HİTİTLERDE KRALİYET AİLESİNİN TÖREN GİYSİLERİ

Öz

Eski Anadolu tarihinin tek büyük imparatorluğu olan Hititler, bıraktıkları sayısız eserlerle tarihin aydınlatılmasına katkıda bulunmuştur. Hititler ile ilgili en net bilgilere, onlardan miras kalan çivi yazılı metinler sayesinde ulaşılabilir. Bu belgelerde farklı türden birçok metin yer almaktadır. Bu metinler içerisinde zikredilen konulardan birisi, dokuma ürünleridir. Bunlar arasında kraliyet ailesinin giydiği kıyafet türleri de bulunmaktadır. Krala, kraliçeye, prense özel kıyafetler veya onlar için bir törende, ayinde veya bayramda hazır bulundurulan bu giysiler, Hitit metinlerinde sıkça zikredilmiştir. Hititlerde bir tören, ayin veya bayram uygulamasının belirli evreleri söz konusudur. Her şey bir düzen içerisinde ve sistemli bir şekilde gerçekleştirilir. Uygulamalarda yer alan kimselerin yapacakları görevler de bellidir. Ayrıca kimi belgede kraliyet ailesinin sabahtan itibaren neler yapacağı da nettir. Elbette giyecekleri kıyafet türlerine de değinilmiştir. Bu makalede, Hitit kraliyet ailesinin törenler ve benzeri uygulamalarda giydikleri kıyafet türlerine değinilecektir. Bunlar hakkında bilgiler verilecek olup, çeşitli çivi yazılı belgelerin tercümeleri ile makale desteklenecektir. Adı geçen kıyafetler arasında Hititçe olan giysi türlerinin yanında, Sumerce kelimeler de bulunmaktadır. Hititçe ve Sumerce olarak geçen bu kıyafetlerin birbirlerine olan yakınlığı da çeşitli yazarların fikirleri baz alınarak ifade edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Hititler
• tören giysisi
• bayram giysisi
• giysi
• Hitit kraliyet ailesi.

Ceremonial Dress of the Royal Family in the Hittites

Öz

The Hittites, the only great empire of ancient Anatolian history, contributed to the enlightenment of history with the countless artefacts they left. The clearest information about the Hittites can be found in the cuneiform texts inherited from them. These documents contain many different types of texts. One of the subjects mentioned in these texts is weaving products. Among these are the types of clothes worn by the royal family. The special clothes of the king, queen, prince or the clothes made available for them in a ceremony, ritual or feast are frequently mentioned in Hittite texts. In the Hittites, there are certain phases of a ceremony, ritual or feast. Everything is carried out in an orderly and systematic manner. The tasks to be performed by the people involved in the practices are also clear. In some documents it is also clear what the royal family will do from the morning onwards. Of course, the types of clothes they will wear are also mentioned. In this article, the types of clothes worn by the Hittite royal family during ceremonies and similar practices will be discussed. Information about these will be given and the article will be supported by translations of various cuneiform documents. In addition to the Hittite clothing types, there are also Sumerian words among the mentioned clothes. The closeness of these Hittite and Sumerian clothes to each other will be expressed on the basis of the opinions of various authors.

Anahtar Kelimeler

• Hittites, ceremonial dress, festive dress, clothing, Hittite royal family.

Kaynakça

1. Alp, Sedat. “La Désignation du Lituus en Hittite”, Journal of Cuneiform Studies 1/2, (1947): 164-175.
2. Alp, Sedat. Beiträge zur Erforschung des Hethitischen Tempels: Kultanlagen ım Lichte der Keilschrifttexte, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1993.
3. Alparslan, Metin. II. Murşili ve Dönemi, İstanbul: Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2006.
4. Ardzinba. Vladislav Eskiçağ’da Anadolu Ayinleri ve Mitleri, Çev. Orhan Uravelli, Ankara: Kafdav Yayıncılık, 2010.
5. Baccelli, Giulia-Bellucci, Benedetta-Vigo, Matteo. “Elements for a Comparative Study of Textile Production and Use in Hittite Anatolia and in Neighbouring Areas”, Prehistoric, Ancient Near Eastern and Aegean Textiles and Dress, Marie Louise Nosch, Cecile Michel, Mary Harlow (Ed.), (Oxford: Oxbow Books, 2014), 97-141.
6. Beckman, Garry M. Hittite Birth Rituals, StBoT 29, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1983.
7. Corti, Carlo. “Along the Road to Nerik: Local Panthea of Hittite Northern Anatolia”, Die Welt des Oriens 48/1, (2018): 24-71.
8. Daues, Alexandra-Rieken, Elisabeth. “Das Gebet der Gaššuliyawia”, Saeculum Gedenkschrift für Heinrich Otten Anlasslich Seines 100. Geburtstags, StBoT 58, Andreas Müller-Karpe, Elisabeth Rieken-Walter Sommerfeld (Ed.), Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2015: 31-49.

