A SYSTEMATIC LITERATURE REVIEW OF PERMACULTURE-RELATED STUDIES IN TURKEY

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 222 - 232, 01.01.2026

Mahire Özçalık , Zübeyde Şevval Kılıç

Öz

Permaculture is a design approach aimed at creating sustainable and self-sufficient living spaces by drawing inspiration from natural ecosystems. This approach can be applied across a wide range of fields, from environmentally conscious agricultural practices and energy production to urban design and water and waste management. At its core, permaculture is based on three ethical principles: care for the earth, care for people, and fair share. These ethical guidelines help ensure that systems are designed in harmony with nature while also meeting human needs. The two main goals of permaculture systems are sustainability and self-sufficiency without external dependency. Accordingly, the designs developed under this approach aim to transform existing settlements from being solely consumption-oriented into productive and ecologically balanced systems. Even small spaces can be used efficiently to provide economic, environmental, and social benefits. In recent years, permaculture practices have been on the rise in Turkey. Environmentally friendly projects are being developed in various fields, especially in agriculture and horticulture, as individuals and communities strive to meet their own food and energy needs through this approach. In particular, information sharing and community organization through blogs and digital platforms have been increasing steadily. Within the scope of this study, the basic principles and design concepts of permaculture are explained, and a comprehensive literature review of permaculture practices in Turkey has been conducted. Based on the findings, the study aims to offer recommendations on the areas and methods through which future projects can be developed.

Anahtar Kelimeler

Permaculture , Sustainable Living , Turkiye , Environmentally Friendly Practice

TÜRKİYE’DE PERMAKÜLTÜR YAKLAŞIMI İLE İLGİLİ ÇALIŞMALAR ÜZERİNE SİSTEMATİK BİR LİTERATÜR ANALİZİ

Öz

Permakültür, doğal ekosistemlerden ilham alarak sürdürülebilir ve kendi kendine yetebilen yaşam alanları oluşturmayı amaçlayan bir tasarım yaklaşımıdır. Bu yaklaşım, çevreye duyarlı tarım uygulamalarından enerji üretimine, kentsel tasarımdan su ve atık yönetimine kadar geniş bir yelpazede uygulanabilmektedir. Permakültürün temelinde yeryüzünü gözetmek, insanı gözetmek ve tüketim sınırlarını belirlemek şeklinde üç etik ilke yer almaktadır. Bu etik kurallar, sistemin hem doğayla uyumlu hem de insan ihtiyaçlarını karşılayan bir yapıda tasarlanmasına rehberlik eder. Permakültür sistemlerinin iki temel amacı; sürdürülebilirlik ve dışa bağımlı olmadan kendi kendine yetebilirliktir. Bu doğrultuda geliştirilen tasarımlar, mevcut yerleşimlerin sadece tüketim odaklı olmasının ötesine geçerek verimli ve ekolojik açıdan dengeli sistemler haline gelmesini sağlamaktadır. Ayrıca, küçük alanların bile etkin kullanımıyla hem ekonomik hem çevresel hem de toplumsal faydalar sunulmaktadır. Türkiye’de permakültür uygulamaları son yıllarda artış göstermektedir. Tarım ve bahçecilik başta olmak üzere çeşitli alanlarda çevre dostu projeler geliştirilmekte; bireyler ve topluluklar bu yaklaşımla kendi gıda ve enerji ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çalışmalar yürütmektedir. Özellikle internet ortamında bloglar ve dijital platformlar üzerinden bilgi paylaşımı ve örgütlenmeler artarak devam etmektedir. Bu çalışma kapsamında, permakültür’ün temel ilkeleri ve tasarım anlayışı açıklanarak Türkiye genelinde yapılan permakültür ile ilişkin kapsamlı literatür taraması yapılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda, gelecekteki projelerin hangi alanlarda ve yöntemlerle geliştirilebileceğine dair önerilerde bulunmak amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

