Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)

Necdet Aysal

Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)

Öz

XIX. Yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı Devleti’nde yaşanan mali bunalımlara,

kaybedilen savaşların gerekli kıldığı yüksek askeri harcamalar da eklenince büyük

bütçe açıkları ortaya çıkmıştır. Özellikle 1854’te Kırım Savaşı’nın başlamasıyla

birlikte artan bütçe açıkları, Osmanlı Devleti’nin Avrupa para piyasalarından

borçlanma sürecini başlatmıştır. İç kaynakların yetersizliği sonucu başvurulan dış

borçlanmalar, Osmanlı ekonomisini ve mali yapısını daha da bozmuştur. Bu

gelişmelerin sonucu olarak Osmanlı Devleti, acı tecrübeler yaşayarak ve ağır

bedeller ödeyerek tarih sahnesinden çekilmek zorunda kalmıştır.

Yeni Türk Devleti, Osmanlı’dan ağır bir borç mirası devralmıştır. Bu sorun,

Lozan Barış görüşmelerinde gündeme getirilmiş ve uzun görüşmelerin sonucunda

Yeni Türk Devleti’nin istediği şekilde çözüme kavuşturulmuştur. Bu çalışmada,

Osmanlı Devleti’ni çöküşe götüren ve yaklaşık yüzyıl devam eden bu sorunun

tarihsel gelişim süreci ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dış Borçlar,Düyun-Umumiye İdaresi,Osmanlı İmparatorluğu,Kırım Savaşı

Kaynakça

Açba, Sait, Devlet Borçlanması, Adım Yayıncılık, Ankara, 1991.
Akandere, Osman-Yaşar Semiz, “Sevr'den Lozan'a Düyun-ı Umumiye Meselesi",
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, No. 7, 2002, s. 189-211.
Atatürk, Mustafa Kemal, Nutuk, 1919-1920, Cilt I-II, Türk Devrim Tarihi Enstitüsü
Yayınları, İstanbul, 1982.
Avcıoğlu, Doğan, Türkiye’nin Düzeni (dün-Bugün-Yarın), Bilgi Yay., Ankara, 1969.
Aydemir, Şevket Süreyya, Makedonya’dan Ortaasya’ya Enver Paşa, C. III, Remzi
Kitabevi, İstanbul, 1972.

