İZMİR’İN İŞGALİ SONRASINDA 14'ÜNCÜ KOLORDUNUN DURUMU VE FAALİYETLERİ

Öz

İzmir’in Yunanlar tarafından işgal edilmesi, Mondros Mütarekesi sonrasında başlayan işgallerin geçici olmadığını ve Osmanlı Devleti’ni parçalamaya dönük planların uygulamaya konulduğunu göstermesi bakımından önem taşımaktadır. İşgalin Yunanlar tarafından gerçekleşmesi ve işgal sırasında Türklere karşı uygulanan mezalim Batı Anadolu’da Kuva-yı Milliye öncülüğünde bir mukavemetin doğmasına zemin hazırlamıştır. Batı Anadolu’daki mukavemet hareketlerinin genişlemesinde, işgal sırasında İzmir’in güvenliğinden sorumlu olan 17'nci Kolordunun dağılmasıyla birlikte bölgedeki en önemli askerî güç haline gelen 14'üncü Kolordunun faaliyetleri belirleyici olmuştur. Bu çalışma, işgal sonrasında 14'üncü Kolordunun aldığı önlemleri, Kuva-yı Milliye birlikleriyle kurduğu ilişkileri ve mukavemet hareketinin genişlemesine yönelik girişimlerini incelemektedir. 14'üncü Kolordu, Kuzeybatı Anadolu’da Yunan işgalini durduramasa da bir savunma hattı oluşturarak işgalin gelişimini yavaşlatabilmiştir. Aynı zamanda bölge halkını işgallere karşı örgütleyerek Millî Mücadele’nin teşkilatlanma sürecinde önemli bir rol üstlenmiştir. Çalışma, 14'üncü Kolordunun faaliyetlerini arşiv belgeleri üzerinden ortaya koyarak Millî Mücadele’nin teşkilatlanma dönemine ilişkin literatüre önemli bir katkı yapmayı hedeflemektedir. Çalışmada 14'üncü Kolordunun işgal bölgesindeki faaliyetlerinin yanı sıra Anadolu’nun diğer bölgelerindeki askerî birliklerle kurduğu ilişkiler ve bölgesel mukavemet hareketlerinin topyekûn bir mücadeleye evrilmesi için yürütülen çalışmalara verdiği destekler de ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İzmir’in İşgali
• Millî Mücadele
• Yusuf İzzet Paşa
• Kuva-yı Milliye
• 14'üncü Kolordu

THE SITUATION AND ACTIVITIES OF THE 14TH ARMY CORPS AFTER THE OCCUPATION OF İZMİR

Öz

The occupation of Izmir by the Greeks is significant in that it demonstrates that the occupations that began after the Armistice of Mudros were not temporary and that plans to dismantle the Ottoman Empire were being implemented. The occupation by the Greeks and the atrocities committed against the Turks during the occupation paved the way for the emergence of resistance in Western Anatolia, led by the National Forces. The activities of the 14th Corps, which became the most important military force in the region following the disbandment of the 17th Corps, which was responsible for the security of Izmir during the occupation, were decisive in the expansion of the resistance movements in Western Anatolia. This study examines the measures taken by the 14th Corps after the occupation, its relations with the Kuva-yı Milliye units, and its initiatives to expand the resistance movement. Although the 14th Corps could not stop the Greek occupation in northwestern Anatolia, it was able to slow down the occupation by establishing a line of defence. At the same time, it played an important role in the organisation of National Struggle by mobilising the local population against the occupation. The study aims to make a significant contribution to the literature on the organisational period of the National Struggle by revealing the activities of the 14th Corps through archival documents. The study examines not only the 14th Corps' activities in the occupied region, but also its relations with military units in other parts of Anatolia and its support for efforts to transform regional resistance movements into a comprehensive struggle.

Anahtar Kelimeler

• 14th Corps
• Occupation of Izmir
• National Struggle
• Yusuf İzzet Pasha
• Kuva-yı Milliye

Kaynakça

1. T.C. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi (TİTE).
2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA).
3. T.C. Millî Savunma Bakanlığı Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı Arşivi (ATASE).
4. Balkan Harbi (1912-1913), Cilt I, İkinci Baskı, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1993.
5. Devlet-i Âliye-i Osmaniyye Ordusu’nun Teşkilat-ı Esasiyye Nizamnamesi, İstanbul: Matbaa-i Askeriyye, 1326.
6. Türk İstiklal Harbi, Batı Cephesi, Cilt II, Kısım I, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1994.
7. Türk İstiklal Harbi I, Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, 3. Baskı, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1999.
8. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1908-1920), Cilt III, Kısım VI, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1996.

