Revitalising Collective Memory in the Public Space: Converting Historical Sites into Museums in the Process of Urban Change

Öz

Cities undergo constant transformation, both physically and socially, throughout history. Along with urbanisation processes, the fading of public memory, the disappearance of industrial heritage and everyday living spaces weaken the sense of social belonging. However, reclaiming these old structures for public cultural functions, such as museums, provides multifaceted benefits for the city and society. Museums are not only institutions that display artefacts, but also dynamic spaces that enable the reproduction of a shared past, a multi-layered identity, and a sense of community. This article discusses the transformative role of museums in revitalising collective culture in the public sphere and, in particular, the importance of reclaiming areas that have been left unused, are privately owned or have heritage value, and repurposing them as museums for the benefit of society, using the example of museums in Istanbul. In this context, the aim of the research is to investigate the impact of such changes in physical space on art, the urban landscape, and society. Within this scope, cultural and artistic structures added to Istanbul in the last five years have been researched, and their contribution to the city has been determined. The study was conducted using qualitative methods and includes analyses of sample museums through literature review and observation. This study reveals that the conversion of historical structures into museums during the urban transformation process plays a critical role in the reconstruction of collective memory in the public sphere The study found that making industrial heritage accessible to the public through museums not only preserves its historical layers but also plays a significant role in shaping people’s daily lives and carrying collective memory into the future.

Anahtar Kelimeler

• Collective memory
• Public space
• Historical site
• Refunctioning
• Museum
• İstanbul

Kamusal Alanda Kolektif Belleğin Yeniden İnşası: Kentsel Değişim Sürecinde Tarihi Mekânların Müzeye Dönüştürülmesi

Öz

Kentler, tarihsel süreç içinde hem fiziksel hem de toplumsal anlamda sürekli dönüşüm geçirir. Bu dönüşüm, kimi zaman kentsel dokunun yok olması kimi zaman ise işlevini yitirmiş tarihi yapılar gibi unsurların göz ardı edilmesi ile sonuçlanabilir. Kentleşme süreçleriyle birlikte kamusal hafızanın silikleşmesi, endüstriyel mirasın ve gündelik yaşam mekânlarının yok olması, toplumsal aidiyet duygusunu zayıflatmaktadır. Ancak, bu eski yapıların müze gibi kamusal kültürel işlevler ile yeniden kazanılması, kent ve toplum için çok yönlü faydalar sağlar. Müzeler, sadece eser sergileyen kurumlar değil, aynı zamanda ortak geçmişin, çok katmanlı kimliğin ve topluluk bilincinin yeniden üretilmesini sağlayan dinamik alanlardır. Bu makale, kolektif kültürün kamusal alanda yeniden canlandırılmasında müzelerin dönüştürücü rolünü ve özellikle âtıl kalmış, bireysel mülkiyet ya da miras niteliği taşıyan alanların müze işleviyle topluma kazandırılmasının önemini İstanbul müzeleri örneği üzerinde tartışmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı; fiziksel mekânda yaşanan bu gibi değişimlerin sanata, kentsel peyzaja ve topluma olan etkisinin araştırılmasıdır. Bu kapsamda özellikle son 5 yılda İstanbul’a kazandırılan kültürel ve sanatsal yapılar araştırılmış ve kente katkısı belirlenmiştir. Çalışma, nitel yöntemlerle yürütülmüş olup, literatür taraması ve gözlem yöntemiyle, örnek müzelerin analizlerini içermektedir. Bu çalışma, kentsel dönüşüm sürecinde tarihi yapıların müzeye dönüştürülmesinin, kolektif belleğin kamusal alandaki yeniden inşasında kritik bir rol üstlendiğini ortaya koymuştur. Çalışma sonucunda endüstriyel mirasın müze olarak kamuya kazandırılmasının tarihsel katmanları korumanın yanısıra, halkın gündelik hayatına nüfuz eden ve toplumsal belleği geleceğe taşıyan önemli bir rol üstendiği saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kolektif bellek
• Kamusal alan
• Tarihi mekan
• Yeniden işlevlendirme
• Müze
• İstanbul

Kaynakça

1. Altıntaş, O., & Eliri, İ. (2012). Birey toplum ilişkisinde kent kültürü, kamusal alan ve onda şekillenen sanat olgusu. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 1(5), 61-74. https://doi.org/10.7816/idil-01-05-05
2. Atagök, T. (2001). 21.yüzyıl projesi: İstanbul Sanat Müzesi. 5.Müzecilik Semineri Bildiriler Kitabı. Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı, İstanbul, s.52.
3. Bahreldin, I.Z. (2025). Walls of change: the role of public art in shaping khartoum’s 2019 sit-in space. J. Umm Al-Qura Univ. Eng.Archit., 16(1), 962–976. https://doi.org/10.1007/s43995-025-00129-w
4. Balfour, J.L., & Kaplan, G.A. (2002). Neighborhood environment and loss of physical function in older adults: evidence from the Alameda County Study. Am J Epidemiol., 155, 507–515. https://doi.org/10.1093/aje/155.6.507
5. Chavoshi, N., Ilbeigi, M., Karimi, M., Asgharzadeh, A., & Behrouzifard, E. (2024). Investigating the relation between emotional and cultural mapping by considering collective memory in urban design from perspective of citizens. City, Territory and Architecture, Springer Open Publishing, ISSN: 2195-2701.
6. Çakır Kıasıf, G. (2025). İstanbul’daki endüstriyel miras yapılarının kültürel amaçlı yeniden işlevlendirilmesinin kent turizmi açısından önemi. Journal of Humanities and Tourism Research, 15(2), 214-232. https://izlik.org/JA59ZC98RB
7. Çizgen, N. (1994). Kent ve Kültür. 1. Basım, Say Yayınları, İstanbul.
8. Dursun, H. (2010). Tarih, Mekân ve Kültür: İstanbul. Şehir ve Kültür: İstanbul, Ed: Prof. Dr Ahmet Emre Bilgili, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü Yayınları, Ebru Matbaacılık A.Ş, ISBN: 978-605-363-704-2, İstanbul.

