ETİK İLKELER

Dergimizin etik ilkeleri ve yayın politikası, Committee on Publication Ethics (COPE) ve Directory of Open Access Journals (DOAJ) tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler
• İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek,
• Sahtecilik: Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak,
• Çarpıtma: Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek,
• Tekrar yayım: Mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak,
• Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak,
• Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,

Diğer etik ihlal türleri şunlardır:
a) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek,
b) Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez veya çalışmaları, sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak,
c) İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri eser sahibinin açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak,
ç) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak,
d) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak,
e) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak,
f) Araştırmacılar ve yetkililerce, yapılan bilimsel araştırma ile ilgili olarak muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlüğüne uymamak,
g) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri, izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak,
h) Akademik atama ve yükseltmelerde bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak.

Araştırma Etiği İlkeleri
• Araştırmaların planlanması, metodolojik kurgusunun oluşturulması, etik açıdan değerlendirilmesi ve uygulama süreçlerinin yürütülmesinde bilimsel dürüstlük, bütünlük, kalite ve şeffaflık temel ilkeler olarak benimsenmelidir. Araştırma sürecinin her aşaması kayıt altına alınmalı ve gerektiğinde denetime açık olmalıdır.
• Araştırma ekibi ile katılımcılar, çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi, veri toplama araçları, verilerin nasıl analiz edileceği ve elde edilen bulguların olası kullanım alanları hakkında açık ve anlaşılır şekilde bilgilendirilmelidir. Katılımcılara araştırmaya katılımın gerektirdiği yükümlülükler, olası riskler ve beklenen katkılar net biçimde açıklanmalıdır.
• Katılımcılardan elde edilen kişisel veriler gizli tutulmalı; kimlik bilgilerinin ifşa edilmesini önleyecek teknik ve idari tedbirler alınmalıdır. Anonimlik ve mahremiyet ilkeleri gözetilmeli; veri koruma mevzuatına (örneğin kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemelere) uygun hareket edilmelidir. Araştırma tasarımı, katılımcıların özerkliğini, insan onurunu ve temel haklarını koruyacak şekilde yapılandırılmalıdır.
• Araştırmaya katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmalıdır. Katılımcılar herhangi bir baskı, yönlendirme ya da çıkar beklentisi altında bırakılmamalıdır. Katılımcılar istedikleri aşamada herhangi bir yaptırımla karşılaşmadan çalışmadan çekilme hakkına sahip olmalıdır.
• Araştırma sürecinde katılımcıların fiziksel, psikolojik, sosyal veya ekonomik açıdan zarar görmemesi için gerekli tüm önlemler alınmalıdır. Risk analizi yapılmalı ve olası zararlar en aza indirilecek şekilde araştırma planlanmalıdır. Çocuklar, kısıtlı bireyler veya zihinsel yeterliliği sınırlı kişiler söz konusu olduğunda, yasal temsilcilerinden izin alınmalı ve ilgili etik kurul onayları sağlanmalıdır.
• Araştırmacılar bilimsel bağımsızlıklarını korumalı ve çalışmanın tasarımını, analizini veya sonuçlarını etkileyebilecek her türlü çıkar çatışmasını açıkça beyan etmelidir. Finansal destek, sponsorluk veya kurumsal bağlantılar şeffaf biçimde belirtilmelidir.
• Araştırma herhangi bir kamu kurumu, özel kuruluş veya üniversite bünyesinde yürütülecekse, ilgili kurumdan resmi izin alınmalı ve gerekiyorsa etik kurul onayı temin edilmelidir.

