Orta Karadeniz’de Bazalt Menşeli Bazı Ocak Malzemelerinin Balast Amaçlı Demiryolunda Kullanılabilirliğinin Araştırılması

Öz

Ulaşım, insanların turizm ve ticaret amaçlı başta olmak üzere her türlü ihtiyaçları için kullanılan sektördür. Ulaşım ağlarının çeşitlenmesi ile seyahatler de artmaktadır. Ülkemizde her ne kadar geç kalınmış olsa da demiryolu ulaşımına önem verilmektedir. Yüksek Hızlı Tren (YHT) ya da Hızlı Trenler ile şehirlerarası seyahatler günübirlik yapılabilir hale gelmektedir. Cumhuriyet öncesi dönemde de Karadeniz Bölgesinin Samsun ve Trabzon üzerinden Sivas ve Erzurum’a demiryolu ile bağlanması amaçlanmış ise de koşullar uygun olmamasından dolayı ancak Cumhuriyet sonrası 1926 yılında hazırlanan rapor ile Samsun-Sivas hattının yapılmasına karar verilmiştir. Ulaştırma Bakanlığınca yapımı planlanan Samsun-Sarp Hızlı Tren hattı tamamlandığında önemli bir ihtiyacı karşılayacaktır. Demiryolu yapım sürecinde fizibilite aşamasında güzergah belirlenmesinin yanı sıra alt ve üst yapı için kullanılacak malzeme tercihleri de önem kazanmaktadır. Üst yapı malzemesi olarak kullanılan balast malzemesi için daha çok bazalt, granit gibi birim hacim ağırlığı yüksek kayaçlar tercih edilmektedir. Ancak söz konusu bölgede ağırlıklı olarak kalker kayacı olsa da Samsun ve Ordu İllerindeki bazı mevcut bazalt ocaklarından alınan numunelerin fiziksel özelliklerinin balast olarak kullanılabilirliği araştırılmıştır. Yapılan deneyler sonucunda fiziksel özellikleri itibariyle dört ocak malzemesinin bu amaçla kullanıma uygun olduğu, iki ocaktan alınan malzemenin ise istenilen şartları sağlamadığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hızlı tren
• Balast
• Bazalt

Investigation of the Usability of Some Basalt Origin Quarry Materials in the Railway for Ballast Purposes in the Central Black Sea Region

Öz

Transportation is a sector used for all kinds of needs of people, especially for tourism and trade purposes. With the diversification of transportation networks, travel is also increasing. Although it is late in our country, railway transportation is given importanceransportation is a sector used for all kinds of needs of people, especially for tourism and trade purposes. With the diversification of transportation networks, travel is also increasing. Although it is late in our country, railway transportation is given importance. Intercity travels with High Speed Trains (YHT) or High Speed Trains are becoming possible on a daily basis. Although it was aimed to connect the Black Sea Region to Sivas and Erzurum by railway via Samsun and Trabzon in the pre-Republican period, due to the unsuitable conditions, it was only decided to build the Samsun-Sivas line with the report prepared in 1926 after the Republic.lthough it was aimed to connect the Black Sea Region to Sivas and Erzurum by railway via Samsun and Trabzon in the pre-Republican period, due to the unsuitable conditions, it was only decided to build the Samsun-Sivas line with the report prepared in 1926 after the Republic. The Samsun-Sarp High-speed Train line, which is planned to be built by the Ministry of Transportation, will meet an important need when it is completed. In addition to determining the route at the feasibility stage during the railway construction process, the material preferences to be used for the substructure and superstructure are also gaining importance. Ballast materials used as superstructure materials are mostly preferred rocks with high unit volume weight such as basalt and granite.allast materials used as superstructure materials are mostly preferred rocks with high unit volume weight such as basalt and granite. However, although the area in question is predominantly limestone, the physical properties of samples taken from some existing basalt quarries in Samsun and Ordu Provinces were investigated for their usability as ballast.owever, although the area in question is predominantly limestone, the physical properties of samples taken from some existing basalt quarries in Samsun and Ordu Provinces were investigated for their usability as ballast. As a result of the experiments, it was determined that four quarry materials were suitable for use for this purpose due to their physical properties, while the material taken from two quarries did not have the required conditions.

Anahtar Kelimeler

• Speed train
• Ballast
• Basalt.