9. Aker, M. Şefik. 57. Tümen ve Aydın Millî Mücadelesi (1918-1920), Yay. Haz. Ahmet Tetik, Ayşe Seven, Mahmut Yüksel Canbaz, Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, 2006.
10. Apak, Rahmi. İstiklal Savaşı’nda Garp Cephesi Nasıl Kuruldu, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1990.
11. Akşin, Sina. İstanbul Hükûmetleri ve Millî Mücadele, Cilt I, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998.
12. Aydınel, Sıtkı. Güneybatı Anadolu’da Kuvâ-yı Milliye Harekâtı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1990.
13. Ayhan, Aydın. “İzmir’in İşgali Sırasında Balıkesir”, Millî Mücadele’de Balıkesir, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul: 1990, 31-52.
14. Balıkesir, Kemal. İstiklal Savaşında ve Türk Benliği, İmanı, Kuvayi Milliye Ruhu ile Sohbetlerim, İstanbul: Yörük Matbaası, 1971.
15. Berber, Engin. Sancılı Yıllar: İzmir 1918-1922 Mütareke ve Yunan İşgal Döneminde İzmir Sancağı, Ankara: Ayraç Yayınevi, 1997.
16. Bolak, Ahmed Aydın. “Balıkesir’de Kuvâ-yi Milliye Çalışmaları”, Millî Mücadele’de Balıkesir, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul: 1990, 53-68.
17. Canbek, Orkun. Mütareke Yıllarında Ordu Müfettişliklerinin Kuruluşu ve Faaliyetleri, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü, 2024.
18. Cebesoy, Ali Fuat. Millî Mücadele Hatıraları, Ed. Osman Selim Kocahanoğlu, İstanbul: Temel Yayınları, 2019.
19. Çetinkaya, Ali. Askerlik Hayatım 1914-1922, Yay. Haz. Oktay Şimşek, Zeki Dilek, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012.
20. Dilek, Mehmet Sait. “Paris Barış Konferansı'nda Yunan Talepleri ve Büyük Güçlerin Tutumu”, Karadeniz Araştırmaları, 36 (Kış 2013), 31-42.
21. Erickson, Edward J. Size Ölmeyi Emrediyorum! Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusu, çev. Tanju Akad, İstanbul: Kitap Yayınevi, 2017.
22. Gökbilgin, M. Tayyip. Milli Mücadele Başlarken, İstanbul: Kronik Yayınları, 2018.
23. Güler, Hamdi. Kurtuluş Savaşı’nda Albay Bekir Sami (Günsav), Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1994.
24. Haytoğlu, Ercan. “İzmir’in İşgal Sürecinde Ali Nadir Paşa ve 17. Kolordu”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XXIII/46 (Bahar 2023), 25-94.
25. İlkkurşun, Ali Orhan. Millî Mücadele’de Ege Bölgesi ve İlkkurşun, Yay. Haz. Mustafa Toker, Ankara: Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları No: 71, 2023.
26. Jaeschke, Gotthard. Kurtuluş Savaşı ile İlgili İngiliz Belgeleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2011.
27. Karayaman, Mehmet. Yüzbaşı Süleyman Süruri (Emekcil) Bey’in Batı Anadolu’daki Kuva-yı Milliye Hareketi ile İlgili Hatıraları, Ankara: Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayınları No: 63, 2021.
28. Kurat, Yuluğ Tekin. Osmanlı İmparatorluğu’nun Paylaşılması, Ankara: Kalite Matbaası, 1976.
29. Miralay Bekir Sami Günsav’ın Kurtuluş Savaşı Anıları, Haz. Muhittin Ünal, İstanbul: Cem Yayınevi, 1994.
30. Orbay, Rauf. Siyasî Hatıralar, İstanbul: Örgün Yayınevi, 2009.
31. Öklem, Necdet. İzmir’in İşgali, İzmir: Işık Ofset, 1999.
32. Özalp, Kâzım. Millî Mücadele 1919-1922, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 5. Baskı, 2020.
33. Özer, Fuat. Millî Mücadele’de Balıkesir, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, 1998.
34. Selek, Sabahattin. Anadolu İhtilali, İstanbul: Cem Yayınevi, 1973.
35. Sülün, Burak. “Paris Barış Konferansı Üzerine Bir Değerlendirme”, Atatürk Yolu Dergisi, 77 (Kasım 2025), doi. org/10.46955/ankuayd.1749022, 104-121.
36. Süvari Yüzbaşı Ahmet, Türk İstiklal Harbi Başında Millî Mücadele, Yay. Haz. İsmail Aka, Vehbi Günay, Cahit Telci, İzmir: Akademi Kitapevi, 1993.
37. Şahingöz, Mehmet. “Millî Mücadele’de Protesto ve Mitingler”, Türkler, Cilt XV, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002, 726-744.
38. Tansel, Selâhattin. Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, Cilt I, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
39. Turan, Mustafa. Yunan Mezalimi İzmir, Aydın, Manisa, Denizli 1919-1923, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2018.
40. Türkmen, Zekeriya. Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2001.
41. Yıldırım, Nurdan. “Mahzar Osman Usman (1854-1951)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul: TDV Yayınları, Cilt 42, 2012, 189-191.
42. Yıldız, Gültekin. “Kara Kuvvetleri”, Osmanlı Askeri Tarihi, Ed. Gültekin Yıldız, İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.