Paydaşların Sorumlulukları

Editörler Kurulu’nun Etik Sorumlulukları
• Editörler Kurulu, kör hakemlik, değerlendirme süreci, etik ilkeler gibi dergi politikalarının belirlenmesi ve uygulanmasını sağlar.
• Gönderilen her makaleden, Editörler Kurulu sorumludur. Editörlerin alacağı tüm kararlar diğer kişi ve kuruluşlardan bağımsızdır.
• Editörler Kurulu, dergi yayım sürecinde bilimsel olmayan içeriklere, intihale, atıf hatalarına karşı önlem alır.
• Editörler Kurulu, her makaleye ait hakemler ile yazışmaların kayıtlarını veya dergi ile ilgili yazışmaları elektronik olarak saklar.
• Editörler, yazarların makalelerinin durumuna ilişkin bilgi talebi olduğunda çift taraflı kör hakemlik sürecini bozmayacak şekilde yazarlara makalelerinin durumuna ilişkin bilgi verir.
• Editörler, makalelerin özgün olmasına, bilim dünyasına katkı sağlamasına, araştırma yönteminin geçerli olmasına ve derginin amaç ve kapsamına uygunluğuna dikkat ederler.
• Editörler her makalenin hakemini uzmanlık alanlarını göz önünde bulundurarak seçer, makalenin yansız ve süresi içinde değerlendirilmesini sağlar. Bağımsızlık ve olası çıkar çatışmasını dikkate alır.
• Editörler, akademik ve bilimsel olmayan değerlendirmelere müdahale eder. Kabul veya ret kararını yalnızca akademik kalite ve etik ilkeler çerçevesinde verir.
• Editörler, makalelerin fikri mülkiyet hakkını korur. 

Hakemlerin Etik Sorumlulukları
Archivum Anatolicum Dergisi makale değerlendirme sürecinde yazar(lar)ın hakemleri, hakemlerin yazarları tanımadıkları iki yönlü çift kör hakemlik ilkesi uygulanır.
• Hakemler yazarlar ile doğrudan iletişim kuramaz; makale değerlendirme formları ve metin üzerinde belirtilen notlar editörlerce yazar(lar)a iletilir.
• Hakemler yalnız uzmanlık alanları ile ilgili makaleleri değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Hakemler incelemelerini, tarafsızlık, bilimsel yeterlilik ve yapıcı geri bildirim ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirir.
• Hakemler, değerlendirmeyi yansızlık ve gizlilik içinde yapmalıdır. Hakemler eriştiği bilgi ve belgelerin gizliliğini korur; bunları üçüncü kişilerle paylaşmaz.
• Hakemler, çıkar çatışması ya da çıkar birliği olduğunu anladıklarında, makaleyi değerlendirmeyi reddederek, editörlere bilgi vermelidir.
• Hakemler, değerlendirmeyi akademik kurallara uygun biçimde, yapıcı bir dille yapmalıdır; hakaret ve düşmanlık içeren kişisel yorumlardan kaçınmalıdır. 
• Hakemlerin bilimsel olmayan yorumlarda bulundukları tespit edildiğinde yorumlarını yeniden gözden geçirmeleri ve düzeltmeleri için editör ya da editörler kurulu kendileriyle iletişime geçilebilmektedir.
• Hakemlerin değerlendirdikleri makalelere ilişkin ‘Hakem Değerlendirme Formu’nu doldurmaları gerekmektedir. Hakemlerin değerlendirdikleri makalenin yayımlanabilir olup olmadığına ilişkin kararları ile kararlarına ilişkin gerekçelerini de bu formda belirtmeleri gerekmektedir.
• Hakemler değerlendirmesini kabul ettikleri makaleyi, süresi içinde değerlendirmelidirler.