9. Dinçol, Belkıs. Hitit Metinlerinde Geçen Baş ve Ayak Kıyafetleri, İstanbul: Yayınlanmamış Doktora Tezi, 1991 Friedrich, Johannes. “Der Hethitische Soldateneid”, Zeitschrift für Assyriologie and Vorderasiatische Archaologie 35/3, (1924): 161-192.
10. Friedrich, Johannes. Hethitisches Wörterbuch, Heidelberg: Carl Winter-Universitatsverlag, 1952.
11. Goetze, Albrecht. “The Priestly Dress of the Hittite King”, Journal of Cuneiform Studies 1, (1947): 176-185.
12. Goetze, Albrecht. “Hittite Dress”, Hans Krahe (ed.), Corolla Linguistica, Festschrift Ferdinand Sommer zum 80. Geburtstag am 4. mai 1955, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1955: 48-62.
13. Goetze, Albrect. “Hittite rituals, Incantations, and Description of Festival”, Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament, (Ed. James B. Pritchard), New Jersey (1969): 346-361.
14. Gökçek, L. Gürkan. “Kültepe Vesikalarında Geçen Nesnelerin Fiyatları”, II. Kayseri ve Yöresi Tarih Sempozyumu Bildirileri (16-17 Nisan 1998), A. Aktan-A. Öztürk (Haz.), Kayseri 1998, 155-170.
15. Görke, Susanna-Mouton, Alice. “Royal Rites of Passage and Calendar Festivals in the Hittite World”, Life, Death, and Coming of Age in Antiquity: Individual Rites of Passage in the Ancient Near East and Adjacent Regions, Alice Mouton, Julie Patrier (Ed.), Leiden: Peeters Publishers, 2014, 117-146.
16. Groddek, Detlev. Hethitische Texte in Transkription KUB 20, DBH 13, Dresden: Harrassowitz, 2004.
17. Groddek, Detlev. Hethitische Texte in Transkription KUB 2, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag: 2009.
18. Halloran, John A. Sumerian Lexicon: A Dictionary Guide to the Ancient Sumerian Language, Los Angeles: Lologram Publishing, 2006.
19. Hoffner, Harry A. The Laws of the Hittites. Leiden: Documenta et Monumenta Orientis, 1997.
20. Imparati, Fiorelli. Hitit Yasaları. E. Özbayoğlu (çev.), Ankara: İtalyan Kültür Heyeti, 1992.
21. Kassian, Alexei-Korolev, Andrej-Sedel’tsev, Andrej. Hittite Funerary Ritual šalliš waštaiš, AOAT 288, Münster: Ugarit Verlag, 2002.
22. Klinger, Jörg. Untersuchungen zur Rekonstruktion der Hattischen Kultschicht, StBoT 37, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 1996.
23. Košak, Silvin. “Ein Hethitischer Königserlaß über eine Gesellschaftliche und Wirtschaftliche Reform”, Documentum Asiae Minoris Antiquae: Festschrift für Heinrich Otten zum 75. Geburtstag, E. Neu-C. Rüster (Ed), Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1988, 195-202.
24. Kronasser, Heinz. Etymologie der Hethitischen Sprache 4, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1965.
25. Kronasser, Heinz. Etymologie Der Hethitischen Sprache 1, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1966.
26. Kümmel, Hans Martin. Ersatzrituale für den Hethitischen König, StBoT 3, Wiesbaden: Otto Harrassowitz Verlag, 1966.
27. Lebrun, Rene. “L’aphasie de Muršili II: CTH 486”, Hethitica 6, (1985): 103-137.
28. Miller, Jared L. Studies in the Origins, Development and Interpretation of the Kizzuwatna Rituals, StBoT 46, (Wiesbaden: Otto Harrassowitz Verlag, 2004.
