Ecotourism-Based Core Village Planning Model: The Case of Tavşanlı Neighborhood (Gebze/Kocaeli)

Öz

The population decline and spatial transformation experienced in rural settlements that were granted neighborhood status under Law No. 6360 have emerged as significant planning challenges affecting sustainable rural development. This study aims to contribute to the literature by proposing the core village approach as an ecotourism-based planning model through the case of Tavşanlı Neighborhood. To this end, population projections for the 2030-2050 period were estimated using the exponential growth, least squares, compound interest, and arithmetic increase methods, and the average values obtained from these approaches were used to provide a more reliable demographic forecast. In addition, the core village model was developed using CORINE 2018 Land Cover data, Google Earth Pro (2026) satellite imagery, field surveys, and GIS-based buffer analyses. The findings indicate that the population is projected to decline from 2.176 in 2025 to approximately 2.058 by 2050. Based on these projections, three spatial planning zones were delineated: a core area (0-500 m), an influence zone (500-1000 m), and a controlled-use zone (1000-1500 m). Accordingly, ecotourism-oriented planning proposals were developed for the village center, the Ballıkayalar Nature Park surroundings, reserve areas, and agricultural lands. Overall, the findings demonstrate that the proposed core village model provides a feasible planning framework for promoting sustainable rural development and ecotourism in rural settlements experiencing demographic decline.

Anahtar Kelimeler

• Core village model
• Ecotourism
• Rural development
• Population projections
• Law No. 6360
• Tavşanlı Neighborhood

Ekoturizm Temelli Çekirdek Köy Planlama Modeli: Tavşanlı Mahallesi (Gebze/Kocaeli) Örneği

Öz

6360 sayılı Kanun ile mahalle statüsü kazanan kırsal yerleşimlerde nüfus kaybı ve mekânsal dönüşümün sürdürülebilir kırsal gelişim üzerindeki etkileri önemli bir planlama sorunu oluşturmaktadır. Bu çalışma, Tavşanlı Mahallesi örneğinde çekirdek köy yaklaşımını ekoturizm temelli bir planlama modeli olarak önererek literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, yerleşimin demografik geleceğini ortaya koymak amacıyla üssel, En Küçük Kareler, bileşik faiz ve aritmetik artış yöntemleri kullanılarak 2030-2050 dönemine ilişkin nüfus projeksiyonları gerçekleştirilmiş, farklı yöntemlerden elde edilen sonuçların ortalamaları değerlendirilmiştir. Ayrıca CORINE 2018 Arazi Örtüsü verisi, Google Earth Pro (2026) uydu görüntüsü verisi, arazi sörveyleri ile CBS tabanlı tampon analizleri gerçekleştirilerek çekirdek köy modeli geliştirilmiştir. Bulgular, nüfusun 2025 yılındaki 2.176 kişiden 2050 yılında yaklaşık 2.058 kişiye gerileyeceğini göstermektedir. Bu doğrultuda 0-500 m çekirdek alan, 500-1000 m etki kuşağı ve 1000-1500 m kontrollü kullanım zonu tanımlanmış; köy merkezi, Ballıkayalar çevresi ve rezerv alanlar ve tarımsal alanlara yönelik ekoturizm odaklı planlama önerileri geliştirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, demografik gerileme eğilimindeki kırsal yerleşimlerde çekirdek köy modelinin sürdürülebilir kırsal kalkınma ve ekoturizm temelli planlama açısından uygulanabilir bir yaklaşım olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çekirdek Köy Modeli
• Ekoturizm
• Kırsal Kalkınma
• Nüfus projeksiyonu
• 6360 sayılı kanun
• Tavşanlı Mahallesi

