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi. 5/1 (2023): 152-161.
13. Fırat, Melek. Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, Cilt I, 1919-1980, Ed. Baskın Oran. İstanbul: İletişim Yayınları, 15. Baskı, 2009: 325-356.
14. Galitzi, Christine. “The Balkan Federation”, The Annals of the American Academy of Political and Social Science. 168 (1933): 178-182.
15. Geçikli, Recep Murat. “Balkan Paktı Süreci’nde II. Balkan Konferansı ve Yankıları”, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 49 (2023): 315-338.
16. Geshkoff, Theodore. I. Balkan Union A Road to Peace Southeastern Europe, New York: Columbia University Press, 1940.
17. Gönlübol, Mehmet, Sar, Cem. Atatürk ve Türkiye’nin Dış Politikası (1919-1938), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 1990.
18. Güneş, Günver. “Türkiye Yunanistan Spor Faaliyetleri (1930-1950)”, Türkiyat Mecmuası. 35/1 (Haziran 2025): 113-142.
19. Güveloğlu, Gülşah Kurt. Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı Dönemi’nde Yugoslavya’nın Siyasi Hayatı ve Türkiye ile Diplomatik İlişkiler (1918-1941), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2019.
20. Hopf, Ted. “The Promise of Constructivism in ınternational Relations Theory”, International Security. 23/1 (1998): 171-200.
21. Jelavich, Barbara. Balkan Tarihi 20. Yüzyıl, Çev. Zehra Savan-Hatice Uğur, İstanbul: Küre Yayınları, 2009. Kaya, Sezgin. “Uluslararası İlişkilerde Konstrüktivist Yaklaşımlar”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 63/4 (2008): 83-111.
22. Kerner, Robert Joseph, Harry Nicholas Howard. The Balkan Conferences and the Balkan Entente, 1930-1935, USA: Greenwood Press, 1970.
23. Kılıç, Semra. “Balkanlar’da Barışın Tesisine Giden Yol: Balkan Basın Birliği (1937-1938)”, Atatürk Dergisi. IX/2 (Aralık 2020): 221-250.
24. Kissoudi, Penelope. Greece, Balkan Games and Balkan Politics in the Interwar Years (1929-1939). De Montfort University, United Kingdom 2006.
25. Koç, Yunus. “İnşacılık ve İngiliz Okulu Perspektifiyle Uluslararası Toplum Tartışması: Birleşmiş Milletler-Milletler Cemiyeti Örneği”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 45 (2020): 143-159.
26. Kuruloğlu, Fehim. “Sports Diplomacy and Propaganda in Turkish Foreign Policy in the Early Republican Period”, The International Journal of History of The Sport. 40/Special Issue, ISHPES Congress 2021, (2023): 111-124.
27. Kuruloğlu, Fehim. “Türkiye’nin Spor Diplomasisi ve Balkan Oyunları”, Uluslararası Balkan Sempozyumu Tam Metin Bildiri Kitabı, İstanbul: Ümraniye Belediyesi Kültür Yayınları, Aralık 2022: 123-139.
28. Küçük, Mustafa. “Uluslararası İlişkiler Kuramında ‘Konstrüktivist Dönüşü’ Anlamak”, Ege Akademik Bakış. 9/2 (2009): 771-795.
29. McCourt, David. “Practice Theory and Relationalism as the New Constructivism”, International Studies Quarterly. 60/3 (2016): 475-485.
30. Mitrović Nemanja- Mijatov Nikola, “The Balkan Football Cup as an Instrument of Political Rapprochement in the Balkans (1929–1936)”, Journal of Balkan Studies. 5/2 (2025): 279-308.
31. Mutlu, Mustafa, “Uluslararası İlişkilerin Gelişiminde Sporun Rolü: Türk-Yunan İlişkileri Örneği (1930-1931)”, Atatürk Yolu Dergisi. 70 (2022): 339-354.
32. Onuf, Nicholas Greenwood. World Our Making: Rules and Rule in Social Theory and International Relations, Columbia: Columbia-University of South Carolina Press, 1989.
33. Polycarpe Cyril- Charitas Pascal, “The Balkan Athletics Championships: The Beginnings of inter-Balkan Sports Diplomacy, 1928–1934?”, The International Journal of the History of Sport. 42/9 (2025), 1-18.
34. Preshlenova, Roumiana. “Uniting the Balkans: Common Desires and First Initiatives in the Interwar Period”, Disintegration and Integration in East-Central Europe: 1919-post-1989, Ed. Wilfried Loth, Nicolae Paun. Germany: Nomos. 2018: 93-104.
35. Reus-Smit, Christian. “Reading History Through Constructivist Eyes”, Millenium: Journal of International Studies. 37/2 (2008): 395-414.
36. Rockmore, Tom. “Interpretation as Historical, Constructivism and History”, Metaphilosophy. 31/12 (January 2000):184-199.
37. Ruggie, John Gerard. “What Makes the World Hang Together? Neo-Utilitarianism and the Social Constructivist Challenge”, International Organization. 52/4 (1998): 855-885.
38. Sancaktar, Caner. The Serbo-Croat Relations in Yugoslavia, İstanbul: Tasam Publication, 2010.
39. Sander, Oral. Balkan Gelişmeleri ve Türkiye (1945-1965), Ankara: Sevinç Matbaası, 1969.
40. Smith, Steve. “Foreign Policy is What States Make of It: Social Construction and International Relations Theory”, Foreign Policy Constructed World, Ed. Vendulka Kubalkova. New York: M.E. Sharpe, 2001: 38-56.
41. Soysal, İsmail. Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları, Cilt 1 (1920-1945), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2000.
42. Tandoğan, Muhammed. “Konstrüktivizm (Sosyal İnşacılık) Kuramı Bağlamında Afrika Birliği”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 4/3 (2015): 634-650.
43. Tuna, Serkan. “Balkan Antantı Basın Konferansları”, 9. Uluslararası Atatürk Kongresi, Bildiriler, Yay. Haz. Erdem Ünlen, H. Aytuğ Tokur. III. Cilt, Amasya 2019: 2073-2114.
44. Tüylü, Esin. 1934 Balkan Antantı’nın Dış Basındaki Yansımaları, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2010.
45. Uğurlu, Elif Nur. “Konstrüktivizm ve Kimlik Temelinde Türk Devletleri Teşkilatının Gelişimi”, Küresel Politika Çalışmaları Dergisi. 1/2 (2024).
46. Zelenak, Eugen. “Two Versions of Constructivist View of Historical Work”, History and Theory. 54/2 (May 2015): 209-225.
47. Wendt, Alexander. “Anarchy is what States Make of it: The Social Construction of Power Politics”, International Organization. 46/2 Spring (1992): 391-425.
48. Wendt, Alexander. “Driving with the Rearview Mirror: On the Rational Science of Instutuional Design”, International Organization. 55/4 The Rational Design of International Institutions, Autumn, (2001): 1019-1049.
49. Wendt, Alexander. Social Theory International Politics, Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
50. Врбанић, M. “Међубалканска Трговачка Комора.”, Nova Evropa. XXII/6 (16.12.1930): 329-388.
51. Hacısalihoğlu, Neriman Ersoy. “Balkan Matbuat Birliği Konferansı (1937)”, Atatürk Ansiklopedisi, Atatürk Araştırma Merkezi, Erişim Tarihi: 23.10.2025. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/683/Balkan-Matbuat- Birli%C4%9Fi-Konferans%C4%B1-(1937)