9. Featherstone, M. (2025). Postmodernizm ve tüketim kültürü. (M. Küçük, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Gerz, J. (2007). Kamusal mekânda estetik eylem. RhSanart, 39.sayı, Nisan-2007, 21.
11. Gökçen, Ş. (2018). Kamusal sanat ve kültür eksenli kentsel dönüşüm. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 3(6), 215-236. https://izlik.org/JA97UL63MA
12. Handy, S.L., Boarnet, M.G., Ewing, R., & Killingsworth, R.E. (2002). How the built environment affects physical activity: views from urban planning. Am J Prev Med., 23(Suppl 2), 64–73. https://doi.org/10.1016/s0749-3797(02)00475-0
13. Huot, J.L., Thalmann, J.P., & Valbelle, D. (2000). Kentlerin doğuşu. Çev: Ali Bektaş Girgin, İmge Yayınları, Ankara, 14.
14. İnal, B. (2001). Çağdaş müzeciliğin temel yapısı. 5.Müzecilik Semineri Bildirileri, Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı, İstanbul, s.28.
15. Jones, Z.M., & Zhang, X. (2024). Identifying the role of industrial heritage in the European Capital of Culture programme. Built Heritage, 8, 20. https://doi.org/10.1186/s43238-024-00133-4
16. Kahveci, G.K. (2018). Kentsel değişim ve konut: Trabzon Yenimahalle Bahçelievler Örneği (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
17. Kavut, İ.E., & Selçuk, H.E. (2022). Tarihî endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesinde parazit mimari kullanımı: santral İstanbul ve Müze Gazhane. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 1(25), 198-220. https://dergipark.org.tr/tr/pub/msgsusbd/issue/70090/1123845
18. Koutsoumpela, A., & Metaxas, T. (2025). Museums and urban sustainability: a comparative study of athens and Singapore. Heritage, 8(10), 397. https://doi.org/10.3390/heritage8100397
19. Li, Y., Zhao, L., Huang, J., & Law, A. (2021). Research frameworks, methodologies, and assessment methods concerning the adaptive reuse of architectural heritage: a review. Built Heritage, 5, 6. https://doi.org/10.1186/s43238-021-00025-x
20. Morea, V., & Chiesa, C.D. (2024). Scratching the surface of urban change: art collectives as public entrepreneurs. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02662426231205197
21. Özsavaş Uluçay, N. (2017). Sanatın mekânı ve mekânın sanatı. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 6(36), 2245-2257. https://doi.org/10.7816/idil-06-36-07
22. Sayıcı, M., Kutbay Mutlu, B.Ş., Yaşar, A.Ş., Külfetoğlu, G., & Aycı, H. (2025). Contextual and participatory approaches in the adaptive reuse of historical buildings: erimtan and cermodern as contemporary exhibition spaces. Gazi University Journal of Science Part B: Art Humanities Design and Planning, 13(3), 385-400. https://izlik.org/JA27BC66TC
23. Semenza, J.C. (2003). The intersection of urban planning, art and public health: The Sunnyside Piazza. American Journal of Public Health, 93(9), 1439–1441. https://doi.org/10.2105/ajph.93.9.1439
24. Silver, E., Mulvy, E.P., & Swanson, J.W. (2002). Neighborhood and structural characteristics and mental disorders: fairs and Dunham revisited. Soc Sci Med., 55, 1457–1470. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(01)00266-0
25. Steptoe, A., & Feldman, P.J. (2001). Neighborhood problems as sources of chronic stress: development of a measure of neighborhood problems and associations with socioeconomic status and health. Ann Behav Med., 23, 177–185.
26. UNESCO. (2021). Culture 2030 Indicators Unesco Publishing. http://whc.unesco.org
27. Vafaie, F., Remøy, H., & Gruis, V. (2023). Adaptive reuse of heritage buildings: a systematic literature review of success factors. Habitat International, 142, 102926. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102926
28. Weaver, N., Williams, J.L., Weightman, A.L., Kitcher, H.N., Temple, J.M., Jones, P., & Palmer, S. (2002). Taking STOX: developing a cross disciplinary methodology for systematic reviews of research on the built environment and the health of the public. J Epidemiol Community Health, 56(1), 48-55. https://doi.org/10.1136/jech.56.1.48
29. Weich, S., Blanchard, M., Prince, M., Burton, E., Erens, B., & Sproston, K. (2002). Mental health and the built environment: crosssectional survey of individual and contextual risk factors for depression. Br J Psychiatry., 180, 428–433.
30. Yüksel, Ş. (2022). Terk edilmiş endüstri alanlarının kültür-sanat odaklı yeniden işlevlendirilmesi: Hasanpaşa Müze Gazhane. In VII. International Battalgazi Scientific Studies Congress (28 Ocak, Malatya, s:1-11).
31. Zhang, X., Edelenbos, J., & Gianoli, A. (2024). Identifying modes of managing urban heritage: results from a systematic literature review. City, Culture and Society, 36, 100560. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2023.100560
32. Zheng, X., Chen, T., Zheng, C., & Heath, T. (2024). Unlocking public engagement in reused industrial heritage: weighting point evaluation method for cultural expression. Buildings, 14(9), 2695. https://doi.org/10.3390/buildings14092695