Kentsel Mikrohabitatlarda Bitki Taksonlarının Mekânsal Dağılımı ve Ekolojik Stratejileri: Karabük 100. Yıl Mahallesi Örneği

Öz

Bu çalışma, Karabük ili 100. Yıl Mahallesi’nde kentsel mikrohabitatlarda yayılış gösteren bitki taksonlarının mekânsal dağılımını ve ekolojik stratejilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Arazi çalışmaları kapsamında yapılan sistematik gözlemler sonucunda toplam 103 bitki taksonu tespit edilmiş ve bu taksonlar yaşam formlarına göre ağaç, çalı, sarılıcı ve otsu bitkiler olarak sınıflandırılmıştır. Türlerin ekolojik özellikleri, Grime’nin CSR (rekabetçi, stres toleranslı, ruderal) strateji modeli çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bitki taksonlarının mekânsal dağılımı Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak haritalandırılmış, Sentinel-2 uydu verilerinden elde edilen NDVI analizi ile kentsel vejetasyon yoğunluğu ortaya konulmuştur. Habitat tipleri ile bitki yaşam formları arasındaki ilişki Ki-kare analizi ile test edilmiş ve değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Ayrıca çalışma alanının ekolojik özellikleri SWOT analizi ile güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler bağlamında değerlendirilmiştir. Bulgular, özellikle ruderal ve stres toleranslı taksonların baskın olduğunu ve bitki örtüsünün yol kenarları, atıl alanlar, dere kenarları ve parklar gibi kentsel mikrohabitatlarda yoğunlaştığını göstermektedir. NDVI sonuçları ile saha gözlemleri büyük ölçüde uyumlu bulunmuştur. Çalışma, kentsel mikrohabitatların bitki dağılımı üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koyarak kentsel ekolojik planlama için önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kent ekolojisi
• Kentsel biyolojik çeşitlilik
• Kentsel vejetasyon
• Mikrohabitat
• NDVI
• Karabük

Spatial Distribution and Ecological Strategies of Plant Taxa in Urban Microhabitats: A Case Study of the 100. Yıl Neighborhood, Karabük

Öz

This study aims to determine the spatial distribution and ecological strategies of plant taxa occurring in urban microhabitats in the 100. Yıl Neighborhood of Karabük, Türkiye. Based on systematic field surveys, a total of 103 plant taxa were identified and classified into four life forms: trees, shrubs, climbers, and herbaceous species. The ecological characteristics of the taxa were evaluated using Grime’s CSR (Competitor–Stress tolerant–Ruderal) ecological strategy framework. The spatial distribution of plant taxa was mapped using Geographic Information Systems (GIS), and urban vegetation density was assessed through the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) derived from Sentinel-2 satellite imagery. The relationship between habitat types and plant life forms was tested using the Chi-square analysis, revealing a statistically significant association between the variables. In addition, the ecological structure of the study area was evaluated through a SWOT analysis in terms of strengths, weaknesses, opportunities, and threats. The findings indicate that ruderal and stress-tolerant taxa are dominant, with vegetation primarily concentrated in urban microhabitats such as roadsides, vacant lots, stream corridors, and parks. NDVI results were largely consistent with field observations. The study highlights the determining role of urban microhabitats in plant distribution and provides valuable insights for urban ecological planning and management.

Anahtar Kelimeler

• NDVI
• Urban biodiversity
• Urban ecology
• Urban vegetation
• Microhabitat
• Karabük