Yazarların Etik Sorumlulukları
• Yazar(lar), başka yerde yayımladıkları ya da yayımlanmak üzere gönderdikleri makalelerini yollamamalıdırlar. 
• Yazar(lar), özgün makale göndermelidir.
• Yazar(lar), makale yazımı sırasında yararlandıkları kaynaklara doğru biçimde atıf yapmalıdır.
• Yazar(lar), derginin belirlenmiş olan ‘Yayın İlkeleri’ne uygun olarak makale göndermelidir.
• Makaleye katkı sağlamayan kişilerin adı, yazar olarak yazılmamalıdır. 
• Makaleye katkıda bulunan kişiler, yazar olarak yazılmalıdır.
• Makale yazarın yüksek lisans/doktora tezinden ya da bir projeden üretilmişse belirtilmelidir.
• Dilimleme yapılmamalıdır (tek bir çalışmadan birden fazla makale yayımlamak).
• Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkıları belirtilmelidir.
• Yazar(lar), makalelerinde kullandıkları verilerin (buluntuların / eserlerin) yayın haklarının iznini aldıklarını belgelemelidirler; ilgili belge, makale ile birlikte yazar tarafından sürecin başında editörlere yollanmalıdır. 
• Yazar(lar), makalelerinin yayına kabul edildiği bilgisi geldikten sonra, Archivum Anatolicum Dergisi için hazırlanmış olan ‘Telif Hakkı Bildirim Formu’nu editörlere yollamalıdırlar (Yayınlanmak üzere gönderilen çalışmalar, daha önce herhangi bir şekilde yayınlanmamış veya herhangi bir yere yayınlanmak üzere gönderilmemiş, özgün çalışma niteliği taşımalıdır. Kişiler çalışmalarını gönderirken, çalışmanın kısmen veya tamamen, herhangi başka bir platformda daha önce yayınlanmadığı, yayın için değerlendirmede bulunmadığını beyan etmekle yükümlüdür. Yazarlar, basılı ya da elektronik formatta resimler, tablolar ya da diğer her türlü içerik dahil olmak üzere, daha önce yayımlanmış içeriği kullanırken telif hakkı sahibinden izin almalılardır. Bu konudaki yasal, mali ve cezai sorumluluk yazarlara aittir).

Yayın Etiği İlkeleri
• Dergimiz, bilimsel yayıncılık süreçlerinin dürüstlük, şeffaflık, tarafsızlık, bağımsızlık, gizlilik ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda yürütülmesini esas alır. Yayın süreçlerinde yazar, editör ve hakemlerin görev ve sorumlulukları bilimsel yayın etiği kurallarına uygun olarak yerine getirilir.
• Dergiye gönderilen çalışmaların özgün olması, daha önce yayımlanmamış olması ve aynı anda başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunmaması esastır. Bir çalışmanın başka bir dergide değerlendirmeye alınması durumunda yazarlar bu durumu dergi editörlüğüne bildirmekle yükümlüdür.
• Dergiye gönderilen çalışmalar, öncelikle derginin amaç ve kapsamına, bilimsel yayın ilkelerine ve yazım kurallarına uygunluk bakımından editoryal ön değerlendirmeye tabi tutulur. Bilimsel veya etik açıdan uygun olmadığı değerlendirilen çalışmalar hakem değerlendirmesine gönderilmeksizin reddedilebilir.
• Hakem değerlendirmeleri çift taraflı kör hakemlik (double-blind peer review) esasına göre yürütülür. Bu süreçte yazarların kimlikleri hakemlerden, hakemlerin kimlikleri ise yazarlardan gizli tutulur. Hakemlik sürecinin tarafsızlığını ve gizliliğini koruyacak gerekli tedbirler alınır.
• Editörler ve hakemler, değerlendirme sürecinin tarafsızlığını etkileyebilecek kişisel, akademik, ticari veya finansal çıkar çatışmalarından kaçınır. Çıkar çatışması veya çıkar ilişkisi bulunması hâlinde durum editörlüğe bildirilir ve gerekli görülmesi durumunda ilgili kişi değerlendirme sürecinden çekilir.
• Hakemlerden, değerlendirmelerini yalnızca çalışmanın bilimsel niteliği, yöntemi, özgünlüğü, bulguları, kaynak kullanımı ve derginin amaç ve kapsamına uygunluğu üzerinden yapmaları beklenir. Irk, etnik köken, cinsiyet, inanç, siyasi görüş, kurum veya kişisel özellikler değerlendirme kararını etkileyen unsurlar olamaz.
• Editörler yayın kararlarını bilimsel kalite, özgünlük, etik uygunluk, derginin amaç ve kapsamı ve hakem değerlendirmeleri gibi ölçütleri dikkate alarak verir. Editoryal kararlar kişisel, kurumsal veya ticari çıkarlar doğrultusunda verilemez.
• Yazarlar, editörler ve hakemler araştırmanın finansmanı, kurumsal bağlantılar veya değerlendirme sürecinin tarafsızlığını etkileyebilecek diğer ilişkilerden kaynaklanan mevcut veya potansiyel çıkar çatışmalarını açıkça beyan etmelidir.
• Editörler, kendi çalışmalarının değerlendirilmesi veya kendileriyle doğrudan çıkar ilişkisi bulunan çalışmaların yayın sürecinde tarafsızlığı güvence altına alacak düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür.
• Yayın etiği kapsamında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümünde bilimsel dürüstlük, tarafsızlık, gizlilik, adil değerlendirme ve araştırma kayıtlarının bütünlüğü temel ilkeler olarak kabul edilir.

