Araştırma Makalesi

Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi

Cilt: 26 Sayı: 2 15 Ekim 2025
PDF İndir
TR EN

Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi

Öz

Bu araştırmada, Derindere Havzası’nın morfometrik özellikleri ve erozyon riski alt havza ölçeğinde nesnel kriterler kullanılarak belirlenmiştir. Havzanın morfometri parametreleri, Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) verilerinden elde edilen Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) kullanılarak hesaplanmıştır. Entropi yöntemi ile kriter ağırlıkları nesnel olarak belirlenmiş ve ardından ÇKKV yöntemlerinden WASPAS (Ağırlıklı Toplu Toplam Ürün Değerlendirmesi) uygulanarak alt havzaların erozyon riski sınıflandırılmıştır. Analizler, özellikle çatallanma oranı (Rb) ve akarsu uzunluk oranı (Rl) gibi parametrelerin erozyon potansiyelinde belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Bağıl rölyef (Rhp) ve engebelilik indeksi (Rn) ise yüksek eğimli alt havzaların erozyona karşı duyarlılığını artırmaktadır. Entropi-WASPAS entegrasyonu sonucu, AH-4 “Çok Yüksek” erozyon riski taşıyan alan olarak tanımlanırken, diğer alt havzalar “Çok Düşük” sınıfında yer almıştır. Orman ekosistemleri, havzanın topografik yapısına bağlı olarak toprak koruma ve su kalitesinin artırılmasında önemli bir işlev üstlenmektedir. Bu bağlamda, yüksek risk taşıyan alt havzalarda orman örtüsünün korunması ve iyileştirilmesi; erozyonun azaltılması ve su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından öncelikli müdahale alanı olarak önerilmektedir. Morfometrik parametrelerin, erozyon riskini doğru biçimde yansıttığı ve Entropi-WASPAS tabanlı çok kriterli karar verme yaklaşımlarının kaynakların etkili şekilde tahsisi açısından güçlü bir karar destek aracı sunduğu görülmektedir. İleriye dönük olarak, iklim değişikliği ve arazi kullanımındaki değişimlerin etkilerini içeren çok boyutlu analizlerin gerçekleştirilmesi, havza yönetimi kararlarının doğruluğunu ve uygulanabilirliğini artıracaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akay AO, Şentürk E, Akgül M, Demir M (2023) Spatial assessment of sediment risk with integrated entropy-based WASPAS and fuzzy clustering methods in Turkey: impact of forestry activities and meteorological factors. Environmental Monitoring and Assessment, 195(10):1201. https://doi.org/10.1007/s10661-023-11762-0
  2. Akbar AQ, Mitani Y, Nakanishi R, Djamaluddin I, Sugahara T (2024) Impact assessment of Digital Elevation Model (DEM) resolution on drainage system extraction and the evaluation of mass movement hazards in the upper catchment. Geosciences, 14(8):223. https://doi.org/10.3390/geosciences14080223
  3. Basavareddy Ayyanagowdar MS, Desai S, Satishkumar U, Reddy GS, Kumar M, Kumar P (2025) Multi-Criteria approach for watershed prioritization using morphometry, hypsometric, and erosion analysis in the Mandovi River Basin of the Western Coast of India. Water Conservation Science and Engineering, 10(2): 47. https://doi.org/10.1007/s41101-025-00373-0
  4. Chen P (2019) Effects of normalization on the entropy-based TOPSIS method. Expert Systems with Applications, 136:33–41. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2019.06.035
  5. ÇŞİDM (2024) Ardahan ili 2023 Yılı Çevre Durum Raporu. Türkiye Cumhuriyeti Ardahan Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/ardahan_-cdr2023-20241230141207.pdf , Erişim tarihi: 11.06.2025.
  6. Dede V, Zorlu K (2023) Geoheritage assessment with entropy-based WASPAS approach: an analysis on Karçal Mountains (Turkey). Geoheritage, 15(1):5. https://doi.org/10.1007/s12371-022-00777-7
  7. Dede V (2023) Ardahan iline ait bazı temel coğrafi özelliklerin ve arazi-toprak verilerinin coğrafi bilgi sistemleri ile değerlendirilmesi (Kuzeydoğu Anadolu). Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 11(2): 82-98. https://doi.org/10.33409/tbbbd.1373909
  8. Demir S, Dursun İ (2024) Assessment of pre- and post-fire erosion using the RUSLE equation in a watershed affected by the forest fire on Google Earth Engine: The study of Manavgat River Basin. Natural Hazards, 120(3):2499–2527. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06291-5

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ormancılıkta Havza Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

3 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

19 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 26 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Dursun, İ. (2025). Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(2), 534-546. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1733893
AMA
1.Dursun İ. Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi. AÇÜOFD. 2025;26(2):534-546. doi:10.17474/artvinofd.1733893
Chicago
Dursun, İbrahim. 2025. “Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 26 (2): 534-46. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1733893.
EndNote
Dursun İ (01 Ekim 2025) Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 26 2 534–546.
IEEE
[1]İ. Dursun, “Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi”, AÇÜOFD, c. 26, sy 2, ss. 534–546, Eki. 2025, doi: 10.17474/artvinofd.1733893.
ISNAD
Dursun, İbrahim. “Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 26/2 (01 Ekim 2025): 534-546. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1733893.
JAMA
1.Dursun İ. Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi. AÇÜOFD. 2025;26:534–546.
MLA
Dursun, İbrahim. “Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, c. 26, sy 2, Ekim 2025, ss. 534-46, doi:10.17474/artvinofd.1733893.
Vancouver
1.İbrahim Dursun. Çok Kriterli Karar Verme Temelli Erozyon Analizi: Entropi-WASPAS Yaklaşımıyla Derindere Havzası’nın (Ardahan) Önceliklendirilmesi. AÇÜOFD. 01 Ekim 2025;26(2):534-46. doi:10.17474/artvinofd.1733893
Creative Commons Lisansı
Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi Creative Commons Alıntı 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.