İran Demir Ağacı (Parrotia persica C.A. Meyer) Odununun Bazı Karakteristik Özelliklerinin Belirlenmesi

Öz

İran Demir Ağacı (Parrotia persica C.A. Meyer), dört mevsim boyunca ilgi çekici özellikleriyle bilhassa peyzaj düzenlemelerinde çok değerli bir ağaçtır. Kuraklık ve kentsel kirliliğe toleransı, hastalık ve zararlılara karşı direnci sayesinde bakım gereksinimi düşüktür. Sonbaharda yapraklarının sergilediği renk değişimi ve olgun ağaçlardaki kabuk soyulması, estetik açıdan çekiciliğini artırır. Bu çalışmada, ülkemizde belirli bölgelerde peyzaj ağacı olarak değerlendirilen İran Demir Ağacı odununun bazı kimyasal, morfolojik ve anatomik özellikleri araştırılmıştır. Sonuç olarak, holoselüloz ve alfa selüloz oranları sırasıyla %69.55 ve %46.64 olarak belirlenmişken, diğer önemli bir kimyasal bileşen olan ligninin oranı ise %21.08 olarak saptanmıştır. Morfolojik incelemeler sonucunda, İran Demir Ağacı odunu lif örneklerinin lif uzunluğu 1.15 mm olarak, lif genişliği 22.48 µm ve lümen genişliği 13.99 µm olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, İran Demir Ağacı odununun dağınık traheli bir yapı sergilediği, üniseri ve biseri olmak üzere heterojen öz ışınlarına ve merdivenimsi perforasyon tablasına sahip olduğu yapılan anatomik incelemeler sonucunda ortaya konulmuştur. İran Demir Ağacı odunu sahip olduğu iyi karakteristik özellikleri sayesinde ülkemizde peyzaj amaçlı kullanımının yanında, kâğıt, mobilya, inşaat vb. farklı sektörlerde de değerlendirilmesi bakımından oldukça dikkat çekici bir tür olarak karşımıza çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İran Demir Ağacı
• Holoselüloz
• Lif uzunluğu
• Dağınık traheli
• Kağıt

Determination of Some Characteristic Properties of Persian Ironwood (Parrotia persica C.A. Meyer)

Öz

Persian Ironwood (Parrotia persica C.A. Meyer) is a valuable tree, especially in landscaping, with attractive features throughout all four seasons. Its tolerance to drought and urban pollution, and its resistance to diseases and pests, mean it requires low maintenance. The change in color of its leaves in autumn and the peeling bark on mature trees add to its aesthetic appeal. In this study, some chemical, morphological, and anatomical properties of Persian Ironwood wood, which is used as a landscape tree in certain regions in our country, were investigated. As a consequence, while the holocellulose and alpha cellulose ratios for this species were determined as 69.55% and 46.64%, the ratio of lignin, another vital chemical component, was defined as 21.08%. As a result of morphological examinations, the fiber length of Iranian ironwood fiber samples was determined as 1.15 mm, fiber width as 22.48 µm, and lumen width as 13.99 µm. In addition, anatomical studies have revealed that Iranian ironwood exhibits a dispersed vessel structure, has heterogeneous rays, including uniserial and biserial, and has a scalariform perforation plate. Thanks to its excellent characteristics, Persian Ironwood wood is a remarkable species in our country, not only for landscaping purposes but also for use in different sectors such as paper, furniture, construction, etc.

Anahtar Kelimeler

• Persian Ironwood
• Holocellulose
• Fiber lenght
• Dispersed vessel
• Paper

Kaynakça

1. Abdi E, Azhdari F, Abdulkhani A, Mariv HS (2014) Tensile strength and cellulose content of Persian ironwood (Parrotia persica) roots as bioengineering material. Journal of Forest Science, 60(10): 425-430. https://doi.org/10.17221/44/2014-JFS
2. Akgül M (1997) Buğday saplarından Organasolv yöntemle kâğıt hamuru üretim koşullarının belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Trabzon.
3. Akgül M, Tozluoğlu A (2009a) A comparison of soda and soda-AQ pulps from cotton stalks. African Journal of Biotechnology, 8(22): 6127-6133. https://doi.org/10.5897/AJB09.301
4. Akgül M, Tozluoğlu A (2009b) Some chemical and morphological properties of juvenile woods from beech (Fagus orientalis L.) and Pine (Pinus nigra A.) plantations. Trends in Applied Sciences Research, 4(2):116-125. https://doi.org/10.3923/tasr.2009.116.125
5. Ates S, Ni Y, Akgül M, Tozluoğlu A (2008) Characterization and evaluation of Paulownia elongata as a raw material for paper production. African Journal of Biotechnology, 7(22):4153-4158. https://doi.org/10.4314/ajb.v7i22.59545
6. Ateş S, Deniz İ, Kırcı H, Atik C, Güney K (2011) Türkiye’de yetişen bazı yıllık bitki artıklarının aynı tesis içerisinde değerlendirilerek kâğıt hamuru elde edilmesi ve enzimle ağartılması üzerine araştırmalar. TÜBİTAK Projesi, No:108O594.
7. Biricik Y (2018) Uludağ dağ kütlesinde ekolojik koşulların bazı ağaç türleri odunlarının anatomik özelikleri üzerine etkileri. İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul.
8. Bostancı Ş (1985) Adi Kızılağaç (Alnus glutinosa L. Geartn.) Odununu Kâğıt Endüstrisinde Değerlendirme Olanakları. TÜBİTAK Yayınları, TOAG-ORÜTAR Projesi No:4, Ankara.

