Toxicological Properties of Landscape Plants in the Example of Iğdır University Şehit Bülent Yurtseven Campus

Öz

Some ornamental plants used in landscaping may contain toxic compounds that pose potential risks to both human and animal health. Studies conducted to date indicate that plant toxicology has not been adequately considered in landscape design and that there is a lack of sufficient knowledge in this area. The toxic effects of plants are a critical safety consideration in design. While the plants selected for designs may be aesthetically significant, the glycosides, alkaloids, saponins, and other toxic compounds they contain can affect various organ systems and lead to health issues. Therefore, it is essential for landscape designers to possess knowledge of plant toxicology and to incorporate this knowledge into their design practices. In this context, an analysis of ornamental plants at Iğdır University’s Şehit Bülent Yurtseven Campus revealed that 57% (57 taxa) are non-toxic, while 43% (43 taxa) consist of toxic taxa. When the taxa causing toxicity were evaluated individually, it was determined that 10% (10 taxa) consisted of taxa with high toxicity, while 21% (21 taxa) consisted of taxa with low toxicity. It was also determined that 1% (1 taxon) of the taxa contained oxalate crystals, 24% (24 taxa) caused dermatitis on the skin, and 28% (28 taxa) were toxic to animals. Consequently, it is crucial for landscape designers to be knowledgeable about toxic plants and to incorporate them safely into landscape applications. In addition to selecting alternative plants, measures such as restricting access to toxic plants, proper labeling, and raising awareness must be incorporated into landscape designs. Furthermore, designers must balance aesthetics and safety to minimize potential toxic risks.

Anahtar Kelimeler

• Plant toxicology
• Landsape plants
• Toxic component

Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven Kampüsü Örneğinde Peyzaj Bitkilerinin Toksikolojik Özellikleri

Öz

Peyzaj düzenlemelerinde kullanılan bazı süs bitkileri, hem insan hem de hayvan sağlığı için potansiyel risk taşıyabilen toksik bileşikler içerebilmektedir. Günümüze kadar yapılmış çalışmalar, bitki toksikolojisinin bitkisel tasarımlarda dikkate alınmadığını ve bitki toksikolojisi konusunda yeterli düzeyde bilgiye sahip olunmadığını göstermektedir. Bitkilerin zehirli etkileri, tasarımlarda güvenlik açısından dikkat edilmesi gereken önemli bir unsurdur. Tasarımlarda seçilen bitkiler estetik açıdan önem taşısa da içerdikleri glikozit, alkaloid, saponin ve diğer toksik bileşiklerle, farklı organ sistemlerini etkileyebilir ve sağlık sorunlarına yol açabilir. Dolayısıyla peyzaj tasarımcılarının bitki toksikolojisi hakkında bilgi sahibi olması ve bu bilgiyi tasarım uygulamalarında dikkate almaları bir gerekliliktir. Bu kapsamda Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven Kampüsü'nde bulunan süs bitkileri incelendiğinde %57’si (57 takson) toksik olmayan, %43’ü (43 takson) ise toksisiteye sebep olan taksonlardan oluşmaktadır. Toksisiteye sebep olan taksonlar kendi içinde değerlendirildiğinde %10’unun (10 takson) yüksek düzeyde toksisiteye sahip taksonlardan oluştuğu, %21’inin (21 takson) düşük toksisiteye sahip taksonlardan oluştuğu tespit edilmiştir. Ayrıca %1’inin (1 takson) oksalat kristalleri içeren taksonlardan, %24’ünün (24 takson) ciltte dermatit oluşumuna neden olan taksonlardan ve %28’inin (28 takson) ise hayvanlar üzerinde toksik etkiye sahip taksonlar barındırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak peyzaj tasarımcılarının toksik bitkiler hakkında bilgi sahibi olmaları ve bu bitkileri güvenli bir şekilde bitkisel uygulamalarda yerleştirmeleri çok önemlidir. Alternatif bitkilerin tercih edilmesinin yanında zehirli bitkilerin erişimden uzak tutulması, uygun etiketleme ve farkındalık oluşturulması gibi önlemlerin peyzaj tasarımlarında dikkate alınması sağlanmalıdır. Ayrıca tasarımcıların estetik ve güvenliği dengeleyerek, potansiyel toksik riskleri minimize etmeleri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bitki toksikolojisi
• Peyzaj bitkileri
• Toksik bileşenler

