OECD Ülkelerinin Küresel Bilgi Endeksine Göre Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi

Öz

Günümüzde bilgi ekonomisi, ülkelerin ekonomik büyüme, yenilik kapasitesi ve sürdürülebilir kalkınma performansını belirleyen temel faktörlerden biri olmuştur. Bu bağlamda ülkelerin bilgi ekonomisi performanslarının yalnızca sıralanması değil, benzerlik ve farklılıklarının da ortaya konulması ülke gelişimi ve karar vericiler açısından önem arz etmektedir. İlgili çalışmanın amacı, OECD ülkelerinin Küresel Bilgi Endeksi (Global Knowledge Index-GKI) alt boyutları bakımından benzerlik yapısını Çok Boyutlu Ölçekleme analizi kullanarak araştırmaktır. Araştırmada 2025 yılına ait GKI verileri kullanılmış ve OECD üyesi olan 37 ülke analiz kapsamına değerlendirilmeye alınmıştır. Analizlerde GKI'nin okul öncesi ve temel eğitim, teknik ve yükseköğretim, araştırma-geliştirme ve inovasyon, bilgi ve iletişim teknolojileri, ekonomi ve destekleyici çevre olmak üzere altı temel boyutu analizde yer almıştır. Ülkeler arasındaki uzaklıklar standartlaştırılmış göstergeler üzerinden Öklid uzaklığı kullanılarak hesaplanmış, benzerlik yapısı ise iki boyutlu metrik olmayan Çok Boyutlu Ölçekleme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğruştusunda iki boyutlu çözümün kabul edilebilir uyum düzeyine sahip olduğunu belirlenmiştir (Stress-1=0.08464). Çok boyutlu ölçekleme haritası OECD ülkelerinin bilgi ekonomisi profilleri açısından belirgin kümelenmeler sergilediğini ve özellikle yüksek bilgi ekonomisi performansına sahip ülkeler ile görece düşük performans gösteren ülkelerin farklı konumlarda yer aldığını ortaya çıkarmıştır. Ayrıca GKI alt boyutlarının benzerlik yapısı incelendiğinde, araştırma-geliştirme ve inovasyon ile ekonomi boyutlarının birbirine en yakın yapıyı oluşturduğu, okul öncesi ve temel eğitim boyutunun ise diğer boyutlardan belirgin biçimde ayrıştığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Küresel Bilgi Endeksi
• OECD
• Bilgi Ekonomisi
• Benzerlik Analizi
• Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi.

Multidimensional Scaling Analysis According to the Global Knowledge Index of OECD Countries

Öz

Today, the knowledge economy has become one of the main factors defining the countries’ economic growth, innovation capacity and sustainable development performance. In this context, it is important for national development and decision makers, to not only rank the performance of countries’ knowledge economies, but also to highlight their similarities and differences. This study aims to explore the similarity structure of the OECD countries in the sub dimensions of the Global Knowledge Index (GKI) by Multidimensional Scaling analysis. The study used data from the GKI for the year 2025, and the analysis included 37 member countries of the OECD. The analysis was based on six main GKI dimensions namely pre-school and primary education, technical and higher education, research and development and innovation, information and communication technologies, economy and supportive environment . The distances between countries were computed by means of Euclidean distances based on standardized indicators and the similarity structure was assessed by means of a two dimensional non-metric Multidimensional Scaling method. Results suggest that the two-dimensional solution has an acceptable fit (Stress-1=0.08464). The multidimensional scaling map shows OECD countries to be clustered separately according to their knowledge economy profiles, with countries with high and relatively low knowledge economy performance situated in different places. Also, the analysis of the similarity structure of the GKI sub-dimensions showed that the closest structures were research and development and innovation and the economy dimension, while the pre-school and primary education dimension was clearly different from the others.

Anahtar Kelimeler

• Global Knowledge Index
• OECD
• Knowledge Economy
• Similarity Analysis
• Multidimensional Scaling Analysis.

Kaynakça

1. Bilan, Yuriy - Oliinyk, Olena - Mishchuk, Halyna - Škare, Marinko. "Impact of Information and Communications Technology on the Development and Use of Knowledge". Technological Forecasting and Social Change 191 (Haziran 2023), 122519. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122519
2. Borg, Ingwer - Groenen, Patrick J. F. - Mair, Patrick. Applied Multidimensional Scaling. Cham: Springer, 2018.
3. Borg, Ingwer - Groenen, Patrick J. F. Modern Multidimensional Scaling: Theory and Applications. 2. Baskı. New York: Springer, 2005.
4. Bratianu, Constantin - Vătămănescu, Elena-Mădălina - Anagnoste, Ștefan - Dominici, Gandolfo. "Untangling Knowledge Fields and Knowledge Dynamics Within the Decision-Making Process". Management Decision 59/2 (Şubat 2021), 306-323. https://doi.org/10.1108/MD-05-2019-0559.
5. Carrillo, Francisco Javier. Knowledge for the Anthropocene: Policy and Governance. New York: Routledge, 2015.
6. Chen, Derek H. C. - Dahlman, Carl J. The Knowledge Economy, the KAM Methodology and World Bank Operations. Washington D.C.: World Bank Institute, 2005.
7. Cox, Trevor F. - Cox, Michael A. A. Multidimensional Scaling. 2. Baskı. Boca Raton: Chapman & Hall/CRC, 2001.
8. De Leeuw, Jan - Mair, Patrick. "Multidimensional Scaling Using Majorization: SMACOF in R". Journal of Statistical Software 31/3 (Temmuz 2009), 1-30. https://doi.org/10.18637/jss.v031.i03

