Mekân, Anlatı Ve Duyusal Deneyim: "Yanık Yurt" Sergisi Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Yanık Yurt sergisinin sergileme tasarımını incelemektedir. Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM)’da gerçekleşen sergi, Kurtuluş Savaşı sırasında İzmir ve Batı Anadolu'da yaşanan yangınları ve bu sürecin toplumsal ve mekânsal etkilerini ele almaktadır. Çalışmanın temel problemi, tarihsel bir anlatının sergileme tasarımı aracılığıyla izleyiciye nasıl aktarılabileceği ve çok duyulu deneyim unsurlarının bu aktarımı nasıl güçlendirdiğidir. Araştırma, Aybala Yentürk ve Nejat Yentürk küratörlüğünde hazırlanan serginin mekânsal organizasyon, yönlendirme, aydınlatma, materyal seçimi ve çok duyulu deneyim öğeleri üzerinden betimsel analiz yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Serginin sergileme tasarımına ilişkin değerlendirmeler, mekânsal organizasyon, yönlendirme, aydınlatma, materyal seçimi ve çok duyulu deneyim unsurları üzerinden gerçekleştirilmiştir. Serginin mekânsal düzenlemesi, tematik bölümlere ayrılarak ziyaretçiyi belirli bir anlatı doğrultusunda yönlendirmektedir. Dramatik ışık kullanımı atmosferin etkisini artırırken, ses ve koku unsurlarının entegrasyonu, izleyicinin tarihsel olaylarla kurduğu bağları güçlendirmektedir. Bunun yanı sıra, serginin belgeler ve dijital materyaller aracılığıyla sunduğu çok katmanlı anlatım, ziyaretçiye hem tarihsel hem de deneyimsel bir okuma imkânı tanımaktadır. Bu bağlamda Yanık Yurt sergisi, tarihsel anlatıyı yalnızca belgelerle sunmanın ötesine geçerek, izleyiciyi çok duyulu bir deneyime dahil eden bir sergileme stratejisi benimsemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sergileme tasarımı
• sergi incelemesi
• mekân kullanımı
• tarihsel anlatı

A REVIEW OF THE YANIK YURT EXHIBITION IN THE CONTEXT OF SPACE, NARRATIVE, AND SENSORY EXPERIENCE

Öz

This study examines the exhibition design of the Yanık Yurt (Burnt Homeland) exhibition. Held at the Ahmet Piriştina City Archive and Museum (APİKAM), the exhibition addresses the fires that occurred in İzmir and Western Anatolia during the War of Independence and the social and spatial impacts of this process. The central problem of this study is how a historical narrative can be conveyed to the audience through exhibition design, and how multisensory experience elements enhance this transmission. The research employs a descriptive analysis method, evaluating the exhibition curated by Aybala Yentürk and Nejat Yentürk in terms of spatial organization, orientation, lighting, material selection, and multisensory components. Evaluations of the exhibition design are carried out through aspects such as spatial organization, signage, lighting, material selection, and multisensory experience elements. The spatial arrangement of the exhibition is divided into thematic sections, guiding the visitor along a specific narrative path. The use of dramatic lighting enhances the atmosphere, while the integration of sound and scent elements strengthens the viewer's connection to historical events. Moreover, the exhibition’s multilayered narrative, presented through documents and digital materials, offers visitors both a historical and experiential interpretation. In this context, the Yanık Yurt exhibition adopts a curatorial strategy that goes beyond presenting history solely through documents, engaging the audience in a multisensory experience.

Anahtar Kelimeler

• Exhibition design
• exhibition review
• spatial organization
• historical narrative