Bilsel, Mehmet Cemil, Lozan, C. II, Ahmet İhsan Matbaası, İstanbul, 1933.
Cebesoy, Ali Fuat, Milli Mücadele Hatıraları, Vatan Yay., İstanbul, 1953.
---------------, Siyasi Hatıralar, Büyük Zaferden Lozan’a Lozan’dan Cumhuriyete, C.
I-II, 3. B., Temel Yayınları, İstanbul, 2011.
Cem, İsmail, Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi, Cem Yayınevi, İstanbul, 1971.
Dayar, Hatice, “Düyun-u Umumiye İdaresi İle Uluslar arası Para Fonunun
Karşılaştırılması”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 21,
2009, s. 35-36.
Demir, Şerif, “Hâkimiyet-i Milliye Gazetesine Göre Lozan Konferansında Mali ve
İktisadi Konular”, History Studies İnternational Journal Of History, Volume 5,
Issue 4, Special Issue on Lausanne, July 2013, p. 1-17.
Derin, Haldun, Türkiye’de Devletçilik, Çituri Biraderler Basımevi, İstanbul, 1940.
Düstur, III. Tertip, Cilt 10, s. 79-175.
Eldem, Edhem, Osmanlı Bankası Tarihi, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih
Vakfı, İstanbul, 1999.
Eldem, Vedat, Harp ve Mütareke Yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomisi, TTK Yay., Ankara, 1994.
Ertan, Temuçin Faik, Başlangıcından Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, 2. B.,
Siyasal Kitabevi, Ankara, 2012.
Genelkurmay Başkanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Türkiye Büyük Millet
Meclisi Hükûmeti Dönemi (23 Nisan 1920-29 Ekim 1923), C. IV, 1. Ks, Gnkur.
Basımevi, Ankara, 1984.
Goloğlu, Mahmut, Türkiye Cumhuriyeti 1923, Başnur Matbaası, Ankara, 1971.
KIRIM SAVAŞI’NDAN LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI… 25
Gönlübol, Mehmet ve Cem Sar, Atatürk ve Türkiye’nin Dış politikası (1919-1938),
3. B., Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2013.
Gürsoy, Bedri, “100. Yılında Düyun-u Umumiye İdaresi Üzerinde Bir
Değerlendirme”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi, Ord. Prof. Şükrü
Baban’a Armağan, İstanbul, 1984, s. 17-59.
Grew, Joseph, Atatürk ve İnönü, (Bir Amerikan Elçisinin Hâtıraları), Çev. Muzaffer
Aşkın, Kitapçılık Tic. Lim., İstanbul, 1966.
Hiç, Sürayya, Türkiye Ekonomisi, 2. B., Filiz Kitabevi, İstanbul, 1994.
İnönü, İsmet, İstiklal Savaşı ve Lozan, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu
Yay., Ankara, 1993.
Jaeschke, Gotthard, Türk Kurtuluş Savaşı Kronolojisi, Mondros’tan Mudanya’ya Kadar (30 Ekim 1918-11 Ekim 1922), 2. B., TTK. Yay., Ankara, 1989.
Karacan, Ali Naci, Lozan Konferansı ve ismet Paşa, Maarif Matbaası, İstanbul, 1943.
Karluk, Rıdvan, Türkiye ekonomisi Tarihsel Gelişim ve Sosyal Değişim, Beta Basım
Yayım Dağıtım A.Ş., İstanbul, 1996.
Kıray, Emine, Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Borçlar, 3. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2008.
Koparan, Ergin, “Lozan Tartışmalarının TBMM ve Türk Basınındaki Yansımaları”,
İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Basılmamış
Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2010.
Kömürcan, Kirkor, Türkiye İmparatorluk Devri Dış Borçlar Tarihçesi, Milli Eğitim
Bakanlığı İstanbul Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu, Yayın No:32, İstanbul
1948. Meray, Seha L. – Osman Olcay, Osmanlı İmparatorluğunun Çöküş Belgeleri
(Mondros Bırakışması, Sevr Andlaşması İle İlgili Belgeler), AÜ. SBF Yay.,
Ankara, 1977.
Meray, Seha L., Lozan Barış Konferansı-Tutanaklar Belgeler, Cilt 3, Ankara
Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara, 1971.
Müderrisoğlu, Alptekin, “Atatürk’ün Mali Dehası Tekâlif-i Milliye”, Maliye Dergisi
Atatürk Özel Sayısı, Ankara, 1981, s. 207.
---------------, Kurtuluş Savaşı’nın Mali Kaynakları, Atatürk Araştırma Merkezi,
Ankara, 1990.
Ökçün, Gündüz, Türkiye İktisat Kongresi 1923-İzmir, A. Ü. Siyasal Bilgiler Fak. Yay., Ankara, 1971.
Öner, Erdoğan, Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet Döneminde Mali İdare‟ ,
T.C.Maliye Bakanlığı APK Başkanlığı Yayını, Ankara, 2005.
NECDET AYSAL 26
Özalp, Kâzım, Milli Mücadele 1919-1922, C. I, TTK. Yay., Ankara, 1971.
Özdemir, Biltekin, Osmanlı Devleti Dış Borçları, 2. B., Maliye Bakanlığı Strateji
Geliştirme Başkanlığı Yay., Ankara, 2010.
Özsoylu, Ahmet Fazıl, Türk Maliye Tarihi ( Ders Notları), Çukurova Üniversitesi
İktisadi İdari Bilimler Fakültesi, Masaüstü Yayınları, Adana, 1999.
Pamuk, Şevket, Osmanlı İmparatorluğu’nda Paranın Tarihi, Türkiye Tarih Vakfı
Yurt Yayınları, İstanbul 1999.
Saraçoğlu, Şükrü, “Borçlar Meselesinin Halli”, Ülkü Halkevleri Mecmuası, C. 1,
Sayı 5, Haziran 1933.
Sayar, Nihad S., Türkiye İmparatorluk Dönemi Mali Olayları, Met-Er Matbaası,
İstanbul, 1977.
Selek, Sebahattin, Anadolu İhtilâli, C. I, 3. B, Burçak Yayınevi, İstanbul, 1966.
Şahin, Hüseyin, Türkiye Ekonomisi, Tarihsel Gelişimi-Bugünkü Durumu, 5. B., Ezgi
Kitabevi Yayınları, Bursa, 1998.
Şimşir, Bilal, Lozan Telgrafları, C. II, TTK Yay., Ankara, 1994.
TBMM Gizli Celse Zabıtları, C. III, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara, 1985.
Tezel, Y. Sezai, Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923-1950), Yurt Yayınları,
Ankara, 1982.
Timur, Taner, Türk Devrimi ve Sonrası (1919–1946), Doğan Yayınları, Ankara,
1971.
Turan, Şerafettin, Türk Devrim Tarihi Yeni Türkiye’nin Oluşumu, 3. Kitap, I. Bölüm,
1. B, Bilgi Yay., Ankara, 1995.
Unat, Faik Reşit, “Lozan Barış Andlaşmasının İmzasına Ait Bazı Vesikalar”, Tarih
Vesikaları-Ayrı Basım, C. 2, No. 7, Maarif Matbaası, İstanbul, 1942.
Yaman, Ahmet Emin, Kurtuluş Savaşı’nda Anadolu Ekonomisi 1919-1922, Betik
Yayıncılık, Ankara, 1998.
Yaşa, Memduh, Devlet Borçları, 3. Baskı, Has Kurtulmuş Matbaası, İstanbul, 1981.
Yavuz, Bige, Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri Fransız Arşiv
Belgeleri Açısından 1919-1922, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1994.
Yavuz, Ali, “Başlangıcından Bugüne Türkiye’nin Borçlanma Serüveni: Durum ve
Beklentiler”, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal
Bilimler Dergisi, Sayı 20, Isparta, 2009, s. 203-226.
Yeniay, Hakkı, Yeni Osmanlı Borçları Tarihi, İstanbul Üniversitesi Yayınları,
İstanbul, 1964.
KIRIM SAVAŞI’NDAN LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI… 27
Yerasimos, Stefanos, Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye, Çeviren Babür Kuzucu,
Gözlem Yayınları, İstanbul, 1980.
Yılmaz, Binhan Elif, “Osmanlı İmparatorluğu’nu Dış Borçlanmaya İten Nedenler ve
İlk Dış Borç”, Akdeniz Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi (4) 2002, s.190.
Yılmaz, Faruk, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Dış Borçlar, Berikan Yay., Ankara,
2003.
Yılmaz, Faruk, “Hukuki-İktisadî-Malî Yönleriyle Osmanlı Borçlarının (Düyun-u
Umumiye-i Osmaniye’nin) Tasfiye Meselesi”, İstanbul Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü-Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul, 1995