Kaynakça

1. Akkuş, F.G., & Gül, A. (2022). Urban ecotourism and strategic action plan approach; Isparta City Example. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 5(2), 282306. https://doi.org/10.53353/atrss.1118469
2. Asımgil, B. (2017). XVI. yüzyıldan günümüze eko-köylerin tanımlama yaklaşımlarına göre karakteristik özelliklerinin saptanması. Trakya University Journal of Engineering Sciences, 18(2), 95-111.
3. Boi, M. (2003). Ecotourism: a sustainable development tool for local communities (Unpublished Master’s Thesis). University of Waikato, Waikato.
4. Bollukcu, P. (2014). Peyzaj Planlama ve Kırsal Kalkınma İlişkisi: Bartın-Arıt Çayı Havzası Örneği (Basılmamış Doktora Tezi). Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Bartın.
5. Ceco, V. (2022). Gebze kentsel sit alanlarındaki koruma sorunları ve iyileştirilmesi için öneriler (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gebze Teknik Üniversitesi, Gebze.
6. Cengiz Gökçe, G. (2018). Kültürel peyzaj-turizm ilişkisine yönelik kırsal kimlik koruma modeli: Nallıhan-Beydili örneği (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bartın Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bartın.
7. Chen, W., Duan, B., Bian, J., & Zeng, J. (2025). Decoding the formation mechanisms of rural settlements expansion patterns in transitional China. Land Use Policy, 154, 107561. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2025.107561
8. Ciampa, F., Marchiano, G., Girard, L.F., & Angrisano, M. (2025). The Rural Village Regeneration for the European Built Environment: From Good Practices Towards a Conceptual Model. Sustainability, 17(7), 2787. https://doi.org/10.3390/su17072787

