Current evaluation on first aid management for wildlife during the response to forest fires in Türkiye

Öz

Due to the increase in forest fires in Türkiye in recent years, first aid management for wildlife during these fires becomes even more important. News, reports, articles and other written sources about the forest fires that occurred in Türkiye in between 2017 and 2022, and first aid practices for wildlife during these fires were analyzed by literature review, and some wildlife veterinarians, municipal firefighter who played an active role in the process in question. Information was collected through face-to-face or online interviews with experts from fire first response teams of forest management directorates. If regular training is provided in coordination with the Turkish Veterinary Association, Municipalities and relevant NGOs and different stakeholders under the main coordination of the General Directorate of Nature Conservation and National Parks, and the Directorate General of Forestry, all living creatures damaged by fire will have more chances to survive and improve their quality of life afterwards. The results of the study point to the stages of establishing more effective first aid management strategies to minimize the negative effects of forest fires on wildlife, while also emphasizing the importance of implementing this process correctly.

Anahtar Kelimeler

• Forest fires
• Wildlife
• First aid management
• Wildlife veterinary medicine

Türkiye’de orman yangınlarına müdahale sürecinde yaban hayatına yönelik ilk yardım yönetimi hakkında güncel değerlendirme

Öz

Türkiye'deki orman yangınlarının artışıyla birlikte, yaban hayatının korunması için acil yardım yönetimi giderek daha kritik bir hale gelmektedir. Bu araştırmada, Türkiye'de 2017 ile 2022 yılları arasında gerçekleşen orman yangınları ve bu yangınlar esnasında yaban hayatına yönelik ilk yardım uygulamalarıyla ilgili haberler, raporlar, makaleler ve diğer yazılı kaynaklar literatür taraması yapılarak analiz edilmiştir. Ayrıca, söz konusu dönemde etkin rol alan yaban hayatı veteriner hekimleri, belediyelere bağlı itfaiye personeli ve orman işletme müdürlüklerinin yangına ilk müdahale ekiplerinden uzmanlarla yüz yüze veya çevrimiçi görüşmeler gerçekleştirilerek bilgi toplanmıştır. Araştırmanın sonucunda, Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Orman Genel Müdürlüğü’nün ana koordinasyonunda Türk Veteriner Hekimler Birliği, Belediyeler ve ilgili STK’lar ile farklı paydaşlara yönelik koordineli bir şekilde düzenli teorik ve pratik eğitimler verildiği takdirde yangından zarar görmüş olan canlıların hayatta kalma şansının yükseleceği tespit edilmiştir. Bu araştırma, orman yangınlarının ormana bağımlı yaşamı sürdüren yaban hayatı üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirgemek için daha etkili ilk yardım yönetim stratejilerinin kurulma aşamalarına işaret ederken, bu sürecin doğru biçimde uygulanmasının önemini de vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orman yangınları
• Yaban hayatı
• İlk yardım yönetimi
• Yaban hayatı veterineri

Kaynakça

1. Avcı M (2000) Yeryüzünün zoocoğrafya bölgeleri ve Türkiye'nin yeri. Coğrafya Dergisi, 8: 157-200.
2. Aydın-Kandemir F, Demir N (2023) 2021 Turkey mega forest fires: biodiversity measurements of the IUCN Red List wildlife mammals in Sentinel-2 based burned areas. Advances in Space Research, 71(7): 3060-3075.
3. Coşkun G (2023) Orman yangınları ve yaban hayatı ilişkileri. (Araştırma kapsamında görüşen: Sefa YALÇIN, video ve/veya yazılı, 10 Haziran 2023)
4. DKMP (2019) Doğa Koruma Milli Parklar Gn. Md. Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı (UBSEP: 2018-2028). faolex.fao.org/docs/pdf/tur208837Tur.pdf, Erişim Tarihi: 14.04.2024.
5. Gündoğdu E, Sarı A (2021) Orman yangınlarının yaban hayatına etkileri ve yangın sonrası habitat restorasyonu. Şu eserde: Orman yangınları orman yangınları sebepleri, etkileri, izlenmesi, alınması gereken önlemler ve rehabilitasyon faaliyetleri. 301-317, Doi: 10.53478/TUBA.2021.051
6. Hızal E, Akkuzu A (2002) Orman yangınlarının yaban hayatı üzerine etkileri. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, B52/53(1-2): 87-94.
7. İlemin Y (2021) Mortality record of caracal and habitat loss for wildcat, depending on catastrophic wildfires of year 2021 in Southwestern Turkey. Biol Bull Russ Acad Sci 48(Suppl 2), S92–S95 (2021).
8. İşler CT, Kırgız Ö, Alakuş H, Alakuş İ (2018) Yaban hayvanlarında acil ilk yardım. Cumhuriyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(2): 14-23.

