Landscape Design and Social Perception in Historical Places: The Mardin Example

Öz

The city is a structure shaped and modified by humans, and the perceptions formed in the minds of its users determine the image of the city. These shared perceptions shape the identity of the city, while visual elements are prominent in individuals' perception of the space. Today, city silhouettes and general appearances are considered identity-defining elements, and therefore, are explained through the concept of visual landscape assessment. This study aims to examine how landscape design in Mardin's historical sites is perceived in terms of gender and age differences and what social expectations are. By offering suggestions for understanding user expectations in the landscape design of historical sites, the study aims to contribute to sustainable design approaches that preserve cultural and aesthetic values. A survey was conducted addressing landscape design in historical sites in the city, and the results were analyzed separately by gender and age. A total of 380 people participated in the survey and it was conducted in July 2025. Survey data were analyzed using the SPSS software package, and descriptive statistics were used, along with the Chi-square test and frequency analysis. Participants expressed their support for increasing green spaces, expanding seating and walking areas, and adding water features and shading areas. In this regard, it is recommended to integrate modern landscape design approaches while preserving the city's cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Landscape design
• Historical places
• Cultural landscape
• Mardin
• Turkey

Tarihi Mekânlarda Peyzaj Tasarımı ve Toplumsal Algı; Mardin Örneği

Öz

Kent, insanın şekillendirdiği ve değiştirdiği bir yapı olup, kullanıcıların zihninde oluşan algılar kent imgesini belirler. Bu ortak algılar, kentin kimliğini oluştururken, bireylerin mekânı algılamasında görsel unsurlar ön plana çıkar. Günümüzde kentlerin siluetleri ve genel görünümleri kimlik belirleyici unsurlar olarak kabul edilmekte, bu nedenle görsel peyzaj değerlendirmesi kavramı ile açıklanmaktadır. Bu çalışma, Mardin’in tarihi mekanlarında peyzaj tasarımının cinsiyet ve yaş farklılıkları bakımından nasıl algılandığını ve toplumsal beklentilerin ne olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, tarihi mekanların peyzaj tasarımında kullanıcı beklentilerini anlamaya yönelik öneriler sunarak, kültürel ve estetik değerleri koruyan sürdürülebilir tasarım yaklaşımlarına katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Kentteki tarihi mekanlar da peyzaj tasarımı ele alınarak anket çalışması yürütülmüş, anket sonuçları cinsiyet ve yaş değişkenlerine göre ayrı ayrı analiz edilmiştir. Anket çalışmasına toplam 380 kişi katılmış ve 2025 yılı Temmuz ayında yapılmıştır. Anket verileri SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiş ve tanımlayıcı istatistik araçlarının yanında Chi-square (Ki kare) testi ve frekans analizi uygulanmıştır. Araştırma sonucunda katılımcılar, yeşil alanların artırılması, oturma ve yürüyüş alanlarının genişletilmesi, su öğeleri ve gölgelendirme alanlarının eklenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Bu doğrultuda, kentin kültürel mirasını koruyarak modern peyzaj tasarım yaklaşımlarının entegre edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Peyzaj tasarımı
• Tarihi mekanlar
• Kültürel peyzaj
• Mardin
• Türkiye

Etik Beyan

Bu çalışma Atatürk Üniversitesi Etik Kurulu’ndan 04/07/2025 tarih ve 2500221665 sayılı izin kapsamında hazırlanmıştır.

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında Mardin ilinde gerçekleştirdiğimiz anket uygulamasına katılarak değerli görüşlerini paylaşan tüm katılımcılara içten teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Acar H, Yavuz A (2023) Kentsel alanlarda iklime uyumlu peyzaj tasarım yaklaşımları ve stratejiler. PEYZAJ-Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2):63-7e6. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1310681
2. Aksoy O, Altaş E, Erken K (2023) Kentsel alanlardaki taşkın duyarlılığına karşı ekolojik peyzaj tasarım önerilerinin geliştirilmesi: Antalya, Kemer örneği. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(1): 152-167. https://doi.org/10.21324/dacd.1174813
3. Akten M, Sunar C (2022) Tarihi çevrelerin kentsel mekân kalitesi üzerine etkisi: Gaziantep Bey Mahallesi örneği. Turkish Journal of Forest Science, 6(1):1-20. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.976701
4. Bali M (2020) Kamusal mekânın göstergebilim bağlamında incelenmesi: İstanbul Eyüp Sultan Meydanı. Kültür Araştırmaları Dergisi, 6:225-242. https://doi.org/10.46250/kulturder.775594
5. Booth NK, Hiss JE (2011) Residential Landscape Architecture: Design Process for the Private Residence. 6th Edition, ISBN-13: 978-0132376198, pp. 576.
6. Cochran WG (1977) Sampling Techniques. 3rd Edition, John Wiley & Sons, New York.
7. Çelik D, Yazgan ME (2009) Kentsel peyzaj tasarımı kapsamında tarihi çevre yenileme çalışmalarının araştırılması: Beypazarı Örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 6(3):235-244.
8. Dinçer D, Bekci B, Bekiryazıcı F (2020) Examining the sustainability of urban furnitures and their potential to be a landmark in the scale of Rize City center. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 21(2):191-199. https://doi.org/10.17474/artvinofd.627498

