Kiki Smith’in baskıresimlerinde beden ve bedenin izi: Temas yoluyla benzerlik

Öz

Bu çalışma, çağdaş sanatın önemli kadın figürlerinden Kiki Smith’in baskıresim pratiğini, bedenin yüzeyle kurduğu fiziksel temasın gravür, serigrafi ve litografi gibi teknikler aracılığıyla nasıl bir “iz aktarımına” dönüştüğünü merkeze alarak incelemektedir. Smith, baskıresim mecrasını sadece teknik bir çoğaltım aracı olmaktan çıkararak, onu bedenin biyolojik, politik ve varoluşsal sınırlarının soruşturulduğu özgün bir ifade alanı olarak kurgular. Araştırma kapsamında Smith'in yapıtları, Georges Didi-Huberman’ın “temas yoluyla benzerlik” (ressemblance par contact) kuramı çerçevesinde analiz edilmekte; sanatçının baskıresmi bedensel bir iz (imprint) ve fenomenolojik bir mevcudiyet kanıtına dönüştürme biçimi kuramsal bir zemine oturtulmaktadır. Makalede, Smith’in bedeni idealize edilmiş, steril bir form olarak temsil etmek yerine; iç organları, sızıntıları ve atıklarıyla Julia Kristeva’nın “abject” (iğrençlik) kuramı bağlamında ele alış biçimi çözümlenmektedir. Sanatçının metal gravür, litografi ve serigrafi tekniklerinde kendi bedenini, saçını veya parmak izlerini doğrudan bir matris (kalıp) olarak kullanması, baskı yüzeyini bedensel deneyimin somut ve yaşayan bir kalıntısı haline getirir. Çalışma, imgenin bir taklit olmaktan çıkıp doğrudan bir temasın sonucu, yani bedenin yaşayan bir iz haline geldiğini savunur. Sonuç olarak bu araştırma; Smith’in baskıresmin basınç, aktarım ve tekrar gibi fiziksel dinamiklerini kullanarak, bedensel özerkliğin, toplumsal hafızanın ve kimliğin materyalist-feminist bir çerçevede yeniden inşa edildiği dirençli bir alan yarattığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Beden
• baskıresim
• Kiki Smith
• temas
• iz

The body and its imprint in Kiki Smith’s printmaking practices: Tactile resemblance

Öz

This study examines the printmaking practice of Kiki Smith, a prominent figure in contemporary art, focusing on how the physical contact between the body and the surface is transformed into an “imprint transfer” through techniques such as etching, screen printing, and lithography. Smith reconceptualizes the medium of printmaking not merely as a tool for technical reproduction, but as a unique space of expression where the biological, political, and existential boundaries of the body are interrogated. Within the scope of this research, Smith's works are analyzed through Georges Didi-Huberman’s theory of “resemblance by contact” (ressemblance par contact); thus, the artist's transformation of printmaking into a bodily imprint and a proof of phenomenological presence is established on a theoretical foundation. The article provides a detailed analysis of Smith’s portrayal of the body, not as an idealized, sterile form, but through its internal organs, leakages, and secretions, within the context of Julia Kristeva’s theory of the “abject.” The artist's direct use of her own body, hair, or fingerprints as a matrix in intaglio, lithography, and screen printing renders the printed surface a concrete, tactile, and living remnant of bodily experience. The study argues that the image ceases to be a mere imitation and becomes a direct result of contact, a living index of the body. In conclusion, this research demonstrates that by utilizing the physical dynamics of printmaking, such as pressure, transfer, and repetition, Smith creates a resilient space where bodily autonomy, collective memory, and identity are reconstructed within a materialist-feminist framework.

Anahtar Kelimeler

• Body
• printmaking
• Kiki Smith
• contact
• imprint

Kaynakça

1. Abell, C. (2015). Printmaking as an art. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 73(1), 23–30. https://www.jstor.org/stable/43283314
2. Antmen, A. (2014). Sanat/cinsiyet: Sanat tarihi ve feminist eleştiri [Art/gender: Art history and feminist criticism]. İletişim Yayınları.
3. Atalay, N. (2024). Özgün baskıresim teknikleri [Original printmaking techniques]. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 8(4), 213–228. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2024.1091.6
4. Atmaca, A. A. (2025). Parçalanmış, kutsal, masalsı: Kiki Smith’in heykellerinde bedenin görünümleri [Fragmented, sacred, fairy-tale-like: Representations of the body in Kiki Smith’s sculptures]. In T. Koçay (Ed.), Heykelde malzeme, mecra ve temsiliyet üzerine incelemeler: Gelenekselden çağdaşa heykel pratikleri ve sanatçılar üzerinde akademik çalışmalar-1 (pp. 53–80). Palet Yayınları.
5. Berger, J. (2014). Görme biçimleri [Ways of seeing] (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
6. Çolak, B. (2011). Yapıt okuma; bedenin içerisi-dışarısı; Kiki Smith’in çalışmalarında bedensel süreçler ve abjection [Reading the artwork; inside-outside of the body; bodily processes and abjection in Kiki Smith’s works]. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 3(1), 38–46.
7. Doğan Özcan, Ç. (2019). Marc Chagall, Kiki Smith ve Paula Rego örnekleri üzerinden resimde kurgusal anlatımların görünümü [The appearance of fictional narratives in painting through the examples of Marc Chagall, Kiki Smith, and Paula Rego]. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 7(40), 629–643. https://doi.org/10.7816/ulakbilge-07-40-04
8. Fernández-Navarro, V., Spaey, O., & Garate, D. (2026). Reevaluating hand stencil phenomena in cave art: A step forward towards the characterization of symbolic patterns during the Upper Palaeolithic in Europe. Cambridge Archaeological Journal, 1–21. https://doi.org/10.1017/S0959774325100322