9. Durmaz E, Ateş S (2016) The Comparison of fibre morphologies of growing some tree woods in Turkey naturally. International Forestry Symposium (IFS 2016), 07-10 December 2016, Kastamonu, Turkey.
10. Durmaz E (2021) Ayçiçeği saplarından bazı nanoselüloz türevlerinin üretimi, karakterizasyonu ve farklı uygulama alanlarında değerlendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Kastamonu.
11. Eroğlu H (1987) Aksöğüt (Salix alba L.) odunlarının kâğıt endüstrisinde değerlendirilmesi üzerine araştırmalar. TÜBİTAK ORÜTAR Proje No: 9.
12. Eroğlu H, Usta M, Kırcı H (1992) A review of oxygen pulping conditions of some nonwood plants growing in Turkey. Tappi Pulping Conference, 2nd November, Atlanta, USA, pp: 215-222.
13. Gençay E (2010) Açık hava koşullarında sarıçam (Pinus sylvestris L.) ve kestane (Castanea sativa mill.) odunlarının kimyasal yapısında meydana gelen değişikliklerin belirlenmesi. Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Bartın.
14. Güler C, Şahin Hİ, Çiçek E (2012) Farklı dikim aralıklarında yetişen dar yapraklı dişbudak (Fraxinus angustifolia) odunlarının bazı anatomik ve morfolojik özellikleri. Süleyman Demirel University Faculty of Forestry Journal, 13:35-40. https://izlik.org/JA23LP33EL
15. Gümüşkaya E (2002) Kendir (Cannabis sativa L.) Soymuk liflerinden asidik ve alkali ortamlarda üretilen kâğıt hamurlarının kimyasal ve kristal yapı özellikleri. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon.
16. Hafızoglu H, Usta M, Bilgin O (1997) Wood and bark composition of Picea orientalis (L) Link. Holzforschung, 51:114-118. https://doi.org/10.1515/hfsg.1997.51.2.114
17. Hafızoğlu H, Deniz İ (2011) Odun Kimyası Ders Notları. Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Ürünleri Kimyası ve Teknolojisi Anabilim Dalı, Trabzon.
18. Huş S, Tank T, Göksal E (1975) Türkiye (Tarsus-Karabucak)’de yetişen okaliptüs (E. Camaldulensis Dehnh.) türü odununun morfolojik yönden etüdü ve yarıkimyasal selülozun kâğıt sanayiinde değerlendirilme imkânları. TÜBİTAK Yayınları, 275, Seri No: 46.
19. Kadem E, Fakir H (2017) Türkiye’de doğal yayılış gösteren herdem yeşil meşe (Quercus L.) türlerinin anatomik özellikleri. Turkish Journal of Forestry, 18(4): 275-281. https://doi.org/10.18182/tjf.371948
20. Kırcı H (1987) Yalancı Akasya (Robinia pseudoacacia L.) odununun kâğıt endüstrisinde değerlendirilme olanakları. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Trabzon.
21. Kırcı H (1991) Alkali sülfit antrakinon etanol (ASAE) yöntemiyle kızılçam (Pinus brutia Ten.) odunundan kâğıt hamuru üretim koşullarının belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon.
22. Kırcı H (1996) Soda oksijen yöntemiyle göl kamışından (Phramites Communis L.) kâğıt hamuru üretim koşullarının belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Araştırma Fonu Projesi, pp:85.
23. Kırcı H, Ateş S, Boran S (2002) Anadolu Karaçamı (Pinus nigra subsp. pallasiana) odunlarının asli hücre çeperi bileşenlerinin belirlenmesi ve kâğıt hamuru üretimine uygunluğunun araştırılması. II. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, 3:1057-1063.
24. Kiaei M, Kord B, Chehalmardian A, Moya R, Farsi M (2015) Mineral content in relation to radial position, altitude, chemical properties and density of Persian Ironwood. Maderas Ciencia y Tecnología, 17(3):657-672. https://doi.org/10.4067/S0718-221X2015005000058
25. Kiaei M (2016) The Relationship between extractive components and density of Persian Ironwood. Lignocellulose, 5(1): 59-65.
26. Mahesh S, Kumar P, Ansari S A (2015) A rapid and economical method for the maceration of wood fibers in Boswellia serrata Roxb. Tropical Plant Research, 2(2):108-111.
27. Merev N (1983) Türkiye Kızılağaç (Alnus Mill.)’ları odunlarının iç yapıları. Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, 7(2): Trabzon.
28. Narlıoğlu N (2012) Kimyasal kâğıt hamuru üretiminde sodyum borhidrürün verim ve kristalite üzerine etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş.