Kaynakça

1. Anonim. 2016. Yol mühendisleri kursu yol üstyapı ders notları, TCDD Eğitim ve Öğretim Dairesi Başkanlığı Yayınları, Ankara.
2. Anonim. 2021/193423 ihale kayıt numaralı 1, 2, 3, 4, 5, 7 ve 8 (YHT) bölge müdürlükleri yol yenileme ve bakım çalışmalarında kullanılmak üzere 360.000 m³ balast alımı işi balast teknik şartnamesi, Available:https://ekap.kik.gov.tr/EKAP/Ortak/IhaleArama/index.html
3. Beyhan G. 1992. Havza ile Ladik arasındaki bölgenin paleomagnetizması. Y.L.Tezi, İstanbul Üniversitesi
4. Büyükçam S. F. 2022. Yitik Bir Miras: Samsun Demiryolu Yerleşkesi, Turkish Online Journal of Design Art and Communication. Cilt: 12 Sayı: 3, 846 - 855, 01.07.2022
5. Çakıcı D. .2023. Atatürk Dönemi Demiryolu Politikalarında Karadeniz Bölgesi (1923-1938), Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 9/19, ss.417-438.
6. Çakoğlu A.H. (2021. Samsun ve Çevresindeki İllerde Yar Alan Kaya Birimlerinden Elde Edilen Agregaların Beton Performansına Etkisi, Doktora Tezi. Fen Bilimleri Enstitüsü, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun, Türkiye
7. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü. 2016. Yol mühendisleri kursu yol altyapısı ders notları, TCDD Eğitim ve Öğretim Dairesi Başkanlığı Yayınları, Ankara.
8. Gedik, A. ve Korkmaz, S. 1984. Sinop havzasının jeolojisi ve petrol olanakları. Ankara: MTA Derleme Raporu No:7575

9. Hakyemez R. 1989. Çarşamba (Samsun) dolayının jeolojisi. MTA Derl. Rap. No:8895, Ankara. Karadeniz Teknik Üniversitesi Maden Mühendisliği. (2025, Haziran 1) https://ktu.edu.tr/dosyalar/maden_a6df2.pdf
10. Keskin İ. 1999. Ünye-Fatsa-Kumru-Korgan (Ordu ili) dolayının jeolojisi. Ankara: MTA Derleme Raporu.
11. Kozak M. 2021. Demiryolu Balastının ve Özelliklerinin Araştırılması, Demiryolu Mühendisliği, 86-96, Ocak 2021.
12. Kozak M. 2024. Işıkkara (Kütahya) Bazaltlarının Demiryolu Balastı Olarak Kullanılabilirliği, Demiryolu Mühendisliği, 25-30.
13. Kozak M. 2025. Akin (Sandıklı/Afyonkarahisar) Bazaltlarının Demiryolu Balastı Olarak Kullanımının Değerlendirilmesi, Fırat Üniversitesi Müh. Bil. Dergisi S:807-812, https://doi.org/10.35234/fumbd.1728607 Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü. 2025. https://www.mta.gov.tr/v3.0/muze/kayaclar, erişim tarihi : 14.09.2025
14. Mohajerani A, Nguyen B.T., Tanrıverdi Y., Chandrawanka K. 2017. A new practical method for determining the LA abrasion value for aggregates, Soils and Foundations. Elsevier Page:840-848
15. Öztürk, A. 1979. Ladik, Destek dolayının stratigrafisi. Ankara, Türkiye Jeolojisi Kurumu Bült., 22/1.
16. Saltan M. ve EL A.A. 2022. Farklı bölgelerden temin edilen bazalt agregasının temel ve alt temel malzemesi olarak kullanılabilirliğinin araştırılması, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, S:346-353 doi: 10.5505/pajes.2021.26529
17. Sevil E. 2023. Raylı Sistemlerde Üstyapı Elemanları. Karabük Üniversitesi Yayınları-89, Editör Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Emin Akay, ISBN:978-605-9554-82-4
18. T.C. Ulaştırma Bakanlığı. 2007. DLH Genel Müdürlüğü. Demiryolları Planlama ve Tasarım Teknik Esasları.
19. Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma Bakanlığı. 2025. https://www.uab.gov.tr/uploads/cities/28_Giresun_A5.
20. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları. 2025. https://www.tcdd.gov.tr/haberler
21. TS EN 1097-1. 2011. Agregaların mekanik ve fiziksel özellikleri için deneyler- bölüm 1: aşınmaya karşı direncin tayini (mikro- deval), , TSE, Ankara.
22. TS EN 1097-2. 2020. Agregaların mekanik ve fiziksel özellikleri için deneyler bölüm 2, TSE, Ankara.
23. TS EN 1097-6. 2013. Agregaların mekanik ve fiziksel özellikleri için deneyler-bölüm 6: Tane yoğunluğunun ve su emme oranının tayini, TSE, Ankara.
24. TS EN 1367-2. 2011. Agregaların termal ve bozunma özellikleri için deneyler-bölüm 2: magnezyum sülfat deneyi, TSE, Ankara.
25. Yaşar S. ve Yılmaz O. 2015. Comparison of Mechanical Properties and Micro-Deval Abrasion Value of Rocks. Conference: 7. National Symposium on Aggregates.
26. Yoldaş, R. 1985. Samsun ve dolayının (Kızılırmak-Yeşilırmak arasındaki bölge) jeolojisi ve petrol olanakları, Ankara, MTA Derleme Raporu No:8130.