AĞRI İLİ PATNOS İLÇESİ’NDE ÖNEMLİ BiR KARAZ MERKEZİ: UZUNGÜN YAMAÇ YERLEŞMESİ

Öz

Çalışmada, Ağrı ili Patnos ilçesinde 2025 yılı yüzey araştırmaları sırasında tespit edilen Uzungün Yamaç Yerleşmesi Karaz Kültürü bağlamında değerlendirilmektedir. Yerleşmede tespit edilen Karaz Kültürü’ne özgü yoğun keramik verisi, bölgenin Erken Tunç Çağı’nda önemli bir iskân alanı olduğunu ortaya koymaktadır. Verimli tarım ve mera alanlarıyla çevrili olan yerleşmenin, Karaz topluluklarının ekonomik yaşamı açısından elverişli bir konumda bulunduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte kaçak kazılar ve modern tarımsal faaliyetlerin yerleşmede ciddi tahribata yol açtığı gözlemlenmiş; bu durum, bölgedeki kültürel mirasın belgelenmesi ve korunmasına yönelik çalışmaların gerekliliğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı
• Patnos
• Karaz Kültürü
• Uzungün Yamaç Yerleşmesi

An Significant Karaz Center in the Patnos District of Ağrı Province: The Uzungün Slope Settlement

Öz

This study evaluates the Uzungün Hillside Settlement, identified during surface surveys in 2025 in the Patnos district of Ağrı province, within the context of the Karaz Culture. The abundant ceramic data characteristic of the Karaz Culture found at the settlement reveals that the region was an important settlement area during the Early Bronze Age. Surrounded by fertile agricultural and pasture lands, the settlement appears to have been in a favorable location for the economic life of the Karaz communities. However, it has been observed that illegal excavations and modern agricultural activities have caused significant damage to the settlement; this situation highlights the need for studies aimed at documenting and protecting the cultural heritage in the region.

Anahtar Kelimeler

• Ağrı
• Patnos
• Karaz Culture
• Uzungün Hillside Settlement

Kaynakça

1. Albright, William, F. “The Jordan Valley in the Bronze Age”, The Annual of the American Schools of Oriental Research 6, (1924): 13-74.
2. Amiran, Ruth B. K. “Connections between Anatolia and Palestine in the Early Bronze Age”, Israel Exploration Journal 2/2, (1952): 89-103.
3. Arsebük, Güven. Altınova’da Koyu Yüzlü Açkılı ve Karaz Türü Çanak-Çömlek Arasındaki İlişkiler Sorunu: Kalkolitik Devir ve İlk Tunç Çağ I’e Geçiş Evresinde Elazığ Altınova Bölgesinden Ele Geçen Koyu Yüzlü Açkılı Mallar ile Karaz Türü Çanak Çömlek Grubu İlişkileri Sorunu Üzerine Bir Araştırma, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), İstanbul, 1974.
4. Balkan, Kemal. “Patnos Yakınında Anzavurtepe’de Bulunan Urartu Tapınağı ve Kitabeleri”, Anatolia 5, (1960): 133-158.
5. Balkan, Kemal. “Patnos’ta Keşfedilen Urartu Tapınağı ve Urartu Sarayı”, Atatürk Konferansları I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1964, 235-243.
6. Batiuk, Stephen Denis-Rothman, Mitchell-Samei, Siavash ve Hovsepyan, Roman. “Special feature Unravelling the Kura-Araxes cultural tradition across space and time”, ANES 59, (2022): 236-449.
7. Batiuk, Stephen Denis. Migration theory and the distribution of the early transcaucasian culture, Doctorate Thesis University of Toronto, 2005.
8. Belck, Waldemar and C. F. Lehmann. “Ueber Neuerlich Aufgefundene Keilinschriften in Russisch und Türkisch Armenien”, Zeitschrift für Ethnologie 24, (1892): 122-152.

