Öğretmenlerin Toplumsal Değer Algısı ve Yaklaşımları Üzerine Kuşaklar Arası Nitel Bir İnceleme

Eğitim sistemleri, bireylere yalnızca akademik yetkinlikler kazandırmakla kalmayıp, aynı zamanda toplumsal yapının sürekliliği için hayati olan değerler aktarımında da rol oynamaktadır. Bu çok boyutlu süreçte baş aktör olan öğretmenlerin, değerleri nasıl anlamlandırdığı ve aktardığı ve sahip oldukları mesleki kıdeme göre farklılık göstermektedir. Bu çalışma, literatürdeki boşluğa dikkat çekerek değerler eğitimini kuşaklararası bir bakış açışıyla ele almayı, öğretmenlerin deneyimlerini ve görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olan fenomenoloji deseninin kullanıldığı araştırmada, yarı-yapılandırılmış görüşmelerle veri kaynağını İstanbul’daki devlet okullarında görev yapan, mesleki tecrübesi 1-5 yıl (genç) ve 20 yıl ve üzeri (kıdemli) olan 18 öğretmen oluşturmaktadır. Elde edilen bulgularda, öğretmenlerin yaklaşımlarında belirgin bir ayrışma olduğu görülmektedir. Genç öğretmenlerin öğrencilerle birebir iletişimi ve aktif süreçleri kullanarak “çevre bilinci, saygılı, yardımseverlik” gibi dışa dönük ve güncel değerleri öncelediği; kıdemli öğretmenlerin rol model olma yoluyla daha örtük bir yöntem izleyerek “ahlak” gibi geleneksel değerlere odaklandığı belirlenmiştir. Yöntemsel farklılıklara rağmen öğretmenler, ortak görüşle, değer aktarımında etkilerinin az olduğunu; literatürden hareketle ailenin ilk sırada aktarıcı olduğu ve öğretmenin destekleyici rol oynadığına ulaşılmıştır. Ayrıca okul genelinde meslektaşlarının konuya yaklaşımının kısmen önemsemesi, ortak bir değer kültürünün zayıflığına işaret etmiştir. Çalışma, değer aktarımında öğretmen iş birliğinin ve kuşaklararası etkileşimin önemi ortaya koymaktadır.

Education systems not only provide individuals with academic competencies but also play a vital role in the transmission of values, that are essential for the continuity of the social structure. In this multifaceted process, teachers, as key actors, vary in how they interpret and transmit values depending on their professional experience. This study aims to address a gap in the literature by examining values education from an intergenerational perspective and through/via the experiences and views of teachers. Adopting a phenomenological design, within a qualitative research method, the data draws on data collected from 18 teachers working in public schools in Istanbul, with professional experience ranging from 1-5 years (young) to 20 years and over (senior). The findings reveal a significant divergence in teachers' approaches. Through one-on-one communication and active processes with students, young teachers are reported to have prioritized contemporary values such as "environmental awareness, respect, and helpfulness" while senior teachers focused on traditional values such as "morality" through a more implicit approach i.e., role modeling. Despite methodological differences, teachers shared the common view that their influence in value transmission is minimal. Based on the literature, it was concluded that the family is the primary transmitter of values, while the teacher plays a supportive role. Furthermore, the partial lack of emphasis on the subject of the transmission of values by colleagues across the school indicated a weakness in a shared values culture. The study highlights the importance of teacher collaboration and intergenerational interaction in transmission of values as a sociological reflection of generational habitus, among others.