MEZOPOTAMYA VE DOĞU AKDENİZ METİNLERİNE GÖRE KEHANET GELENEĞİ
Öz
İnsanlar, gelecekte gerçekleşmesi muhtemel olayların sonuçlarını öğrenme arayışı içinde olmuştur. Bu bakımdan kehanet Antik Mısır’dan, Roma’ya kadar farklı toplumlarda karşımıza çıkmaktadır. Kehanet’in farklı yorumları bulunmakla birlikte genel olarak geleceğe ilişkin bir yorumlama biçimi olarak değerlendirilebilir. Özellikle eskiçağ tarihinde kehanet, din ile yakından ilgili olan bir konu olup, Latince ismi de tanrılardan gelmektedir. Ancak toplumdan topluma yorumlama da değişiklik gösterebilmektedir. Bu çalışma, Sami kökeni taşıyan Mezopotamya ve Doğu Akdeniz kültürlerinde kehanet olgusunu incelemeyi amaçlamaktadır. Buna yönelik olarak Mezopotamya’da Asur, Babil ve Mari çivi yazılı metinleri değerlendirilmiş; Doğu Akdeniz kapsamında ise Ugarit arşivleri ve İbraniler değerlendirilmiştir. Ugarit ve Mezopotamya’dan elde edilen çivi yazılı tabletler karşılaştırıldığı zaman, kehanet yapısının benzer tekniklere dayandığı anlaşılmıştır. Bu bakımdan karaciğer ve akciğer modelleri, deforme olmuş insan ve hayvan fetüsleri, ay ve rüyalar üzerinden kehanetler yapıldığı görülmüştür. İbrani kültüründe kehanet kapsamında ise Eski Ahit ve Tevrat’tan İbraniler ve dinleri üzerine bilgi vermesinden dolayı yararlanılmıştır. Bu kapsamda Eski Ahit tek tanrılı inanç sistemi çerçevesinde şekillenmiş; kehanetler tanrıya sorularak gerçekleştirilmiştir. Kehaneti yapan ise kral ya da peygamberdir. Makalemiz, genel hatları ile Mezopotamya ve Doğu Akdeniz coğrafyasında tarihsel süreklilik kurmadan farklı bölgelerde kehanet pratiklerini ele alarak, benzer ve farklı yönlerini incelemeyi hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Allen, Spencer L. The Splintered Divine: A Study of Istar, Baal, and Yahweh Dicine Names and Divine Multiplicity in the Ancient Near East. Berlin: De Gruyter, 2015.
- Ay, Şeyma, “Eski Yakındoğu’da İlahi Elçiler ve Onların Kraliyet İdeolojisindeki Önemi”, Tarih Araştırmaları Dergisi 34/57, (2015): 1-22.
- Bright, John. A History of Israel. Philadelphia: The Westminster Press, 1952.
- British Museum. Cuneiform Texts from Babylonian Tablets & C., in the British Museum Part XXVII. London: Oxford University Press, 1910.
- Bordreuil, Pierre ve Pardee, Dennis. A Manual of Ugaritic. Winona Lake: Eisenbrauns, 2009.
- Charpin, Dominique. “Patron and Client: Zimri-Lim and Asqudum the Diviner”. Ed. K. Radner ve E. Robson, The Oxford Handbook of Cuneiform Culture. Oxford University Press, 2011.
- Cicero. Cicero on Divination. De Divinatione Book I. Translated with Introduction and Historical Commentary by David Wardle. Oxford: Clarendon Press, 2006.
- Cooley, Jeffrey L. “Celestial Divination in Ugarit and Ancient Israel: A Reassessment”, Journal of Near Eastern Studies 71/1, (2012): 21-30.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eski Önasya Tarihi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Mustafa Karageçi
0000-0002-6419-9325
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
24 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
29 Ocak 2026
Kabul Tarihi
30 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 20 Sayı: 1