9. Bingöl, Burak ve Günaşdı, Yavuz. Urartu Merkezli Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’nin Ulaşım Ağı ve Gelişimi, Konya: Çizgi Kitabevi, 2025.
10. Boysal, Yusuf. “Anznavur’da Definecilerin Meydana Çıkardığı Urartu Eserler”, Belleten 25/98, (1961): 199 212.
11. Braidwood, Robert J. ve Braidwood, Linda S. Excavations in the Plain of Antioch I: The earlier assemblages phases A-J, Chicago-Illinois, 1960.
12. Burney, Charles Allen. “Eastern Anatolia in the Chalcolithic and Early Bronze Age”, Anatolian Studies 8, (1958): 157-209.
13. Burney, Charles Allen and Lang, David Marshall. The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus, Weidenfeld and Nicolson, 1971.
14. Burney, Charles Allen and Gordon Lawson. “Measured Plans of Urartian Fortresses”, Anatolian Studies 10, (1960): 177-196.
15. Ceylan, Alpaslan. “1999 Yılı Erzincan ve Erzurum Yüzey Araştırmaları”, Araştırma Sonuçları Toplantısı 18/2, (2001): 71 82.
16. Ceylan, Alpaslan. “Erzurum Ovasında Önemli Bir Merkez Cinis Höyük”, Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Bilimleri Araştırma Dergisi 26, (2001): 29-42.
17. Ceylan, Alpaslan. Doğu Anadolu Araştırmaları, Kars-Erzincan-Kars-Iğdır (1998-2008). Erzurum: Güneş Vakfı Yayınları, 2008.
18. Ceylan, Alpaslan. Doğu Anadolu Araştırmaları II (Erzurum-Erzincan-Kars-Iğdır, 2008-2014). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2015.
19. Ceylan, Nezahat. “2019 Yılı Ağrı İli, Patnos İlçesi Yüzey Araştırması”, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 15/2, (2020): 360-373.
20. Hood, Sinclair. “Excavations at Tabara el Akrad, 1948-49”, Anatolian Studies 1, (1951): 113-145.
21. Kalmış, Gökhan-Ceylan, Nezahat-Günaşdı, Yavuz ve Söylemez, Beyazıt. “2022 Yılı Ağrı İli, Patnos İlçesi Yüzey Araştırması”, ed. E. Evcin, Araştırma Sonuçları Toplantısı 39/II, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2024, 107-118.
22. Kalmış, Gökhan-Ceylan, Nezahat-Günaşdı, Yavuz-Morkoç, Ayşe Nur-Bingöl, Burak ve Çeki, Saliha. “2023 Yılı Ağrı İli, Patnos İlçesi Yüzey Araştırması”, ed. G. Bozkurtlar, Araştırma Sonuçları Toplantısı 40/II, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2025, 155-170.
23. Kalmış, Gökhan-Ceylan, Nezahat-Günaşdı, Yavuz-Bingöl, Burak-Alkan, Özlem-Salın, Ali Kürşad ve Çeki, Saliha. “2024 Yılı Ağrı İli, Patnos İlçesi Yüzey Araştırması”, ed. E. Evcin, Araştırma Sonuçları Toplantısı 41/ II, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2026, 137-151.
24. Kalmış, Gökhan ve Alkan, Özlem. “Patnos (Ağrı) İlçesinde Tespit Edilen Önemli Bir Merkez: Tastepe Kalesi”, ed. G. Kalmış, Eski Çağ Tarihi İncelemeleri, İstanbul: Kutlu Yayınevi, 2026, 41-58.
25. Karageçi, Mustafa. “Arpaçay Havzası’nda Tunç Çağı Yerleşmeleri”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14, (2014): 77-95.
26. Kelly Buccellati, Marilyn. “The Early Bronze Age Pottery. Descriptive and Comparative Analysis”, Korucutepe 2, (1978): 67-96.
27. Kelly Buccellati, Marilyn. “The Outer Fertile Crescent Culture: North Eastern Connections of Syria and Palestine in the Third Millennium BC”, Ugarit-Forschungen 11, (1979): 413-430.
28. Koşay, Hamit Zübeyr ve Kemal, Turfan. “Erzurum-Karaz Kazısı Raporu”, Belleten XXIII/91, (1959): 349-413.
29. Kuftin, Boris A. The Urartian Columbarium at the Foot of Mt. Ararat, in the Eneolithic Stage of the Kura Araks Basin. Tiflis Museum Bulletin XIIIB. 1943.
