Determination of the priorities of the criteria affecting the performance of some outdoor ornamental plant production and sales nurseries in Izmir Region by using analytical network process method

Öz

Outdoor ornamental plants are used extensively in plant design with their various visual effects and functional features. These plants have an important sector and a wide market in Türkiye and the world. It is important for nursery businesses to be able to produce and sell outdoor ornamental plants at a high level. With this study, the weight rating of the criteria affecting the performance of some nursery enterprises that produce and sell outdoor ornamental plants was determined. Using the Analytical Network Process (ANP), bilateral relationships were established between these criteria and the weight of the criterion effects was rated. In the process of establishing interactions between criteria and evaluating the weight of the effects of the criteria, expert opinions were received from a total of 20 businesses in 6 different districts operating in Izmir. Among the 11 criteria affecting the performance of businesses in the ANP application process, the most significant impact level was determined in the "Climate" criterion. Some suggestions were made to nursery enterprises in Izmir province, according to the ranking of the impact weights of the criteria.

Anahtar Kelimeler

• Outdoor ornamental plants
• nursery enterprises
• Izmir
• ANP
• performance management.

İzmir Bölgesi bazı dış mekân süs bitkisi üretim ve satış fidanlıklarının performanslarına etki eden kriterlerinin analitik ağ süreci yöntemi kullanılarak önceliklerinin belirlenmesi

Öz

Dış mekân süs bitkileri çeşitli görsel etkileri ve işlevsel özellikleri ile bitkisel tasarımda yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Bu bitkiler Türkiye ve Dünya’da önemli bir sektör ve geniş bir pazara sahiptir. Fidanlık işletmelerinin dış mekân süs bitkisi üretim ve satışını üst düzeyde gerçekleştirebilmesi önemlidir. Bu çalışma ile dış mekân süs bitkisi üretimi ve satışı yapan bazı fidanlık işletmelerinin performansına etki eden kriterlerin ağırlık derecelendirmesi belirlenmiştir. Analitik Ağ Süreci Yöntemi (AAS) kullanılarak bu kriterler arasında ikili ilişkiler kurulmuş ve kriter etkilerinin ağırlık derecelendirilmesi yapılmıştır. Kriterler arası etkileşimlerin kurulması ve kriterlerin etkilerinin ağırlık değerlendirilmesi sürecinde İzmir ilinde faaliyet gösteren 6 farklı ilçedeki toplam 20 işletmeden uzman görüşü alınmıştır. AAS yöntemi uygulama sürecinde işletmelerin performanslarına etki eden 11 kriter içerisinden en ağırlıklı etki derecesi “İklim” kriterinde belirlenmiştir. Kriterlerin etki ağırlık derecelerinin sıralanmasına göre İzmir ili özelindeki fidanlık işletmelerine bazı önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Dış mekân süs bitkileri
• fidanlık işletmeleri
• İzmir
• AAS
• performans yönetimi

Kaynakça

1. Alkan H. (2003) Maliyet yönetim aracı olarak hedef maliyetleme ve devlet orman fidanlık işletmelerinde uygulanabilirliği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Isparta.
2. Arjomandi MA, Dinmohammadi F, Mosallanezhad B, Shafiee M (2021) A fuzzy DEMATEL-ANP-VIKOR analytical model for maintenance strategy selection of safety critical assets. Advances in Mechanical Engineering, 13(4): 1-21.
3. Arslan H (2020) Ankara kenti açık yeşil alanlarında kullanılan meyve türlerinin belirlenmesi ve peyzaj mimarlığında süs bitkisi olarak değerlendirilme olanakları. Bursa Uludağ Üniv. Ziraat Fak. Derg., 34(Özel Sayı): 99-114.
4. Asiedu JBK, Owusu-Sekyere JDD, Taah KJ, Van Der Puije GC, Ocloo E (2012) The nursery industry in Ghana: prospects and challenges. ARPN Journal of Agricultural and Biological Science, 7(6): 443-453.
5. Ay S (2009) Süs bitkileri ihracatı, sorunları ve çözüm önerileri: Yalova ölçeğinde bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3): 423-443.
6. Beyhan Ö, Demir T, Yılmaz M, Gürel A (2015) Sakarya ilinde dış mekân süs bitkileri yetiştiriciliği potansiyeli, problemleri ve çözüm önerileri. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, (2): 43-47.
7. Cebeci T (2010) Samsun ilinde süs bitkisi yetiştiriciliği yapan işletmelerde üretim etkinliği, kararlılık durumu ve pazarlama yapısı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Samsun.
8. Cengiz B, Keçecioğlu Dağlı P, Yiğittekin S (2017) Peyzaj ekonomisi açısından peyzaj ve süs bitkileri fidanlık işletmelerine yönelik sektörel bir analiz. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 19(2): 50-62.