29. Miller, Jared L. “Joins and Duplicates among the Boğazköy Tablets (1-10)”, Zeitschrift für Assyriologie 96, (2006): 235-241.
30. Miller, Jared L. Royal Hittite Instructions and Related Administrative Texts. Atlanta: Society of Biblical Literature, 2013.
31. Mouton, Alice. “Dog-man, Bear-man, and the Others: Men Acting as Animals in Hittite Festival Texts”, Fierce Lions, Angry Mice and Fat-tailed Sheep: Animal Encounters in the Ancient Near East, Ed. Laerke Recht-Christina Tsouparopoulou, Cambridge: McDonald Institute for Archaeological Research, 2021, 79-94.
32. Murat, Leyla. Kizzuwatna’lı Rahip Ammihatna’ya Ait Bir Ritüel Metni (CTH 471), Ankara: Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2002.
33. Murat, Leyla. “Ammihatna Ritüelinde Hastalıklar ve Tedavi Yöntemleri”, Archivum Anatolicum-Anadolu Arşivleri, 6/2, (2003): 89-109.
34. Murat, Leyla. “Hititlerde Su Kültü”, Tarih Araştırmaları Dergisi 31/51, (2012): 125-158.
35. Neu, Erich. Das Hurritische Epos der Freilassung I: Untersuchungen zu einem hurritisch-hethitischen Textensemble aus Hattuša, StBoT 32, Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 1996.
36. Oettinger, Norbert. Die Militärischen Eide der Hethiter, StBoT 22, Wiesbaden: Otto Harrassowitz, 1976. Puhvel, Jaan. Hittite Etymological Dictionary 3, Berlin: Mouton de Gruyter, 1991.
37. Reyhan, Esma. Hitit Kaynaklarında Kizzuwatna’lı Kadın Maštigga’ya Ait Ritüel Metinler, Ankara: Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2002.
38. Rieken, E ve diğ. (Ed.), 2016, hethiter.net/: CTH 375.1 (Portal Mainz).
39. Singer, Itamar. The Hittite KI.LAM Festival I, StBoT 28 Vol.1, Wiesbaden: Harrassowitz, 1983.
40. Singer, Itamar. Hittite Prayers, Atlanta: Society of Biblical Literature, 2002.
41. Strauss, Rita. Reinigungsrituale aus Kizzuwatna: Ein Beitrag zur Erforschung hethitischer Ritualtradition und Kulturgeschichte, Berlin: De Gruyter, 2006.
42. Taggar-Cohen, Ada. Hittite Priesthood, Heidelberg: Universitatsverlag Winter, 2006.
43. Tischler, Johann. Hethitisches Handwörterbuch, Innsbruck: Institut für Sprachen und Literaturen der Universität Innsbruck, 2008.
44. Trabazo, José Virgilio Garcia. “CTH 419, Ritual de Sustitucion Real Edicion Critica y Traduccion”, Historiae 7, (2010): 27-49.
45. Tuncer, Hasan. Hititçe Çivi Yazılı Metinlerde Dokuma Siyasi, Ekonomik ve Dini Yönleriyle, Ankara: Nobel, 2020.
46. Ünal, Ahmet. Hititçe-Türkçe Türkçe-Hititçe Büyük Sözlük Hattice, Hurrice, Hiyeroglif Luvicesi, Çivi Yazısı Luvicesi ve Palaca Sözcük Listeleriyle Birlikte, Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları, 2016.
47. Vigo, Matteo. “Textiles and Textile Tools in Hittite Ritual Praxis. An Overview”, Textiles in Ritual and Cultic Practices in the Ancient Near East from the Third to the First Millenium BC, S. Gaspa-M. Vigo (Ed.), Münster (2019): 109-133.
48. Werner, Rudolf. Hethitische Gerichtsprotokolle, StBoT 4, Wisebaden: Otto Harrassowitz, 1967.
49. Yiğit, Turgut. “Hititçe Çivi Yazılı Metinlerde Dokumacılar”, Tarih İncelemeleri Dergisi, 17/2, (2002): 79-84.