9. Kalem S, Ürker O, İlemin Y (Eds.) (2022) Akdeniz bölgesi’ndeki büyük orman yangınlarının ekolojik ve sosyo-ekonomik etkileri. WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) ve NATURA Doğa ve Kültür Koruma Derneği, 63 Syf., İstanbul, ISBN: 978-605-9903-31-8.
10. Ketcham SL, Koprowski JL (2013) Impacts of wildfire on wildlife in arizona: a synthesis. s. 345-350. Şu eserde: Merging science and management in a rapidly changing world: Biodiversity and management of the Madrean Archipelago III and 7th Conference on Research and Resource Management in the Southwestern Deserts (Gottfried, Gerald J.; Folliott, Peter F.; Gebow, Brooke S.; Eskew, Lane G.; Collins, Loa C.: eds.); 2012 May 1-5; Tucson, AZ. Proceedings. RMRS-P-67. Fort Collins, CO: U.S.D A Forest Service, Rocky Mountain Research Station. RMRS-P-67. pp: 345-350.
11. Köse O (2012) CBS teknikleri kullanılarak orman yollarının yangın koruma amaçlı değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş.
12. OGM (1976) Orman Genel Müdürlüğü. Orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesinde görevlilerin görecekleri işler hakkında yönetmelik. (mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/3.5.712520.pdf), Erişim Tarihi: 14.03.2024.
13. OGM (1995) 285 Sayılı Tebliğ (Orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesinde uygulama esasları). Orman yangınlarıyla mücadele daire başkanlığı, https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/mevzuat/tebligler#ınplviewhash58977e40-c54e-46d6-8521 addb4970b469=paged%3dtrue-p_sortbehavior%3d0p_tarih%3d19861230%252022%253a00%253a00-p_ıd%3d5-pagefirstrow%3d41, Erişim Tarihi: 12.03.2023.
14. OGM (2020) OGM 2010-2019 yılları arasında meydana gelen orman yangını verileri. ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler (Erişim Tarihi: 14.03.2024)
15. OGM (2022) Yıllık (2017-2022) orman yangını istatistiği. https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler (erişim tarihi: 25.07.2023)
16. Özden S, Kılıç H, Ünal H, Birben Ü (2012) Orman yangını-insan ilişkisi. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını, Ankara, ISBN: 978-9944-0048-7-9.
17. Özkazanç N.K, Ertuğrul M (2011) Orman yangınlarının fauna üzerine etkileri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 13(19):128-135.
18. Özkazanç N. K, Kurdoğlu O (2023) Orman yangınlarının yaban hayatı üzerindeki etkileri. Şu eserde: Orman yangınları (Kavgacı, A., Başaran, M.: Editörler). Türkiye Ormancılar Derneği yayını, s.358-375, Ankara
19. Özmiş M (2022) Ekosistem hizmeti oluşturan kırsal etkinliklere yönelik ödeme eğiliminin belirlenmesi: orman alanlarında küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılarak orman yangını riskinin azaltılması örneği. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Doktora Tezi, Isparta.
20. Özkan L, Öztürk N (2019) Orman yangınları ve yaban hayatı. Doğanın Sesi Dergisi, 2(4): 67-74.
21. Sekercioglu CH, Anderson S, Dalfes HZ (2011) Turkey's globally important biodiversity in crisis. Biological Conservation, 144 (12): 2752-2769.
22. Tavşanoglu Ç, Pausas JG (2022) Turkish postfire action overlooks biodiversity. Science 375 (6579): 391.
23. TBB (2022) Trabzon Büyükşehir Belediyesi Fotoğraf Galerisi. trabzon.bel.tr/Web/Fotograflar, Erişim Tarihi: 20.19.2023.
24. Turan Ö (2019) Orman yangınları ve insan ilişkilerinin farklı ilgi grupları açısından incelenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Artvin.
25. URL-1 OGM Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı’nın görevleri. ogm.gov.tr/tr/kurulusumuz/merkez-birimleri/orman-yanginlariyla-mucadele-dairesi-baskanligi, Erişim Tarihi: 13.03.2024.
26. URL-2 OGM Çanakkale Orman Bölge Müdürlüğü. Orman yangınlarıyla mücadele şube md.’nün görevleri. ogm.gov.tr/canakkaleobm/kurulusumuz/orman-yanginlariyla-mucadele-sube-mudurlug, Erişim Tarihi: 13.03.2024.
27. URL-3 Av ve yaban hayvanlarının ve yaşam alanlarının korunması, zararlılarıyla mücadele usul ve esasları hakkında yönetmelik. (resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/10/20051024-2.html; Erişim Tarihi: 13.03.2024
28. Ürker O, Tavşanoğlu Ç, Gürkan B (2018) Post-fire recovery of the plant community in Pinus brutia forests: active vs. indirect restoration techniques after salvage logging. iForest - Biogeosciences and Forestry, 11 (5): 635-642.
29. Ürker O, İlemin Y, Ergan G, Kemer N (2024) Korunan alanlarda orman yangınları sonrası ekolojik restorasyon rehberi. NATURA Doğa ve Kültür Koruma Derneği Yayınları, ss: 60, Marmaris, 2024. ISBN: 978-625-98684-0-0.
30. WWF (2017) WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı). Yabani hayvanların ilkyardım, tedavi ve rehabilitasyonu. wwf.org.tr/?7860/yabani-hayvanlarin-ilkyardim-tedavi ve-rehabilitasyonu, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
31. WWF (2022) WWF-Türkiye. Türkiye’deki yaban hayatı kurtarma ve rehabilitasyon merkezleri. yanginveyabanhayati.org.tr/turkiyedeki-yaban-hayati-kurtarma-ve-rehabilitasyon-merkezleri/, Erişim Tarihi: 01.12.2023.
32. Yorulmaz T (2014) Biyolojik kaçakçılık ve omurgalı hayvanlarımız. Tabiat ve İnsan, 187: 3-12.