Kaynakça

1. Börekçi, H. (2008). Ümraniye ilçesi (İstanbul) kentsel ekolojisi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. Canbulat, N., & Coşkun, S. (2024). Kent ekolojisi kapsamında bitki dağılışı ve mevcut türlerin sağlığının incelenmesi: Safranbolu Atatürk Mahallesi örneği. 6. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi (UCEK), İstanbul.
3. Cengiz, S. (2022). Kentsel ekolojik koridor modeli: Malatya örneği. Artium, 10 (2), 101-111. https://doi.org/10.51664/artium.1147872
4. Çorbacı, Ö.L., Ekren, E., & Atasoy, M. (2022). Rize kentsel açık yeşil alanlarındaki istilacı bitki türleri üzerine bir araştırma. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 7(2), 156-162. https://doi.org/10.35229/jaes.1085042
5. Dikmen, S. & Dikmen, F. (2025). Çiçek günlüğü. Taze Kitap Yayıncılık. Ankara.
6. Dunn, C.P., & Heneghan, L. (2011). Composition and diversity of urban vegetation. Urban Ecology, 103-115.https://doi.org/10.1093/ACPROF:OSO/9780199563562.003.0013
7. Eskin, B. (2005). Pendik (İstanbul) kentsel ekolojisi (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
8. Fang, H., Yang, J., Luo, J., Guo, S., Tang, P., Zhang, P., & Cao, L. (2026). CCST-KFN: a novel unsupervised urban vegetation change detection approach for high-resolution RGB remote sensing imagery. GIScience & Remote Sensing, 63(1), 2635763. https://doi.org/10.1080/15481603.2026.2635763