Kaynakça

1. Akkemik, Ü. (2018). Türkiye’nin doğal-egzotik ağaç ve çalıları. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü, İstanbul: CTA Ltd. Yayınevi.
2. Alkanoğlu, D., Yıldız, K., & Yılmaz, G. (2021). Mavi ladinin (Picea pungens Engelm) aşı ile üretimi üzerine bir araştırma. Akademik Ziraat Dergisi, 10(2), 235-242. https://doi.org/10.29278/azd.883956
3. Altıntaş, N. (1995). İstanbul park ve bahçelerinde rastlanan zehirli süs bitkileri (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, İstanbul.
4. Atasoy, N. (2012). Bina içi mekânlarda kullanılan zehirli süs bitkileri üzerinde araştırmalar (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, İstanbul.
5. Bakırel, T. (1998). Veteriner toksikoloji yönünden Trakya Bölgesi’nin zehirli bitkileri üzerine çalışmalar (Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı, İstanbul.
6. Benzeid, H., Gouaz, F., Touré, A.H., Bouatia, M., Idrissi, M.O.B., & Draoui, M. (2018). Inventory of toxic plants in Morocco: an overview of the botanical, biogeography, and phytochemistry studies. Journal of Toxicology, 2018(1), 1-13. https://doi.org/10.1155/2018/4563735
7. Çelik, B.H. (2020). Bursa kent parkları tasarım bitkilerinin toksikolojik özellikleri üzerine bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Bursa.
8. Çelik, B.H., & Zencirkıran, M. (2021). A research on toxicological properties of Bursa City Parks’s design plants. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(2), 446-464. https://doi.org/10.24011/barofd.942374