9. Fine Art Multiple. (n.d.). When Kiki Smith remade the human body—in all its pus-filled glory. Retrieved from https://fineartmultiple.com/blog/kiki-smith-human-body/
10. Gölönü, G. (1979). Kazı resim [Engraved printmaking] (Yayın No. 68). İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Yayınları.
11. Haus der Kunst. (2018). Kiki Smith: Procession [Exhibition brochure]. https://www.hausderkunst.de
12. Hass, N. (2018, December 3). Kiki Smith and the pursuit of beauty in a notably unbeautiful age. Fosca. https://www.fosca.com/post/kiki-smith-and-the-pursuit-of-beauty-in-a-notably-unbeautiful-age
13. Jones, A. (1998). Body art/performing the subject. University of Minnesota Press.
14. Kara, U. (2024). Sanatta kimlik ve insan doğası kavramının sosyal algıdaki yorumlaması: Kiki Smith örneği [The interpretation of identity and human nature in social perception through the example of Kiki Smith]. Eğitim Bilimleri Tematik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 101–114.
15. Kaya, R. (2025). Litografide beden temsilleri [Representations of the body in lithography] (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi [Unpublished master's thesis]). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
16. Kılıç, G. A. (2022). 1960 sonrası kadın sanatçıların baskıresimlerinde beden imgesi [The body image in the printmaking works of women artists after 1960]. ART-E Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 15(29), 89-107. https://doi.org/10.21602/sduarte.1078430
17. Krauss, R. (1977). Notes on the index: Seventies art in America (Part 1). October, 3, 68–81. https://doi.org/10.2307/778369
18. Kristeva, J. (2004). Korkunun güçleri: İğrençlik üzerine bir deneme [Powers of horror: An essay on abjection] (N. Tutal, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
19. Mary Ryan Gallery. (n.d.). Kiki Smith: Prints 1990–2006. Retrieved from https://maryryangallery.com/exhibition/kiki-smith-prints-1990-2006/
20. Mulvey, L. (1975). Görsel haz ve anlatı sineması [Visual pleasure and narrative cinema] (N. Abisel, Çev.). 25. Kare Sinema Dergisi, 3, 18–24.
21. Nelson, R. S. (2007). Byzantine icons in Genoa before the Mandylion. In A. R. Calderoni Masetti, C. Dufour Bozzo, & G. Wolf (Eds.), Intorno al Sacro Volto. Genova, Bisanzio e il Mediterraneo (secoli XI-XIV) (pp. 79–91). Marsilio.
22. Reza, A. (2021). Arte Povera, an insight into sustainable art: “Extensions” series as a case study (Lisans tezi [Bachelor’s thesis]). Tampere Uygulamalı Bilimler Üniversitesi. Theseus Veri Tabanı.
23. Türkmen, E. F. (2025). Kırılganlık ve güç arasında: Kiki Smith’in sanatında beden, doğa ve toplumsal cinsiyet [Between vulnerability and power: Body, nature, and gender in the art of Kiki Smith]. Ankara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 7(2), 105–121.
24. Weitman, W. (2003). Experiences with printmaking: Kiki Smith expands the tradition. In Kiki Smith: Prints, books & things. Museum of Modern Art.
25. Weitman, W. (2003). Kiki Smith: Prints, books & things [Sergi broşürü]. The Museum of Modern Art. http://www.moma.org/calendar/exhibitions/133
26. Weitman, W. (2020). Touch. Prints by Kiki Smith [Review of Touch. Prints by Kiki Smith, by M. Hering, B. Heid, F. Stöhr, S. Wagini, A.-S. Reichelt, N. Schleif, M. Wright, & K. Holzherr]. Print Quarterly, 37(2), 222–225. https://www.jstor.org/stable/48785887
27. Yood, J. W. (2026, January 14). Kiki Smith. Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/biography/Kiki-Smith
28. Zolkos, M. (2021). Skulls, tree bark, fossils: Memory and materiality in Georges Didi-Huberman’s transvaluation of surface. Qui Parle, 30(2), 249–291. https://doi.org/10.1215/10418385-9395279