Artan Deprem Dışı Doğal Afet Riskleri Karşısında Entegre Havza Rehabilitasyonu Projelerinin İş Güvenliği ve İş Sürekliliği Perspektifiyle Yeniden Çerçevelenmesi: Türkiye Örneği

Öz

İklim değişikliğinin etkilerinin belirginleştiği günümüzde deprem dışı doğal afetlerin sıklığı, şiddeti ve mekânsal yayılımı artmakta; özellikle sel, taşkın, heyelan ve orman yangınları gibi hidrometeorolojik afetler havza ölçeğinde yeni risk örüntüleri oluşturmaktadır. Bu afetler yalnızca doğal kaynaklar ve kırsal altyapı üzerinde değil, aynı zamanda güvenli çalışma koşulları, kırsal üretim düzeni ve iş gücü sürekliliği üzerinde de önemli baskılar yaratmaktadır. Bu durum, entegre havza rehabilitasyonu projelerinin yalnızca doğal kaynak yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik perspektifiyle değil, aynı zamanda afet risk azaltımı, kırsalda iş güvenliği ve iş sürekliliği çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de artan deprem dışı afet risklerinin kalkınma politikaları ve havza yönetimi yaklaşımları üzerindeki etkisini, kırsal emek yapısı ve üretim sürekliliği boyutunu da dikkate alarak incelemektedir. Araştırma; belge analizi, karşılaştırmalı politika değerlendirmesi, eğilim analizi ve çok kriterli karar analizi yöntemlerini bir araya getiren bütünleşik bir tasarıma dayanmaktadır. Bu kapsamda On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planları afet yönetimi ve dirençlilik temaları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş; ayrıca AFAD tarafından derlenen deprem dışı doğal afet verileri kullanılarak 2020–2025 dönemindeki olay sayıları, afet türleri ve can kayıpları değerlendirilmiştir. Bulgular, deprem dışı afetlerin belirgin biçimde arttığını ve özellikle meteorolojik karakterli afetlerin havza ölçeğinde kalıcı risk profilleri oluşturduğunu göstermektedir. Çalışmada ayrıca AHP yöntemi kullanılarak havza rehabilitasyon yatırımlarının afet odaklı göreli öncelikleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, entegre havza rehabilitasyonunun Türkiye’de artan deprem dışı afet riskleri karşısında yalnızca çevresel iyileştirme ve afet dirençliliği açısından değil, aynı zamanda kırsal iş güvenliğinin, üretim güvenliğinin ve iş gücü sürekliliğinin korunması açısından da yeniden çerçevelenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Politikaları
• Entegre Havza Rehabilitasyonu
• Kırsalda İş Güvenliği
• AHP

Reframing Integrated Watershed Rehabilitation Projects in Response to Increasing Non-Seismic Natural Disaster Risks: An Occupational Safety and Business Continuity Perspective from Türkiye

Öz

As the impacts of climate change become increasingly evident, the frequency, intensity, and spatial extent of non-seismic natural disasters are rising. Hydrometeorological disasters, such as floods, flash floods, landslides, and forest fires, are generating new risk patterns at the watershed scale. These disasters exert considerable pressure not only on natural resources and rural infrastructure, but also on safe working conditions, rural production systems, and labour force continuity. This situation makes it necessary to reassess integrated watershed rehabilitation projects not only from the perspectives of natural resource management and environmental sustainability, but also within the framework of disaster risk reduction, occupational safety in rural areas, and business continuity. This study examines the impact of increasing non-seismic disaster risks in Türkiye on development policies and watershed management approaches, while also considering the dimensions of rural labour structures and production continuity. The research is based on an integrated design that combines document analysis, comparative policy assessment, trend analysis, and multi-criteria decision analysis. Within this scope, the Eleventh and Twelfth Development Plans were comparatively examined in terms of disaster management and resilience themes. In addition, data on non-seismic natural disasters compiled by AFAD were used to evaluate the number of events, disaster types, and fatalities during the 2020–2025 period. The findings indicate that non-seismic disasters have increased significantly and that meteorological disasters, in particular, have created persistent risk profiles at the watershed scale. The study also evaluates the disaster-oriented relative priorities of watershed rehabilitation investments using the AHP method. As a result, the study demonstrates that, in response to the increasing risks of non-seismic disasters in Türkiye, integrated watershed rehabilitation should be reframed not only in terms of environmental improvement and disaster resilience, but also in terms of protecting occupational safety in rural areas, production security, and labour force continuity.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Policies
• Integrated Watershed Rehabilitation
• Occupational Safety in Rural Areas
• AHP