9. Çat F, Kocaağa S, Ercin EM, Gündüz T, Özalp BT (2022) Tekstil sektöründe risk değerlendirmelerinin ANP yöntemi ile analizi. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 27(2): 597-616.
10. Çevik Küçük Ö, Arslan ZF, Aksoy N (2022) Saksıda yetiştirilen dış mekân süs bitkileri üretimini etkileyen yabancı otların tespiti ve sürdürülebilir yönetimi: Sakarya ili fidanlıkları örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(2): 379-397. Erduran Nemutlu F (2013) Çanakkale’de dış mekân süs bitkisi işletmelerinin değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 13(1): 72-83.
11. Eryürük Ş, Kürüm Varolgüneş F, Varolgüneş S (2022) Assessment of stakeholder satisfaction as additive to improve building design quality: AHP-based approach. Journal of Housing and the Built Environment, 37(1): 505-528.
12. Gür Ş, Karakuş K, Yeşilyurt B, Eren T (2023) Sağlık hizmetleri performans yönetiminde kritik başarı faktörlerinin AAS yöntemi ile değerlendirilmesi. International Journal of Engineering Research and Development, 15(1): 40-48.
13. Gür N, Erduran Nemutlu F (2022) İzmir-Urla bölgesindeki dış mekân süs bitkisi işletmelerinin değerlendirilmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(2): 312-321.
14. Haque MA, Miah MA, Rashid MA (2007) An economic study of plant nursery business in Gazipur and Jessore Districts of Bangladesh. Bangladesh Journal of Agricultural Research, 32(3): 375-385.
15. Heidarisoltanabadi M, Elhami B, Imanmehr A, Khadivi A (2024) Determination of the most appropriate fertilizing method for apple trees using multi‐criteria decision‐making (MCDM) approaches. Food Science & Nutrition, 12(2): 1158-1169.
16. Jacob DE, Nelson İU, Udo ES (2018) Profitability of ornamental plant business in Akwa Ibom State, Nigeria. Eurasian Journal of Forest Science, 6(1): 35-43.
17. Jamali A, Robati M, Nikoomaram H, Farsad F, Aghamohammadi H (2023) Urban resilience assessment using hybrid MCDM model based on DEMATEL-ANP method (DANP). Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 51(4): 893-915.
18. Kılıç E, Yılmaz M (2020) Mehmet Tevfik Bey’in 1917 yılı verilerine göre hendek orman fidanlığı raporu ve önemi. Ormancılık Araştırma Dergisi, 7(1): 49-61.
19. Kıymaz Kıvraklar M (2017) Dış mekân süs bitkileri üretim işletmelerinde maliyetleme ve raporlama. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Sakarya.
20. Kural S (2019) Bayındır (İzmir)’da süs bitkisi yetiştiriciliği. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Manisa.
21. Kurt İ (2015) Afyonkarahisar Orman Fidanlık Müdürlüğünde fidan üretim maliyetleri üzerine araştırmalar. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 15(3): 1-7.
22. Özcan EC, Ünlüsoy S, Eren T (2017) ANP ve TOPSIS yöntemleriyle Türkiye’de yenilenebilir enerji yatırım alternatiflerinin değerlendirilmesi. Selcuk University Journal of Engineering, Science And Technology, 5(2): 204-219.
23. Özkaya G (2017) Akıllı şehir seçim kriterlerinin ANP yöntemi ile önceliklerinin belirlenmesi ve bir uygulama. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
24. Saaty TL (2013) The modern science of multicriteria decision making and its practical applications: The AHP/ANP approach. Operations Research, 61(5): 1101-1118.
25. Saçan B, Eren T (2022) Dijital pazarlama strateji seçimi: SWOT analizi ve çok ölçütlü karar verme yöntemleri. Politeknik Dergisi, 25(4): 1411-1421.
26. Sonel E, Gür Ş, Eren T (2023) Analysis of problems experienced ın eco-industrıal park installatıon by ANP method. Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi-C Yaşam Bilimleri ve Biyoteknoloji, 12(2): 53-63.
27. Taşçıoğlu S, Kuzucu M (2019) Kent yaşamında dış mekân süs bitkilerinin önemi ve kullanıcı tercihleri: Kilis örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(3): 624-632.
28. Taştan A (2019) Bursa, Yalova ve Sakarya’da odunsu süs bitkisi üretimi ve satışı yapan özel fidanlıkların değerlendirilmesi. Bursa Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
29. TÜİK (2024) Bitkisel Üretim İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2023-49535#:~:text=S%C3%BCs%20bitkileri%20%C3%BCretim%20miktar%C4%B1%202023,bir%20paya%20sahip%20oldu%C4%9Fu%20g%C3%B6r%C3%BCld%C3%BC. Erişim Tarihi: 19.04.2024.
30. Uzunoğlu F, Bayazit S, Saçan Mavi K (2015) Küresel iklim değişikliğinin süs bitkileri yetiştiriciliğine etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(2): 66-75.