Kent Deneyimi Bağlamında Flanör Kavramı: Mahalle İzmir Fotoğraf Projesi

Öz

19. yüzyılda Sanayi Devrimi ile birlikte ortaya çıkan endüstriyel gelişmeler, kentlerin oluşmasına, yeni ulaşım ve aynı zamanda kitle iletişim araçlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Endüstriyel ve teknolojik gelişimeler, hızı ve devinimi insan hayatının bir parçası haline getirmiş ve de kent anlayışının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Kent yaşamındaki hızlı gelişim de kentli insan profilini ortaya çıkarmış ve kentli insanın algısını şekillendirmiştir. Gündelik pratiklerdeki değişim ve bu değişime ayak uydurmaya çalışan birey de kente dair bu dönüşümün ritmini belirlemektedir. Bu dönüşüme ve ritme vurgu yaparak bizi Flanör kavramıyla tanıştıran kişi, 19 Yüzyıl’da Paris’te yaşamış olan yazar ve şair Charles Baudelaire’dir. 1863’te yayımlanan Modern Hayatın Ressamı adlı kitabında Baudelaire, ‘Flaneur/Flanör’ olarak adlandırdığı kişiyi tarif etmiş ve de tanımlamıştır. Flanör kavramı günümüzde; edebiyat, felsefe, sanat, sosyoloji, mimari, sinema ve coğrafya gibi birçok disiplinin çalışma alanlarından biri ve ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Bu açıdan hem çalışmaya yerinde bir örnek olması açısından hem de Benjamin’in tarif ettiği kent deneyiminin entelektüel bir çıktısı olması nedeniyle seçilen bir proje, çalışmada bu bağlamda incelenmiştir. ‘Mahalle İzmir’ fotoğraf projesi; İzmir kentinin farklı semtlerinde yaşayan sanatçıların, Geniş Açı Proje Ofisi’nin (GAPO) daveti üzerine, kendi mahallelerini fotoğraflayarak mahalle kavramını kendilerince yorumladıkları ve böylelikle 21. yüzyılın ilk çeyreğinin sonunda İzmir gibi bir metropolde mahalle deneyimlerinin ne gibi farklarla yaşandığının görselleştirildiği bir fotoğraf projesidir. İzmir’de yaşayan dokuz ayrı fotoğraf sanatçısının katılımıyla gerçekleşen proje, bu çalışmada flanör kavramı ile ilişkisi üzerinden ve bir kenti deneyimlemek eylemine odaklanarak incelenmiştir. Bu bakışla, sanatçıların da kent deneyimi içerisinde, her yeni adımda yeni fikirler keşfetmelerine ve izleyicilerine sunacakları çalışmalarına anlam yüklemelerine neden olan farklı seçimler yaptıkları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Fotoğraf
• Flanör
• Kent
• Mahalle
• Bellek

The Flâneur Concept Within the Context of Urban Experience: Mahalle Izmir Photography Project

Öz

The industrial developments that emerged alongside the Industrial Revolution in the 19th century led to the formation of cities and the advent of new transportation and mass communication tools. Industrial and technological advancements integrated speed and dynamism into human life, paving the way for the emergence of the modern urban concept. Consequently, the rapid evolution of urban life gave rise to the profile of the urbanite, shaping their perception of the world. The shift in daily practices, along with the individual striving to adapt to this change, dictates the rhythm of this urban transformation. Emphasizing this transformation and rhythm, the writer and poet Charles Baudelaire, who lived in 19th-century Paris, introduced the concept of the Flâneur. In his 1863 work, The Painter of Modern Life, Baudelaire described and defined the figure he termed the ‘Flâneur’. Today, the concept of the flâneur continues to serve as a field of study and a source of inspiration across numerous disciplines, including literature, philosophy, art, sociology, architecture, cinema, and geography. In this context, a specific project was selected for examination, serving both as an apt example for this study and as an intellectual output of the urban experience described by Walter Benjamin. The Mahalle İzmir (Neighborhood İzmir) photography project features artists residing in various districts of İzmir who, upon the invitation of the Geniş Açı Project Office (GAPO), photographed their own neighborhoods to provide personal interpretations of the neighborhood concept. Thus, the project visualizes the varying nuances of neighborhood experiences within a metropolis like İzmir at the close of the first quarter of the 21st century. Realized with the participation of nine distinct photographers living in İzmir, the project is analyzed in this study through its relationship with the flâneur concept, focusing specifically on the act of experiencing the city. From this perspective, the study emphasizes that artists, immersed in their urban experience, make distinct choices that lead them to discover novel ideas with every step, thereby infusing deeper meaning into the works they present to their audience.

Anahtar Kelimeler

• Photography
• Flâneur
• Urban
• Neighborhood
• Memory

Kaynakça

1. Akın, A. & Doğu, B. (2026, 13 Şubat). Mahalle iletişim açısından ne ifade eder? Mahalle İzmir. https://www.mahalleizmir.com/altug-akin-burak-dogu
2. Akış, T. (2026, 3 Mart). Mahalle’de mekan üretimi. Mahalle İzmir. https://www.mahalleizmir.com/tonguc-akis
3. Allmer, A. (2010). Sinemekan sinemada mimarlık. Varlık Yayınları.
4. Aydemir, C. (2007). Fotoğraf neyi anlatır. Hayalbaz Kitaplığı.
5. Baudelaire, C. (2003). Modern hayatın ressamı (A. Berktay, Çev.). İletişim Yayınları.
6. Benjamin, W. (1995). Pasajlar (A. Cemal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
7. De Certeau, M. (2008). Gündelik hayatın keşfi I (L. Arslan Özcan, Çev.). Dost Yayınları.
8. Demirtaş Milz, N. (2026, 1 Mart). Hızla dönüşen kentler, mekansal katmanlar ve mahalle. Mahalle İzmir. https://www.mahalleizmir.com/neslihan-demirtas-milz

9. Dora, S. (2003). Büyüyen fotoğraf küçülen sosyoloji. Babil Yayınları.
10. Dyer, G. (2005). The ongoing moment. Canongate.
11. Freeman, M. (2011). Fotoğrafçının gözü (D. Güzel Gülgen, Çev.). Remzi Kitapevi.
12. Groh, J. M. (2016). Mekan yaratmak (G. Koca, Çev.). Metis Yayınları.
13. Hacking, J. (Ed.). (2015). Fotoğrafın tüm öyküsü (A. Bozkurt, Çev.). Hayalperest Yayınevi.
14. İşbilen, C. P. (2026, 10 Şubat). Mahalle üzerine. Mahalle İzmir. https://www.mahalleizmir.com/cansu-pelin-isbilen
15. Köse, H. (2012). Flanör düşünce. Ayrıntı.
16. Maga, İ. (2006). Karar anı. YGS Yayınları.
17. Sante, L. (2015). Öteki Paris (E. Süer, Çev.). Dost Kitapevi.
18. Soulages, F. (2022). Fotoğrafın estetiği (D. Eyüce Şansal, Çev.). Espas Sanat Kuram Yayınları.
19. Stavrides, S. (2016). Kentsel heterotopya (A. Karatay, Çev.). Sel Yayıncılık.
20. Stavrides, S. (2016). Müşterek mekan (C. Saraçoğlu, Çev.). Sel Yayıncılık.
21. Taşçıoğlu, M. (2013). Bir görsel iletişim platformu olarak mekan. Yem Yayın.
22. Tally Jr, R. T. (2020). Mekansallık (E. Aras, Çev.). Hece Yayınları.