Kaynakça

1. Alemu, B., & Kidane, D. (2014). The implication of integrated watershed management for rehabilitation of degraded lands and rural livelihoods in the Ethiopian Highlands. Environmental Systems Research, 3, 11. https://doi.org/10.1186/2193-2697-3-11
2. Aljuhaishi, E.A.A., & Kadhim, H.K. (2023). Rationalizing the investment decision using the analytic hierarchical process (AHP). Russian Law Journal, 11(11S), 350–364. https://doi.org/10.52783/rlj.v11i11s.1932
3. Amani, M., & Safaviyan, A. (2015). Sub-basins prioritization using morphometric analysis–remote sensing technique and GIS-Golestan-Iran. International Letters of Natural Sciences, 38, 56–65. https://doi.org/10.18052/www.scipress.com/ILNS.38.56
4. Baffo, I., Leonardi, M., D'Alberti, V. ve Petrillo, A. (2024). Optimizing public investments: A sustainable economic, environmental, and social investment multi-criteria decision model (SEESIM). Regional Science Policy & Practice, 16(11), 100140. https://doi.org/10.1016/j.rspp.2024.100140
5. Bowen, G.A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Cutter, S.L., Barnes, L., Berry, M., Burton, C., Evans, E., Tate, E., & Webb, J. (2008). A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 18(4), 598–606. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2008.07.013
7. Dabanlı, İ. (2021). İklim değişikliği ve artan orman yangınları ilişkisi. T. Kavzaoğlu (Ed.), Orman Yangınları: Sebepleri, Etkileri, İzlenmesi, Alınması Gereken Önlemler ve Rehabilitasyon Faaliyetleri (ss. 25–42). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
8. Deason, J. P., & Gibbons, D. C. (2010). Integrated planning framework for urban river rehabilitation. Journal of Water Resources Planning and Management, 137(1), 15–23. https://doi.org/10.1061/(ASCE)WR.1943-5452.0000076

9. Folke, C. (2006). Resilience: the emergence of a perspective for social–ecological systems analyses. Global Environmental Change, 16(3), 253–267. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2006.04.002
10. Geleceği Önemseyenler Derneği. (t.y.). Ulusal Havza Rehabilitasyon Stratejisi (UHRS). Erişim tarihi: 10 Mart 2026, https://gonder.org.tr/tag/uhrs/
11. GWP ve INBO. (2009). Global Water Partnership and International Network of Basin Organizations. A handbook for integrated water resources management in basins. Stockholm/Paris: GWP and INBO.
12. IPCC. (2022). Intergovernmental Panel on Climate Change. Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844
13. Mohammed, A.A. (2023). Using statistical approach to derive priority weights in the analytic hierarchy process with application to public investment allocation. Institute of National Planning Journal, 32(1), 1–24. https://doi.org/10.21608/inp.2023.300183
14. Nguyen, T.A., Nguyen, H.D., & Ve Dao, T.H. (2022). Privatization in rural water supply and customer satisfaction: an empirical case study in Vietnam. Sustainability, 14(9), 5537. https://doi.org/10.3390/su14095537
15. Pielke, R.A., Rubiera, J., Landsea, C., Fernández, M., & Klein, R. (2008). Normalized hurricane damage in the United States: 1900–2005. Natural Hazards Review, 9(1), 29–42. https://doi.org/10.1061/(ASCE)1527-6988(2008)9:1(29)
16. Rahaman, S.A., Ajeez, S.A., Aruchamy, S., & Jegankumar, R. (2015). Prioritization of sub watershed based on morphometric characteristics using fuzzy analytical hierarchy process and geographical information system: a study of Kallar Watershed, Tamil Nadu. Aquatic Procedia, 4, 1322-1330. https://doi.org/10.1016/j.aqpro.2015.02.172
17. Saraçoğlu, B.Ö. (2017). Location selection factors of small hydropower plant investments powered by SAW, grey WPM and fuzzy DEMATEL based on human natural language perception. International Journal of Renewable Energy Technology, 8(1), 1–23. https://doi.org/10.1504/IJRET.2017.080867
18. Saaty, T.L. (1980). The analytic hierarchy process. New York: McGraw-Hill International Book Company.
19. Saaty, T.L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83–98. https://doi.org/10.1504/IJSSCI.2008.017590
20. Sharma, V., Al-Hussein, M., Safouhi, H., & Bouferguène, A. (2008). Municipal infrastructure asset levels of service assessment for investment decisions using analytic hierarchy process. Journal of Infrastructure Systems, 14(3), 193–200. https://doi.org/10.1061/(ASCE)1076-0342(2008)14:3(193)
21. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (t.y.). Kalkınma Planları. Erişim tarihi: 10 Mart 2026, https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
22. TULIP Proje Çıktıları. (t.y.). TULIP Proje Hakkında. Erişim tarihi: 10 Ocak 2026, https://www.ogm.gov.tr/tulip/proje-hakkinda/tulip
23. UNISDR. (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030. Geneva: UNISDR.
24. UNDP. (2016). Climate Change Adaptation and Ecosystem-Based Approaches. New York: United Nations Development Programme.
25. UNDRR. (2019). Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction 2019. Geneva: United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
26. Van Metre, P.C., Qi, S., Deacon, J., Dieter, C., Driscoll, J.M., Fienen, M., Kenney, T., Lambert, P., Lesmes, D., Mason, C.A., Mueller-Solger, A., Musgrove, M., Painter, J., Rosenberry, D., Sprague, L., Tesoriero, A.J., Windham-Myers, L., & Wolock, D. (2020). Prioritizing river basins for intensive monitoring and assessment by the U.S. Geological Survey. Environmental Monitoring and Assessment, 192(7), 458. https://doi.org/10.1007/s10661-020-08403-1
27. WMO. (2025). State of the Global Climate 2024. Geneva: World Meteorological Organization.
28. WRI. (2024). Global Trends in Forest Fires.