9. Diessner, Sebastian - Durazzi, Niccolo - Filetti, Federico - Hope, David - Kleider, Hanna - Tonelli, Simone. "The Transition to the Knowledge Economy in Advanced Capitalist Democracies: A New Index for Comparative Research". Socio-Economic Review 23/4 (2025), 2223–2252. https://doi.org/10.1093/ser/mwaf018
10. Erkekoğlu, Hatice - Arıç, K. Halil. "APEC ülkeleri ve Türkiye'nin bilgi toplumu kriterleri açısından istatistiksel analizi ve bazı tespitler". Journal of Knowledge Economy & Knowledge Management (2013), 8(1), 103.
11. Godin, Benoît. "The Knowledge-Based Economy: Conceptual Framework or Buzzword?". Journal of Technology Transfer 31/1 (Ocak 2006), 17-30. https://doi.org/10.1007/s10961-005-5010-x.
12. Kruskal, Joseph B. "Multidimensional Scaling by Optimizing Goodness of Fit to a Nonmetric Hypothesis". Psychometrika 29/1 (Mart 1964a), 1-27. https://doi.org/10.1007/BF02289565.
13. Kruskal, Joseph B. "Nonmetric Multidimensional Scaling: A Numerical Method". Psychometrika 29/2 (Haziran 1964b), 115-129. https://doi.org/10.1007/BF02289694.
14. Mair, Patrick, Groenen, Patrick J. F., & de Leeuw, Jan. "More on Multidimensional Scaling and the SMACOF Package in R". Journal of Statistical Software 102/10 (2022), 1–47. https://doi.org/10.18637/jss.v102.i10.
15. Mirghaderi, Seyed-Hadi. "Estimating Sustainable Development Goals Index Using Global Knowledge Index: An Artificial Intelligence Approach". IEEE Transactions on Engineering Management (2025). https://doi.org/10.1109/TEM.2025.3595806 .
16. Mohamed, Maha Mohamed Alsebai - Liu, Pingfeng - Nie, Guihua. "Do Knowledge Economy Indicators Affect Economic Growth? Evidence from Developing Countries". Sustainability 14/8 (Nisan 2022), 4774. https://doi.org/10.3390/su14084774 .
17. Murat, Dilek - İnam, Betül - Güzel, Simla. "Relationship Between Knowledge Economy Performance Indicators and Selected Macroeconomic Variables: An Application for OECD Countries". Yönetim Bilimleri Dergisi 15/30 (Aralık 2017), 9-26.
18. Ojanperä, Sanna - Graham, Mark - Zook, Matthew. "The Digital Knowledge Economy Index: Mapping Content Production". The Journal of Development Studies 55/12 (Aralık 2019), 2626-2643. https://doi.org/10.1080/00220388.2018.1554208
19. Popov, Evgeny V. - Kochetkov, Dmitry M. "Developing the Regional Knowledge Economy Index: A Case of Russian Regions". Journal of the Knowledge Economy 10/4 (Aralık 2019), 1860-1878. https://doi.org/10.1007/s13132-019-00590-8
20. Powell, Walter W. - Snellman, Kaisa. "The Knowledge Economy". Annual Review of Sociology 30 (Ağustos 2004), 199-220. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.29.010202.100037
21. Rodríguez Andrés, Antonio - Otero, Abraham - Amavilah, Voxi Heinrich. "Using Deep Learning Neural Networks to Predict the Knowledge Economy Index for Developing and Emerging Economies". Expert Systems with Applications 184 (Kasım 2021), 115514. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2021.115514
22. Tir, Abdelhak - Salah, Rahima Bousbia - Rimi, Okba - Achour, Sadok - Ferhat, Kelthoum. "Examining the Global Knowledge Index: A Confirmatory Factor Analysis Approach". Tobacco Regulatory Science 9/2 (2023), 1416-1421.
23. United Nations Development Programme (UNDP). “Global Knowledge Index 2025”. 19 February 2026. https://www.undp.org/arab-states/publications/global-knowledge-index-2025.
24. Yakıcı Ayan, Tuba - Pabuçcu, Hakan. "The Assessment of Knowledge Economy Efficiency: Comparing Turkey with the European Union Countries". Zbornik Radova Ekonomskog Fakulteta u Rijeci 36/2 (Aralık 2018), 443-464. https://doi.org/10.18045/zbefri.2018.2.443