Kaynakça

1. Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi. (t.y.). APİKAM’ın kuruluş öyküsü, apikam.org.tr. https://www.apikam.org.tr/tr/Hakkimizda/apikam%e2%80%99in-kurulusoykusu/3/29?tab=64
2. Ballice, G. ve Yıldırım, M. (2024). Sergileme tasarımında interaktif teknolojilerin kullanılmasının ziyaretçi deneyimi üzerindeki etkileri: ‘New International Spy Museum’ iç mekânları. Yakın Mimarlık Dergisi, 8(1), (s.67-106). https://doi.org/10.32955/neujna202481741.
3. Çetin, C. İ. (2021). Sergileme kavramı ve tasarımı üzerine: 2 boyutlu ve 3 boyutlu sergilemenin karşılaştırılması. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 7(13), (s.19-28). https://doi.org/10.17932/IAU.sanat.2015.015/sanat_v07i13002.
4. Dimitropoulou, C. (2021). A review about the key role of lighting design in museum exhibition. Academia Letters, Article 3420. (s.1-4). https://doi.org/10.20935/AL3420.
5. Falk H. J. (1997). Testing a museum exhibition design assumption: effect of explicit labeling of exhibit clusters on visitor concept development. Science Education, 81(6), (s.679-687). https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-237X(199711)81:6<679::AID-SCE5>3.0.CO;2-F.
6. Feltrin, F., Leccese, F., Hanselaer, P., Smet, K. A. G. (2019). Impact of illumination correlated color temperature, background lightness, and painting color content on color appearance and appreciation of paintings. LEUKOS, 16(1), (s.25–44). https://doi.org/10.1080/15502724.2018.1522261.
7. Hidayat, J. (2018). Creating an inclusive museum with a narrative design approach. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 207, (s.153-159). https://doi.org/10.2991/reka- 18.2018.34.
8. Hou, J. E. (2015). Narrative beyond artefact in exhibition design (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). University of Waikato.

9. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2024). “Yanık Yurt” sergisi, Kültür sanat İzmir. https://kultursanat.izmir.bel.tr/Etkinlikler/6060yanik-yurt6060-sergisi
10. Kjellmer, V. (2021). Scented scenographics and olfactory art: Making sense of scent in the museum. Konsthistorisk tidskrift/Journal of Art History, 90(2), (s.72-87). https://doi.org/10.1080/00233609.2020.1775696.
11. Lake-Hammond, A., (2006). Interpretive design: An exploration of exhibition design through theory and practice (Yayımlanmamış doktora tezi). University of Otago.
12. Lake-Hammond, A. ve Waite, N. (2010). Exhibition design: Bridging the knowledge gap. The Design Journal. 13. (s.77-98). https://doi.org/10.2752/146069210X12580336766400.
13. Lu, F. (2017). Museum architecture as spatial storytelling of historical time: Manifesting a primary example of Jewish space in Yad Vashem Holocaust History Museum, Frontiers of Architectural Research, 6(4), (s.442-455).
14. Maina, S. M. (2015). Looking, seeing and learning: The role of design in developing exhibition and display for museums. Africa Habitat Review, Journal of The Scool of the Built Environment, 9. (s.805-822).
15. Spence, C. (2020). Scenting the anosmic cube: On the use of ambient scent in the context of the art gallery or museum. i-Perception, 11(6), (s.1-26). https://doi.org/10.1177/2041669520966628.
16. Şahin, B. (2024). Modern sanat müzelerinde sergileme tasarımı: OMM modern müzesi, İstanbul Modern ve CerModern örneği. Bingöl Üniversitesi Teknik Bilimler Dergisi. 5(2), (s.28-42). https://orcid.org/0000-0002-9948-5778.
17. Tian, Q. (2019). The application of narrative expression in museum space design. Proceedings of the 2019 International Conference on Humanities, Cultures, Arts and Design (ICHCAD 2019), (s.241-245). https://doi.org/10.25236/ICHCAD.2019.047241.
18. Vega-Gomez, F. I., Miranda-Gonzalez, F. J., Perez Mayo, J., Gonzalez-Lopez, O. R., & Pascual-Nebreda, L. (2020). The Scent of Art. Perception, Evaluation, and Behaviour in a Museum in Response to Olfactory Marketing. Sustainability, 12(4), (s. 1384). https://doi.org/10.3390/su12041384.
19. Wang, Z., Nagai, Y., Sun, Z., Zhang, C. & Zou, N. (2019). Artificial Lighting in Museums: an Interdisciplinary Approach towards Improving Museum Visitors’ Emotive Experience. Journal of Engineering Research, 8(2), (s. 4-22).
20. Wei, J. & Shizhong, W. (2017). Wake up the new form of museum exhibition art-narrative design. Industrial Design, no. 1, pp. (s. 76). https://doi.org/10.25236/ICHCAD.2019.047.