permakültür , sürdürülebilir yaşam, , Türkiye, , Çevre Dostu Uygulamalar

Kaynakça

• Akdemir, N. (2017). Tasarım kavramının geniş çerçevesi: Tasarım odaklı yaklaşımlar üzerine bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 85–92.
• Akdağ, G., & Cicik, Ş. (2021). Çiftlik turizmi uygulamalarının permakültür gönüllülerinin motivasyonlarına etkisi. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(2), 359–387.
• Ar, H., & Uğuz, Ç. S. (2014). Sürdürülebilir turizm çerçevesinde gönüllü turizmi ve permakültür ilişkisi: Permakültür çiftlik ve köy uygulamaları. VII. Lisansüstü Turizm Öğrencileri Kongresi Bildiriler Kitabı (ss. 222–232), 4–5 Nisan, Kuşadası, Aydın.
• Balcı, M., & Derman, E. (2019). Dünyada ve Türkiye’de permakültür uygulamaları üzerine kavramsal bir çalışma. ASEAD 6. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 313–326), 2–4 Kasım, Antalya: Astana Yayınları.
• Bayar, M. Ş. (2016). Sürdürülebilir yaşam tasarımı permakültür: İstanbul’a ilişkin ön değerlendirme (Yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Bilgi, M. G. (2013). Türkiye’nin sakin şehirlerinde permakültürel koruma, planlama, yönetim ve eğitim pratikleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 45–59.
• Derman, E., & Balcı, M. (2019). Sürdürülebilir turizm kapsamında yeşil yıldızlı bir otel işletmesinde permakültür uygulamalarının değerlendirilmesi. Journal of Social Research and Behavioral Sciences, 5(9), 182–192.
• Durmaz, İ. (2023). Doğadan kazanılan mimari: Permakültür–ekotarım çalışması ve Şarköy/Gaziköy örneği. Gönen Vizyon 2023 Tarım Çalıştayı Bildirileri.
• Erengezgin, Ç. (1998). Tasarım ve bilgisayar-I. Tasarım, (85), 118–119.
• Fırat, A. (2021). Türkiye’de yer alan permakültür alanları ve ekolojik yaşam çiftliklerinin ekolojik sürdürülebilirlik kapsamında değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi).
• Holmgren, D. (2001). The essence of permaculture: Extracts from permaculture: Principles and pathways to sustainability. Holmgren Design Services.
• Jesson, J. K., Matheson, L., & Lacey, F. M. (2011). Doing your literature review: Traditional and systematic techniques. SAGE Publications.
• Kabacık, S. Ç., & Deretarla, E. G. (2021). Okul öncesi eğitim ve permakültür. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 5142–5156.
• Mollison, B. (2017). Permakültüre giriş (E. Özkan, Çev.). Sinek Sekiz Yayınevi. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi bilinmiyor)
• Najafidashtape, A., & Hamamcıoğlu, C. (2018). Sorumlu üretim ve tüketim bağlamında permakültür ve kentsel açık ve yeşil alan ilişkisi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 3(1), 1–17.
• Önaçan, M. B. K. (2020). Türkiye’de yeşil bilişim çalışmaları: Sistematik literatür taraması. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (21), 345–368.
• Özçalık, M., & Yörübulut, S. (2022). Permakültür tutum ölçeği geliştirme çalışması.
• Özçalık, M., Kavuncu, O., & Şükran, Ş. (2023). Kırıkkale Üniversitesi öğrencilerinin permakültüre yönelik tutumlarının belirlenmesi. Turkish Journal of Forest Science, 7(1), 1–16.
• Özçalık, M., Kavuncu, O., & Şahin, Ş. (2023). Kırıkkale Üniversitesi öğrencilerinin permakültüre yönelik tutumlarının belirlenmesi. Turkish Journal of Forest Science, 8(2), 288–298.
• Parlak, N. N. (2018). Ekolojik peyzaj tasarımı ve permakültür yaklaşımı (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Rothe, N. (2014). Permaculture design: On the practice of radical imagination. Journal of Sustainable Design, 1–18.
• Scott, R. (2010). A critical review of permaculture in the United States (Yayımlanmamış çalışma).
• Tatar, S., & Olay, N. (2015). Agro-turizm kapsamında permakültür’ün uygulanabilirliği ve geliştirilmesi: Belentepe permakültür çiftliği örneği. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi, 5(2), 29–34.
• Tunalı, İ. (2004). Tasarım felsefesine giriş (2. bs.). Yapı Yayınları.
• Üsküplü, E. M., & Polat, Z. (2019). Permakültür çocuk oyun alanları. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 245–252.