Dijital oyunlarda tasarım yaklaşımları: Uygulanabilirlik ve sürdürülebilirlik açısından bir derleme

Öz

Bu derleme, dijital oyunlarda tasarım yaklaşımlarının yalnızca anlatı biçimini değil; oyun döngüsü, oyuncu deneyimi, tarihsel içerik aktarımı, uygulanabilirlik ve tasarım sürdürülebilirliği üzerindeki etkilerini incelemektedir. Çalışmada sürdürülebilirlik, üretim maliyetiyle sınırlı bir kavram olarak değil; tarihsel bilginin oyun mekaniği, görev yapısı, anlatı katmanı, görsel çevre ve olası devam içerikleri içinde tutarlı biçimde korunabilmesi olarak ele alınmıştır. Nitel, anlatısal-entegratif derleme olarak yapılandırılan araştırma; serileştirilmiş yapı, epizodik kurgu, doğrusal ilerleme, dallanan anlatı, gömülü-çevresel anlatı, beliren/açık dünya yapısı ve transmedyal dünya kurma yaklaşımlarını MDA, oyun döngüsü, oyuncu ajansı ve öz-belirleme kuramı çerçevesinde değerlendirmektedir. Tarihsel belirsizliğin örnek alanı olarak Büyük Selçuklu ile Anadolu Selçuklu devletleri arasındaki ayrımlar ve Süleyman Şah-Ertuğrul Gazi eksenindeki tartışmalı soy anlatıları incelenmiştir. Sentez sonuçları, tarihsel içeriğin oyuncu için sorun oluşturmasının yalnızca bilginin karmaşıklığından kaynaklanmadığını; asıl riskin, tartışmalı bilginin oyun sistemi içinde hedeflere, geri bildirimlere, kaynak katmanlarına ve yorumlanabilir seçimlere dönüştürülememesi olduğunu göstermektedir. Bu nedenle tarihsel içerikli dijital oyunlarda sürdürülebilir tasarım, kesinlik iddiasını zorlamaktan çok, kaynak düzeylerini görünür kılan, alternatif anlatı hatlarını kontrollü biçimde işaretleyen ve belirsizliği tasarımın işlevsel bir bileşeni olarak yöneten yaklaşımlarla mümkündür.

Anahtar Kelimeler

• Dijital oyun tasarımı
• oyun döngüsü
• oyuncu deneyimi
• tarihsel belirsizlik
• tarih

A review of design approaches in digital games from the perspectives of applicability and sustainability

Öz

This review examines how design approaches in digital games affect not only narrative form but also the gameplay loop, player experience, historical content transmission, applicability, and design sustainability. In this study, sustainability is not treated merely as a matter of production cost; rather, it refers to the ability to preserve historical knowledge coherently across mechanics, mission structures, narrative layers, environmental design, and possible future content. Designed as a qualitative narrative-integrative review, the study evaluates serialized structures, episodic design, linear progression, branching narrative, embedded and environmental storytelling, emergent/open-world structures, and transmedia world-building through the MDA framework, gameplay loop theory, player agency, and self-determination theory. As an illustrative field of historical uncertainty, the study examines the distinctions between the Great Seljuk Empire and the Anatolian Seljuk Sultanate, as well as the debated genealogical narratives centered on Süleyman Shah and Ertuğrul Gazi. The synthesis indicates that historical content does not become problematic for players merely because it is complex; the main risk emerges when contested knowledge cannot be transformed into objectives, feedback systems, source layers, and interpretable choices within the game system. Accordingly, sustainable design in historically themed digital games depends less on forcing claims of certainty than on making source levels visible, indicating alternative narrative trajectories in a controlled way, and managing uncertainty as a functional design component

Anahtar Kelimeler

• Digital game design
• gameplay loop
• player experience
• historical uncertainty
• history