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Necdet Aysal
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Eylül 2013

Gönderilme Tarihi

1 Aralık 2013

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2013 Cilt: 14 Sayı: 53

IZ

https://izlik.org/JA67WU32EA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aysal, N. (2013). Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923). Atatürk Yolu Dergisi, 14(53), 1-28. https://izlik.org/JA67WU32EA

AMA

1.Aysal N. Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923). AYOD. 2013;14(53):1-28. https://izlik.org/JA67WU32EA

Chicago

Aysal, Necdet. 2013. “Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)”. Atatürk Yolu Dergisi 14 (53): 1-28. https://izlik.org/JA67WU32EA.

EndNote

Aysal N (01 Eylül 2013) Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923). Atatürk Yolu Dergisi 14 53 1–28.

IEEE

[1]N. Aysal, “Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)”, AYOD, c. 14, sy 53, ss. 1–28, Eyl. 2013, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67WU32EA

ISNAD

Aysal, Necdet. “Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)”. Atatürk Yolu Dergisi 14/53 (01 Eylül 2013): 1-28. https://izlik.org/JA67WU32EA.

JAMA

1.Aysal N. Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923). AYOD. 2013;14:1–28.

MLA

Aysal, Necdet. “Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923)”. Atatürk Yolu Dergisi, c. 14, sy 53, Eylül 2013, ss. 1-28, https://izlik.org/JA67WU32EA.

Vancouver

1.Necdet Aysal. Kırım Savaşı’ndan Lozan Barış Antlaşması’na Osmanlı dış borçlarının tarihsel gelişim süreci (1854-1923). AYOD [Internet]. 01 Eylül 2013;14(53):1-28. Erişim adresi: https://izlik.org/JA67WU32EA