Tıbbi ve Aromatik Bitkilerde Hastalık Etmenleri ve Zararlılar: Etkileri ve Sürdürülebilir Mücadele Yaklaşımları
Öz
Tıbbi ve aromatik bitkiler, içerdiği sekonder metabolitler nedeniyle farmasötik, gıda ve kozmetik endüstrileri için önemli bir hammadde kaynağıdır. Bu bitkilerin üretiminde karşılaşılan hastalıklar ve zararlılar, yalnızca verim kaybına değil, aynı zamanda uçucu yağ verimi ile etkin madde miktarı ve kalitesinde azalmaya yol açarak ürün değerini doğrudan etkileyebilmektedir. Bu derleme çalışmasının amacı, tıbbi ve aromatik bitkilerde yaygın olarak görülen fungal, bakteriyel ve viral hastalıklar ile emici–sokucu böcekler ve invaziv zararlıları değerlendirmek ve bu etmenlerin bitki gelişimi ile ürün kalitesi üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışmada ayrıca kültürel, biyolojik, bitkisel kökenli ve kimyasal mücadele yöntemleri entegre zararlı yönetimi (IPM) yaklaşımı kapsamında ele alınmıştır. Literatür bulguları, özellikle fungal patojenler ile emici–sokucu zararlıların tıbbi ve aromatik bitkilerde en yaygın biyotik stres etmenleri olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, biyolojik ve bitkisel temelli mücadele yöntemlerinin kalıntı riskini azaltması ve sürdürülebilir üretimi desteklemesi açısından önemli bir potansiyel sunduğu vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agrios, G.N. (2005). Plant pathology (5th Ed.). Elsevier Academic Press.
- Abtahi, F., & Bakooie, M. (2017). Medicinal plant diseases caused by nematodes. In M. Ghorbanpour & A. Varma (Eds.), Medicinal plants and environmental challenges (pp. 329–344). Springer.
- Adeleke, B.S., & Babalola, O.O. (2021). Pharmacological potential of fungal endophytes associated with medicinal plants: a review. Journal of Fungi, 7(2), 147. https://doi.org/10.3390/jof7020147
- Ak, K., Uluca, M., Aydın, Ö., & Göktürk, T. (2019). Important invasive species and its pest status in Turkey: Halyomorpha halys (Stål) (Heteroptera: Pentatomidae). Journal of Plant Diseases and Protection, 126(4), 401–408. https://doi.org/10.1007/s41348-019-00243-7
- Ak, K. (2026). Current status of the invasive species, Orosanga Japonica (Melichar, 1898) (Hemiptera: Ricaniidae) under natural enemy pressure in Türkiye. Egypt J Biol Pest Control, 36, 12. https://doi.org/10.1186/s41938-026-00892-5
- Altunisik, A., & Özkaya, H.Ö. (2025). Fungal diseases in lavender fields of the lakes region of Turkey. Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(1), 1-7. https://doi.org/10.54975/isubuzfd.1656177
- Atakan, E., & Pehlivan, S. (2018). Bazı tıbbi ve aromatik bitkilerde thripslerle (Thysanoptera) birlikte saptanan avcı böcek türleri. Derim, 35(1), 37–44. https://doi.org/10.16882/derim.2018.311008
- Avan, M. (2021a). Türkiye’de ve dünya’da görülen önemli tıbbi ve aromatik bitkiler, özellikleri ve hastalıkları üzerine araştırmalar. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi, 3(1), 129-156. https://doi.org/10.47898/ijeased.864877
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Bitki Fizyolojisi, Bitki Patolojisi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Temel Göktürk
0000-0003-4064-4225
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
28 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
17 Mart 2026
Kabul Tarihi
11 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 2