9. Grime, J.P. (2001). Plant strategies, vegetation processes, and ecosystem properties. 2nd Ed. Chichester: Wiley.
10. Guo, P., Yu, F., Ren, Y., Liu, D., Li, J., Ouyang, Z., & Wang, X. (2018). Response of ruderal species diversity to an urban environment: Implications for conservation and management. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(12), 2832. https://doi.org/10.3390/ijerph15122832
11. Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Çimen, A.Ö., & Şen, F. (2022). Resimli Türkiye florası. Cilt 1. İstanbul: ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları.
12. Hüseyinova, R. (2008). Samsun-Tekkeköy-Hacıosman ormanı ve Samsun-Bafra-Balık göllerinde yayılış gösteren bazı bitki türlerinin grime stratejilerine göre sınıflandırılması ve bitki fonksiyonel tiplerinin belirlenmesi (Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
13. Karadağ, A. (2009). Kentsel ekoloji: kentsel çevre analizlerinde coğrafi yaklaşım. Ege Coğrafya Dergisi, 18(1-2), 31-47. https://izlik.org/JA72KD24BW
14. Karakaş, T. (2017). Hızlı kentsel değişimin doğala yakın habitatlara etkisinin değerlendirilmesi: Ankara ili Bağlıca ve Yapracık mahallesi örneği. Ormancılık Araştırma Dergisi, 4(1), 77-89. https://doi.org/10.17568/ogmoad.321772
15. Kaymak, S. (2024) İstilacı Pulicaria dysenterica (L.) Bernh.'da Grime'nin CSR stratejilerinin belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
16. Küçükali, U.F. (2021). Kent ekolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara.
17. Kühn, I., Brandl, R. & Klotz, S., (2004). The flora of German cities is naturally species rich. Evolutionary Ecology Research 6, 749-764.
18. Li, C., Chen, B., Liu, L., Li, Y., Zhao, Z., Huang, P., & Gao, T. (2026). CSR strategy composition of urban spontaneous plants: a case from Yangling, China. Journal of Environmental Management, 401, 128985. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2026.128985
19. McKinney, M.L. (2006). Urbanization as a major cause of biotic homogenization. Biological Conservation, 127(3), 247–260. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.09.005
20. Mutlu, P. (2004). Üsküdar ilçesinin (İstanbul) kentsel ekolojik özellikleri (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
21. Neyns, R., & Canters, F. (2022). Mapping of urban vegetation with high-resolution remote sensing: a review. Remote Sensing, 14(4), 1031. https://doi.org/10.3390/rs14041031
22. Ohsawa M., Da, L.J., & Otuka, T. (1988). Urban vegetation-its structure and dynamics. H. 361 Obara (Ed.), Integrated Studies in Urban Ecosystems as the Basis of Urban Planning. 362 Kagawa: Kagawa Nutrition College.
23. Osma, E. (2003). Kadıköy ilçesi (İstanbul) kentsel ekoloji (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
24. Özgeriş, M. (2023). Aktif yeşil alanların niceliksel ve niteliksel analizi: Erzurum Adnan Menderes Mahallesi örneği. JENAS Journal of Environmental and Natural Studies, 5(1), 68-84. https://doi.org/10.53472/jenas.1250924
25. Pearson, K. (1900). On the criterion that a given system of deviations from the probable in the case of a correlated system of variables is such that it can be reasonably supposed to have arisen from random sampling. Philosophical Magazine, 50(302), 157–175.
26. Peng, Y., Cui, G., Li, H., Wang, N., Zheng, X., Ding, H., & Fang, Y. (2024). Can CSR strategy classes determined by StrateFy explain the species dominance and diversity of a forest community?. Forests, 15(8), 1412. https://doi.org/10.3390/f15081412
27. Pyšek, P., Hulme, P.E., Simberloff, D., Bacher, S., Blackburn, T.M., Carlton, J.T., & Richardson, D.M. (2020). Scientists’ warning on invasive alien species. Biological Reviews, 95(6), 1511–1534. https://doi.org/10.1111/brv.12627
28. Ranđelović, D., & Jovanović, S. (2023). Understanding the role of ruderal plant species in restoration of degraded lands. In Bio-inspired land remediation (pp. 31-67). Cham: Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-04931-6_2
29. Richardson, D.M., Pyšek, P., Rejmánek, M., Barbour, M.G., Panetta, F. D., & West, C.J. (2000) Naturalization and invasion of alien plants: concepts and definitions. Diversity and Distributions, 6(2), 93–107. https://doi.org/10.1046/j.1472-4642.2000.00083.x
30. Stoetzer, B. (2018). Ruderal ecologies: rethinking nature, migration, and the urban landscape in Berlin. Cultural Anthropology, 33(2), 295-323. https://doi.org/10.14506/ca33.2.09
31. Sukopp, H., & Hejný, S. (1990). Urban ecology: plants and plant communities in urban environments (pp. 2-22). I. Kowarik (Ed.). SPB Academic Pub.
32. Sun, G., Jiao, Z., Zhang, A., Li, F., Fu, H., & Li, Z. (2021). Hyperspectral image-based vegetation index (HSVI): a new vegetation index for urban ecological research. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 103,102529. https://doi.org/10.1016/j.jag.2021.102529
33. Süeltürk, B., & Hepcan, Ç.C. (2025). Kent parklarında bitki örtüsü ve tozlayıcı etkileşiminin değerlendirilmesi: Barış mahallesi, Bursa örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi,21(1), 358-375. https://doi.org/10.58816/duzceod.1566999
34. Tırnakçı, A., & Aklıbaşında, M. (2023). Doğal bitki türlerinin kentsel alanlardaki bitkisel tasarımlarda kullanımı. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 24(1), 167-177. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1150603
35. Torlak, H., Vural, M. & Aytaç (2010). Türkiye’nin endemik bitkileri. Ankara: Pelin Ofset, ISBN: 9789751735027
36. Tucker, C.J. (1979). Red and photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation. Remote Sensing of Environment, 8(2), 127–150.
37. Tutal, G.Ş., & Koç, C. (2025). Kent ekolojisi perspektifinden millet bahçeleri: şehirlerde doğayla bütünleşme. ArtGRID- Journal of Architecture Engineering and Fine Arts, 7(1), 156-172. https://doi.org/10.57165/artgrid.1699500
38. URL-1, https://crop-monitoring.eos.com Erişim Tarihi: 03.03.2026.
39. URL-2, http://194.27.225.161/yasin/tubives/index.php Erişim Tarihi: 01.03.2026.
40. URL-3, https://www.bizimbitkiler.org.tr/list.html Erişim Tarihi: 29.02.2026.
41. URL-4, https://kocaelibitkileri.com/ Erişim Tarihi: 29.02.2026.
42. Wang, F., Zhang, Q., Huang, P., Li, C., & Li, Y. (2024). CSR strategy composition and leaf traits for herbaceous plants in garden design. Ecological Indicators, 158, 111173. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.111173
43. Ward, D.C., & Kostick, H.L. (2026). Urban ecology and biodiversity. In Towards a Nature-Positive Built Environment (pp. 69-94). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-95292-0_4