29. Parsapajouh D, Schweingruber FH (2001) Different Stage of the Procedure, In: Atlas of the Woods of North of Iran. Tehran University Publications, Tehran, Iran, pp 7-8.
30. Safdari V, Devall MS (2012) Identification of ımportant Iranian hardwoods by vessel-ray pits and vessel element shapes (maceration process). Lignocellulose, 1(1): 55-70.
31. Sarıusta SE (2007) Sarıçam (Pinus sylvestris L.), karaçam (Pinus nigra Arnold.) ve kızılçam (Pinus brutia Ten.) reaksiyon odununun anatomik yapısı ve kimyasal bilesimi üzerine araştırmalar. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak.
32. Tank T (1964) Türkiye göknar türlerinin kimyasal bileşimleri ve selüloz endüstrisinde değerlendirme imkânları. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, A: 1-51. https://izlik.org/JA85SK38AC
33. Tank T (1978) Türkiye kayın ve gürgen türlerinin NSSC (Nötral Sülfit Yarıkimyasal) metodu ile değerlendirilmesi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, 2326/231, İstanbul.
34. Tank T (1980) Selüloz üretimi bakımından Doğu çınarı (Platanus orientalis L.) odununun bazı önemli özellikleri üzerine araştırmalar. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, 2779/290, 77s.
35. Tank T, Bostancı Ş, Eroğlu H, Enercan S (1985) Tütün saplarının kâğıt yapımında değerlendirilmesi. Doğa Bilim Dergisi, Seri D2 (9-3):399-407.
36. Tank T, Akkayan C (1987) Populus tremula L. (Titrek Kavak) odununun lif morfolojisi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi A, 37(2):1-22.
37. Tank T, Göksel E, Cengiz M, Gürboy B (1990) Hızlı gelişen bazı iğne yapraklı ağaç türlerinin lif ve kâğıt teknolojisi yönünden incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi A, 40(1):40-54.
38. TAPPI T222 (2002) Acid-insoluble Lignin in Wood and Pulp. Atlanta, GA, USA.
39. TAPPI T204 (2007) Solvent Extractives of Wood and Pulp. Atlanta, GA, USA.
40. TAPPI T211 (2007) Ash in Wood, Pulp, Paper and Paperboard: Combustion at 525°C. Atlanta, GA, USA.
41. TAPPI T207 (2008) Water Solubility of Wood and Pulp. Atlanta, GA, USA.
42. TAPPI T203 (2009) Alpha-, Beta- and Gamma-Cellulose in Pulp. Atlanta, GA, USA.
43. TAPPI T212 (2012) One Percent Sodium Hydroxide Solubility of Wood and Pulp. Atlanta, GA, USA.
44. TAPPI T257 (2014) Sampling and Preparing Wood for Analysis. Atlanta, GA, USA.
45. Tichi AH, Gholamiyan H, Divkolae MR (2021) Changes in biometric, density, and microscopic features of Parrotia persica trees in longitudinal and radial directions of the stem. BioResources, 16(2):3563-3574. https://doi.org/10.15376/biores.16.2.3563-3574
46. Tutuş A, Deniz İ, Eroğlu H (2004) Rice straw pulping with oxide added soda-oxygen-anthraquinone. Pakistan Journal of Biological Sciences, 7(8):1350-1354. https://doi.org/10.3923/pjbs.2004.1350.1354
47. Tutuş A, Ezici AC, Ates S (2010) Chemical, Morphological and anatomical properties and evaluation of cotton stalks (Gossypium hirsutum L.) in pulp industry. Scientific Research and Essays, 5(12):1553-1560. https://doi.org/10.5897/SRE.9000265
48. URL-1. https://katalog.smsmarmaragroup.com/parrotia-persica-hamamelidaceae/kizaran-kirmizi-cicekli-iran-demir-agaci Erişim Tarihi: 13.11.2025.
49. Usta M (1989) Sülfat pişirmesinde açığa çıkan Toplam İndirgenmiş Kükürt (TRS) bileşiklerinin oksijenle yükseltgenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon.
50. Usta M, Kırcı H, Eroğlu H (1990) Soda-Oxygen Pulping of Corn Stalks, Tappi Pulping Conference. Proceeding Book 1, Toronto, Canada, 307-312.
51. Wheeler EA, Lee SJ, Baas P (2010) Wood anatomy of the Altingiaceae and Hamamelidaceae. IAWA Journal, 31(4): 399-423. https://doi.org/10.1163/22941932-90000032
52. Wise LE, Murphy M, D’Adieco AA (1946) Chlorite holocellulose, its fractionation and bearing on summative wood analysis and studies on the hemicelluloses. Paper Trade, 122(2):35-43. CABI Record Number: 19460600433.
53. Yapıcı F (2003) Oksit ilaveli soda-oksijen yöntemiyle Amerikan Çavdarı saplarından kâğıt hamuru üretim koşullarının belirlenmesi. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Bartın.