9. Çelik, B.H., & Zencirkıran, M. (2024). Bursa florasında yer alan doğal odunsu peyzaj bitkilerinin toksik özellikler bakımından değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 20(Özel Sayı), 95-106. https://doi.org/10.58816/duzceod.1543231
10. Çorbacı, Ö.L., & Ekren, E. (2021). Kentsel açık yeşil alanlarda kullanılan zehirli bitkiler üzerine bir araştırma: Rize kenti örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(3), 824-836. https://doi.org/10.24011/barofd.954295
11. Çorbacı, Ö.L., Sayın, G., Müftüoğlu, V., & Çetiner, Z. (2016). Sevimli Katil: Taxus baccata L.. In 6. Peyzaj Mimarlığı Kongresi “Söylem ve Eylem” (08-11 Aralık, Antalya, s.551-560).
12. Davis, P.H. (1965–1988). Flora of Turkey and East Aegean Islands (I–XI Volumes). Edinburgh: Edinburgh University Press.
13. Ekren, E. (2014). Peyzaj bitkileri ve özellikleri. İstanbul: Kitap Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., 1.Baskı.
14. Ertekin, M., & Çorbacı, Ö.L. (2010). Üniversite kampüslerinde peyzaj tasarımı (Karabük Üniversitesi peyzaj projesi örneği). Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 10(1), 55-67. https://izlik.org/JA55GA34YX
15. Filmer, A.K. (2012). Safe and poisonous garden plants. University of California, Davis, 31.
16. Gül, A., & Küçük, V. (2001). Kentsel açık-yeşil alanlar ve Isparta kenti örneğinde irdelenmesi. Turkish Journal of Forestry, 2(1), 27-48.
17. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., & Babaç, M.T. (2012). Türkiye bitkileri listesi (Damarlı Bitkiler). İstanbul: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmalar Derneği Yayını 1, 1290.
18. Gür, N., & Kahraman, Ö. (2023). Kentsel rekreasyon alanlarında zehirli bitki kullanımları: Simav-Kütahya örneği. Kent Akademisi, 16(1), 106-121. https://doi.org/10.35674/kent.1047650
19. Gür, N., & Kahraman, Ö. (2024). Use of toxic and allergen plants in landscape arrangements of urban historical areas: the case of Çeşme Castle (İzmir). Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 20(1), 454-467. https://doi.org/10.58816/duzceod.1449776
20. Joardar, S. (2022). Poisonous plants of Nadia district, West Bengal, India. Plant Archives, 22(1), 397-402. https://doi.org/10.51470/PLANTARCHIVES.2022.v22.no1.061
21. Karaşah, B., & Var, M. (2012). Trabzon ve bazı ilçelerinde kent dokusundaki bitkilendirme tasarımlarının ölçü-form açısından irdelenmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 14(1. Special Issue), 1-11.
22. King, I.A. (1997). Know your plants… safe or poisonous? California: California Poison Control System.
23. Kušen, M., Stura, L., Purgar, D.D., Poje, M., & Židovec, V. (2022). Toxic and allergenic plant species in primary school yards of Zagreb’s Lower Town district. Acta Horticulturae et Regiotecturae, 25(1), 99-106. https://doi.org/10.2478/ahr-2022-0013
24. Li, X., Ma, W., & Xing, F. (2021). A review of seed ecology of poisonous plants in the world's grasslands. Acta Oecologica, 110, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.actao.2021.103711
25. Mamıkoğlu, N.G. (2007). Türkiye’nin ağaçları ve çalıları. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
26. Metin, A.E., & Yılmaz, S. (2015). Kütahya Simav ilçesi’nin rekreasyonel potansiyelinin peyzaj mimarlığı açısından değerlendirilmesi. Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(2), 146-158.
27. Muca, B., Yıldırım, B., Özçelik, Ş., & Koca, A. (2012). Isparta ilinin halka açık alanlarında bulunan zehirli süs bitkileri. Biological Diversity and Conservation, 5(1), 23-30.
28. Nithaniyal, S., Majumder, S., Umapathy, S., & Parani, M. (2021). Forensic application of DNA barcoding in the identification of commonly occurring poisonous plants. Journal of Forensic and Legal Medicine, 78, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.jflm.2021.102126
29. Öztaş, H., & Öztaş, F. (2025). Bazı zehirli bitkiler ve tıbbi özellikleri. Ankara: Astana Yayınları, ISBN: 9786256125544.
30. Öztürk, Y., Yulu, A., & Turgay, O. (2023). Remote sensing supported analysis of the effect of wind erosion on local air pollution in arid regions: a case study from Iğdır province in eastern Türkiye. Environmental Systems Research, 12(1), 1-23. https://doi.org/10.1186/s40068-023-00294-8
31. Sarı, D. (2021). Kent parklarında kullanılan bazı odunsu süs bitkilerinin polinasyon değerleri bakımından irdelenmesi. Turkish Journal of Forest Science, 5(2), 562-577. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.985588
32. Sarı, D., & Karaşah, B. (2018). Bitkilendirme tasarımı öğeleri, ilkeleri ve yaklaşımlarının peyzaj tasarımı uygulamalarında tercih edilirliği üzerine bir araştırma. Megaron, 13(3), 470-479. https://doi.org/10.5505/MEGARON.2018.29981
33. Sarı, D., & Karaşah, B. (2023). Kampüs yerleşimlerindeki odunsu peyzaj bitkilerinin sağladıkları ekosistem hizmetleri: AÇÜ Seyitler Yerleşkesi Örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 24(2), 129-139. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1314666
34. Seçmen, Ö., & Leblebici, E. (1987). Yurdumuzun zehirli bitkileri. İzmir: Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Kitaplar Serisi.
35. Serrano, R. (2018). Toxic Plants: Knowledge, medicinal uses and potential human health risks. Environment and Ecology Research, 6(5), 487-492. https://doi.org/10.13189/eer.2018.060509
36. Tik, R., & Kaya, T. (2025a). Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven Yerleşkesi’nin kurakçıl peyzaj açısından değerlendirilmesi. Turkish Journal of Forest Science, 9(1), 141-156. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.1620066
37. Tik, R., & Kaya, T. (2025b). Kentsel peyzaj tasarımında bitki seçim kriterlerine yönelik yeni trendler. In Ö. Deirel & E. Düzgüneş (Eds.), Peyzaj Araştırmaları V (p.64-87). LIVRE DE LYON. https://doi.org/10.5281/zenodo.17181916
38. Tik, R., & Kaya, T. (2025c). Iğdır Üniversitesi Şehit Bülent Yurtseven Yerleşkesindeki peyzaj çalışmalarında kullanılan zehirli bitkiler. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 39(2), 413-428. https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1671082
39. Tik, R., & Kaya, T. (2026). Identifying allergenic pollen producing plants in the flora of Iğdır University Campus, Türkiye. Applied Ecology and Environmental Research, 24(1), 57-76. http://dx.doi.org/10.15666/aeer/2401_5776
40. URL-1. https://sankeymatic.com/build/, Erişim Tarihi: 27.01.2026.
41. Yalçıntaş, C., Çorbacı, Ö.L., Guvenç, A., & Bilgili, B.C. (2013). Ankara ili park ve bahçelerde yaygın ve ortak olarak bulunan bazı toksik süs bitkileri. In V. Süs Bitkileri Kongresi (06-09 Mayıs, Yalova, s.466-473).
42. Yılmaz, O. (1990). Bursa yöresinde yetişen önemli zehirli bitkilerin toksikolojik özellikleri (Doktora Tezi). Uludağ Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı, Bursa.
43. Yılmaz, H., Akpınar, E., & Yılmaz, H. (2006). Peyzaj mimarlığı çalışmalarında kullanılan bazı süs bitkilerinin toksikolojik özellikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, A(1), 82-95.
44. Zencirkıran, M., Çelik, B.H., Müdük, B., Görür, A., Çetiner, S., Eraslan, E., & Tanrıverdi, D. (2018). İç mekân tasarım bitkilerinin kullanıcılar için toksik özellikler bakımından değerlendirilmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 20(1), 26-31. https://doi.org/10.24011/barofd.362064