Etik Kurul İzni
Dergimiz, etik kurul izni gerektiren tüm bilim dallarındaki çalışmalarda, ilgili etik kurul kararı alınmış olmasını şart koşmaktadır. Bu kapsamda, etik kurul izniyle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve karar numarası) makale metninde açıkça belirtilmelidir.
Ulakbim TR Dizin’in 2020 yılından itibaren uygulamaya koyduğu düzenlemeler doğrultusunda, etik kurul izni bulunmayan çalışmalar dergimizde değerlendirmeye alınmamaktadır.

Etik Kurul İzni Gerektiren Araştırmalar
Dergimizde, etik kurul izni gerektiren araştırmalar aşağıdaki çalışmaları kapsamaktadır:
• Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırma,
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde retrospektif çalışmalar.
Bu tür çalışmaların değerlendirmeye alınabilmesi için ilgili etik kurul izinlerinin alınmış olması ve bu izinlerin makale metninde açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

Dergi Sahibi ve Yayıncı ile İlişkiler
Editör ve yayıncı arasındaki ilişki editöryal bağımsızlık ilkesine dayanmaktadır. Editör ile yayıncı arasında yapılan yazılı sözleşme gereği, editörün alacağı tüm kararlar yayıncı ve dergi sahibinden bağımsızdır.

Düzeltme, Geri Çekme, Endişe İfadesi
Editörler, yayınlanan makalede, bulguları, yorumları ve sonuçları etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse düzeltme yayınlamayı düşünebilirler. Editörler, bulguları ve sonuçları geçersiz kılan büyük hatalar/ihlaller söz konusu olduğunda, makaleyi geri çekmeyi düşünmelidir. Düzeltme, geri çekme veya endişe ifadesi ile ilgili olarak COPE İlkelerini (1,2,3,4,5,6) dikkate alınır.

Çıkar çatışmaları
Dergimiz; yazar(lar), hakemler ve diğer editörler arasındaki çıkar çatışmalarını göz önünde bulundurarak, çalışmaların yayın sürecinin bağımsız ve tarafsız bir şekilde tamamlamasını garanti eder. Dergimiz, olası çıkar çatışmalarına ilişkin COPE ilkeleri (1,2) doğrultusunda hareket eder.

Yazar Değişikliği
Yalnızca makale kabul edilmeden önce işleme alınır. Yazarlar, makalelerini göndermeden önce yazarların listesini ve sırasını dikkatlice gözden geçirmeleri ve orijinal gönderim sırasında kesin yazar listesini sağlamaları gerekir. Dergimiz, ilgili değişikliklere ilişkin COPE ilkeleri (1,2,3,4,5) doğrultusunda hareket eder.

Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması
Dergimiz, yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür.

Katılımcıların Kişisel Verilerinin Korunması
Dergimize gönderilen tüm kişisel veriler, yasal düzenlemelere ve etik kurallara uygun bir şekilde korunmaktadır.

Şikayetler
Dergimizde, etik dışı bir durum tespit edilmesi hâlinde, iletişim sayfamız üzerinden bizlerle iletişime geçebilirsiniz. Dergimiz, şikayetlerle ilgili COPE İlkelerinde (1,2) belirtilen prosedürü takip eder.