Kaynakça

1. Başar, F. (1995). Ertuğrul Gazi. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 11, pp. 314–315). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/ertugrul-gazi
2. Burgess, J., & Jones, C. (2022). Exploring player understandings of historical accuracy and historical authenticity in video games. Games and Culture, 17(5), 816–835. https://doi.org/10.1177/15554120211061853
3. Chapman, A. (2016). Digital games as history: How videogames represent the past and offer access to historical practice. Routledge.
4. Denson, S., & Jahn-Sudmann, A. (2013). Digital seriality: On the serial aesthetics and practice of digital games. Eludamos: Journal for Computer Game Culture, 7(1), 1–32.
5. Guardiola, E. (2016). The gameplay loop: A player activity model for game design and analysis. In Proceedings of the 13th International Conference on Advances in Computer Entertainment Technology. https://doi.org/10.1145/3001773.3001791
6. Hunicke, R., LeBlanc, M., & Zubek, R. (2004). MDA: A formal approach to game design and game research. In Proceedings of the AAAI Workshop on Challenges in Game AI.
7. Jenkins, H. (2004). Game design as narrative architecture. In N. Wardrip-Fruin & P. Harrigan (Eds.), First person: New media as story, performance, and game (pp. 118–130). MIT Press.
8. Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.

9. Kemaloğlu, M. (2013). Türkiye Selçuklu tarihi birinci elden kaynakları [Primary sources of Seljuk history in Türkiye]. Journal of History Culture and Art Research, 2(3). https://doi.org/10.7596/taksad.v2i3.212
10. Kucur, S. S. (2009). Selçuklular: Anadolu Selçukluları [Seljuks: Anatolian Seljuks]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 36, pp. 380–384). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/selcuklular#7
11. McCall, J. (2016). Teaching history with digital historical games: An introduction to the field and best practices. Simulation & Gaming, 47(4), 517–542. https://doi.org/10.1177/1046878116646693
12. Moser, C., & Fang, X. (2015). Narrative structure and player experience in role-playing games. International Journal of Human-Computer Interaction, 31(2), 146–156. https://doi.org/10.1080/10447318.2014.986639
13. Özgüdenli, O. G. (2000). İsfahan [Isfahan]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 22, pp. 497–502). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/isfahan#1
14. Özgüdenli, O. G. (2009a). Selçuklular: Büyük Selçuklular [Seljuks: Great Seljuks]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 36, pp. 365–371). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/selcuklular#2
15. Özgüdenli, O. G. (2009b). Selçuklular: Irak Selçukluları [Seljuks: Iraqi Seljuks]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 36, p. 387). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/selcuklular#11
16. Peacock, A. C. S. (2018). Saljuqs III. Saljuqs of Rum. Encyclopaedia Iranica. https://iranicaonline.org/articles/saljuqs-iii
17. Ryan, R. M., Rigby, C. S., & Przybylski, A. K. (2006). The motivational pull of video games: A self-determination theory approach. Motivation and Emotion, 30(4), 344–360. https://doi.org/10.1007/s11031-006-9051-8
18. Savi, B., & İlden, S. (2025). Dijital oyunlarda tarihi ve kültürel dokunun topluma yansıtılması [Reflecting historical and cultural texture to society through digital games]. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (41), 139–153. https://doi.org/10.20875/makusobed.1576717
19. Sevim, A. (2010). Süleyman Şah I [Suleyman Shah I]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 38, pp. 103–105). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/suleyman-sah-i
20. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
21. Stang, S. (2019). ‘This action will have consequences’: Interactivity and player agency. Game Studies, 19(1). https://gamestudies.org/1901/articles/stang
22. Stirling, E., & Wood, J. (2021). ‘Actual history doesn’t take place’: Digital gaming, accuracy and authenticity. Game Studies, 21(1). https://gamestudies.org/2101/articles/stirling_wood
23. Taneri, A. (1992). Ca‘ber Kalesi [Ja'bar Castle]. In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vol. 6, pp. 525–527). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/caber-kalesi
24. Whittemore, R., & Knafl, K. (2005). The integrative review: Updated methodology. Journal of Advanced Nursing, 52(5), 546–553. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2005.03621.x
25. Yılmaz, H. (2022). Süleyman Şah’ı ‘Osmanlıların atası’ yapan rivayetin tarihî menşei: Ca‘ber Kalesi önündeki mezar Süleyman Şah’a mı aitti? [The historical origin of the narrative that made Süleyman Shah the ‘ancestor of the Ottomans’: Did the tomb in front of Ja‘bar Castle belong to Süleyman Shah?]. Kadim, (3), 133–182. https://doi.org/10.54462/kadim.1080974