30. Kushnareva, Karine Khristoforovna ve Chubinishvili, T. N. Drevnie kul'tury Iuzhnogo-Kavkaza. Leningrad, 1970.
31. Kushnareva, Karine Khristoforovna. The Southern Caucasus in Prehistory: Stages of Cultural and Socioeconomic Development from the Eighth to the Second Millennium BC (Vol. 99). UPenn Museum of Archaeology, 1997.
32. Öğün, Baki. “Die urartäischen Gräber in der Gegend von Adilcevaz und Patnos”, ed. E. Akurgal, The Proceedings of the 10th International Congress of Classical Archaeology, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1978, 61-67.
33. Özfırat, Aynur. “Van, Ağrı ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırması, 2005”, Araştırma Sonuçları Toplantısı 24/I, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007, 143-162.
34. Özfırat, Aynur ve Marro Catherine. “2004 Yılı Van, Ağrı ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırması”, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi 7, (2007): 1-20.
35. Palumbi, Giulio. The Early Bronze Age of the Southern Caucasus.https://doi.org/10.1093/ OXFORDHB/9780199935413.013.14. 2016.
36. Pehlivan, Mahmut. “Karaz ve Hurriler”, 100. Yıl Üniversitesi Sosyal Bilgiler Dergisi I, (1990): 168-176.
37. Piotrovskii, Boris, Borisovič. “The Aeneolithic culture of Transcaucasia in the third millenium B.C.”, VIth International Congress of Prehistoric and Protohistoric Sciences, Moscow, (1964): 360-366.
38. Sagona, Antonio. The Caucasion Region in The Early Bronze Age, Part 1-3, BAR International Series 214 (III), Oxford, 1984.
39. Sagona, Antonio. “Social Identity and Religious Ritual in the Kura-Araxes Cultural Complex: Some Observations from Sos Höyük”, Mediterranean Archaeology 11, (1998): 13-25.
40. Sayce, Archibald H. “The Cuneiform Inscriptions of Van. Part IV”, Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, (1893): 1-39.
41. Sevin, Veli. “Urartu Mezar Mimarisine Yeni Katkılar”, Anadolu Araştırmaları 10, (1984): 329-340.
42. Simonyan, Hakob ve Rothman, Mitchell S. “Regarding Ritual Behaviour at Shengavit, Armenia”, Ancient Near Eastern Studies 52, (2015): 1-45.
43. Söylemez, Beyazıt ve Kalmış, Gökhan. Eskiçağ’da Kültür Göçüne Bir Örnek: Amik Ovası Karaz Kültürü Ocakları, (Ed.) G. Kalmış-İ. Kalaycı, Kökenler ve Göçler, İstanbul: Kutlu Yayınevi, 2021, 101-128.
44. Söylemez, Beyazıt ve Özgül, Oktay. “Amik Ovası’nda Karaz Kültürü Varlığı: Arkeolojik Verilere Dayalı Bir Değerlendirme”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 36, (2025): 969-1002.
45. Takaoğlu, Turan. “Hearth Structures in the Religious Pattern of Early Bronze Age Northeast Anatolia”, Anatolian Studies 50, (2000): 11-16.
46. Üngör, İbrahim ve Günaşdı, Yavuz. “Erzincan Refahiye’de Bir Karaz Höyüğü: Toprakkale”, ed. Y. Kılıç, R. Kuzuoğlu, S. Akkuş Mutlu ve Ö. Kahya, Prof. Dr. Sebahattin Bayram Armağanı Eskiçağ Tarihi Yazıları, Konya: Çizgi Kitabevi, 2023, 689-710.
47. Van Loon, Maurits. “The Excavations at Korucutepe, Turkey, 1968-70: Preliminary Report. Part I: Architecture and General Finds”, Journal of Near Eastern Studies 32/4, (1973): 357-423.
48. Walpole, Frederick. The Ansayrii, (or Assassins,) with travels in the further East, in 1850-51. Including a visit to Nineveh (Vol. 3), London, 1851.