9. Erdoğan R, Oktay H, Selim C (2021) Evaluation of historical environmental renewal works in terms of landscape architecture: Muratpaşa Mosque Example. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1):195-205. https://doi.org/10.30785/mbud.886207
10. Demirsoy MS (2006) Kentsel dönüşüm projelerinin kent kimliği üzerindeki etkisi Lübnan Beyrut-Solidere kentsel dönüşüm projesi örnek alan incelemesi. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
11. Khorasgani AM, Villalobos MH, Asadi Eskandar G (2023) Sustaining historic cities: an approach using the ideas of landscape and place. Journal of the International Society for the Study of Vernacular Settlements, 10-1.
12. MTSO (2018) https://www.mardintso.org.tr/icerik/mardin-in-cografyasi, Erişim Tarihi: 03.06.2017.
13. Şatıroğlu E, Dinçer D, Korgavuş B (2023) Urban furniture in the context of sustainable materials. Kent Akademisi, 16(1):566-576 https://doi.org/10.35674/kent.1160705
14. Öztürk S, Işınkaralar Ö, Yılmaz D, İhtiyar M (2020) Koruma yaklaşımı olarak tarihi bir güzergâhın kültür 96 rotasına dönüştürülmesi: Kastamonu Örneği. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 9(2):144-159.
15. Öztürk S, Çakır C, Işınkaralar Ö, Yılmaz D (2023) İnsan-mekân etkileşimi kapsamında kentsel meydanların rolü ve önemi üzerine Servqual tekniği ile bir değerlendirme. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(4):731-746. https://doi.org/10.14230/johut1385
16. Uzunali A, Acar C (2023) Peyzaj nimarlığında estetik ve estetiğin sayısallaştırılması; karşılaştırılmalı bir yöntem önerisi. PAUD- Peyzaj Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 5(2):32-41. https://doi.org/10.56629/paud.1406007
17. URL 1 https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/mardin-2018de-3-milyon-turisti-agirladi-41056726, Erişim tarihi: 26.06.2024.
18. Tercan K, Yılmaz K, Işınkaralar Ö, Öztürk S (2023) Ankara Yenimahalle ilçesinde yeşil alanların mekansal yer seçimi üzerinde kantitatif bir değerlendirme. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1):1-14. https://doi.org/10.46849/guiibd.1287469
19. Tırnakçı A, Aklıbaşında M (2018) Tarihi çevrelerde kentsel peyzaj tasarım ilkelerinin Kayseri- Mimar Sinan Parkı (Gevher Nesibe Medresesi) örneğinde incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 34(3):58-73.
20. Tırnakçı A, Aklıbaşında M (2024) Landscape Design Process in Historical Environments: the case of Hacı Bektaş Veli Shrine. In Ö. Atabeyoğlu & A. E. Metin (Eds.), The past, present, and future of urban design in architectural Sciences, Iksad Publications, pp: 175–193.
21. Topuz HH, Dönmez Y (2023) Investigation of basic components constituting neighbourhoods: the case of Safranbolu–Yenimahalle. İDEALKENT, 15(42):985-1012. https://doi.org/10.31198/idealkent.1359001
22. TÜİK https://www.tuik.gov.tr/ , Erişim Tarihi: 08.03.2024.
23. Yaygel AD (2007) Müdahale gerektiren tarihi kentsel çevrelere yönelik kullanıcı odaklı sağlıklaştırma yöntemlerinin irdelenmesi: İzmir Basmahane Bölgesi Örneği. Yüksek Lİsans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
24. Yılmaz Y (2012) Tarihi çevrelerdeki bitkilendirme tasarımlarında mekânsal kapalılığın tercihler üzerindeki etkisi; Trabzon-Ortahisar kentsel yerleşim alanı örneği. Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
25. Yılmaz H (2019) Atatürk Üniversitesi merkez yerleşkesi açık-yeşil alan avlusu peyzaj tasarımı ve uygulama süreci. Akademik Ziraat Dergisi, 8 (1): 127-134. https://doi.org/10.29278/azd.594038