9. CLM (2018). CORINE Land Cover 2018, Copernicus Land Monitoring Service. https://land.copernicus.eu/en/globalsearch?query=%5B%7B%22i%22%3A%22SearchableText%22%2C%22o%22%3A%22paqo.string.contains%22%2C%22v%22%3A%22CORINE%22%7D%5D
10. Çakmak, B., & Göktuğ, T.H. (2021). Çekirdek köylerin eko-köy kapsamında değerlendirilmesi: Kuşadası ve Söke ekoturizm ağı örneği. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 6(2), 444-460. https://doi.org/10.30785/mbud.940629
11. Ducros, H.B. (2017). Confronting sustainable development in two rural heritage valorization models. Journal of Sustainable Tourism, 25(3), 327-343. https://doi.org/10.1080/09669582.2016.1206552
12. Gunn, C. A., & Var, T. (2002). Tourism planning: Bases, concepts, cases. New York: Routledge.
13. Haznedar, H.A. (2016). Ekoturizm ve ekogirişimcilik potansiyelinin ortaya konmasına yönelik bir araştırma: Nazarköy örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
14. Kahraman, N., & Türkay, O. (2012). Turizm ve Çevre. Ankara: Detay Yayıncılık.
15. Kaya, S., & Manap, Ç. (2025). 6360 sayılı kanun sonrası mahalleye dönüşen köylerde kentleşme ve toplumsal değişme: Silivri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 52, 47–64. https://doi.org/10.61904/sbe.1616556
16. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi. (2024). Gebze. https://www.kocaeli.bel.tr/gebze.html
17. Kocaman, T. (2002). Nüfus Projeksiyonu hesaplama yöntemleri. Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü, DPT, Ankara. http://ekutup.dpt.gov.tr/nufus/kocamant/projeksi.pdf
18. Kut Görgün, E., & Yörür, N. (2018). 6360 sayılı büyükşehir kanunu sonrası kırsal alanları yeniden düşünmek: İzmir örneği. Aydın İktisat Fakültesi Dergisi, 2(1), 11–27.
19. Li, S., Yang, R., Long, H., Lin, Y., & Ge, Y. (2024). Rural spatial restructuring in suburbs under capital intervention: spatial construction based on nature. Habitat International, 150, 103112. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2024.103112
20. Li, X., Liu, Y., Chen, Y., Li, P., & Yu, Z. (2019). Village Regrouping in the Eastern Plains of China: A Perspective on Home-Field Distance. Sustainability, 11(6), 1630. https://doi.org/10.3390/su11061630
21. Liu, L., Wu, R., Lou, Y., Luo, P., Sun, Y., He, B., Hu, M., & Herath, S. (2023). Exploring the comprehensive evaluation of sustainable development in rural tourism: a perspective and method based on the AVC Theory. Land, 12(7), 1473. https://doi.org/10.3390/land12071473
22. Mahvaran, A. (2012). Eco-Tourism and it sarchitecture: a methodological framework for assessing progress towards sustainable development (Unpublished Doctoral Dissertation). Victoria University of Wellington.
23. Ndonky, A., Ndour, M.M.M., Ndiaye, I., Lalou, R., & Sow, P.B. (2022). Hierarchy of rural localities in the Niakhar area (Fatick, Senegal). Journal of Geographic Information System, 14(3), 221-239. https://doi.org/10.4236/jgis.2022.143012
24. Özgürel, G., Atış, E., & Çelik Uğuz, S. (2023). Transition to a rural green economy with eco-agro tourism: The case of Kızıklı Aromatic Village (Türkiye). Journal of the Human and Social Science Researches, 12(2), 796-818. https://doi.org/10.15869/itobiad.1254129
25. Özmen, A., Konakay, G., & Morkoyunlu, A.Y. (2018). Çekirdek köylerin eko-turizme kazandırılması: İkiztaş örneği. International Journal of Landscape Architecture Research, 2(2), 4-7. https://ijtebs.org/index.php/ijtebs/article/view/264
26. Polat, A.T. (2008). Ekoturizm: Karapınar ilçesi ve yakın çevresi. Konya: Karapınar Belediyesi Kültür Hizmeti.
27. Polat, A.T., & Önder, S. (2006). Karapınar ilçesi ve yakın çevresi peyzaj özelliklerinin ekoturizm kullanımları yönünden değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 20(40), 53-64.
28. Pratiwi, S. (2000). Ecotourism as a tool for community development (Unpublished Master’s Thesis). University of Waterloo, Waterloo.
29. Richardson, J. (1997). Ecotourism and nature-based tourism. Melbourne: Hospitality Press.
30. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2024). Kocaeli İl Çevre Durum Raporu 2023 (Rapor No. ICDR-1). Ankara.
31. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Ballıkayalar Tabiat Parkı veri envanteri. https://www.tarimorman.gov.tr
32. TBMM. (2012). On dört ilde büyükşehir belediyesi ve yirmi yedi ilçe kurulması ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair Kanun (Kanun No. 6360). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6360&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
33. Tuğun, Ö. & Karaman, A. (2014). A sustainability model for gaining the core villages to the eco-tourism. MEGARON/Yıldız Technical University, Faculty of Architecture E-Journal, 9(4), 321-337. https://doi.org/10.5505/MEGARON.2014.96268
34. Tutcu, A. (2021). Ekoturizm ve Türkiye’nin ekoturizm potansiyelinin değerlendirilmesi. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(6), 68-82. https://izlik.org/JA88LD24JM
35. TÜİK. (2025). Türkiye İstatistik Kurumu. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları. https://www.tuik.gov.tr
36. Tyagi, P., Shrivastava, B., & Kumar, N. (2023). Towards creating inclusive villages: The types of rural vernacular settlements in India. ISVS E-Journal, 10(2), 91-106.
37. UNEP. (2002). Ecotourism: Principles, Practices and Policies for Sustainability. The International Ecotourism Society. USA. https://wedocs.unep.org/items/1a365750-7801-443c-b997-77dbee5985f0
38. United Nations Department of Economic and Social Affairs Population Division. (2024). World Population Prospects 2024: Summary of Results (UN DESA/POP/2024/TR/NO. 9). United Nations.
39. Wood, M.E. (2002). Ecotourism: Principles, practices and policies for sustainability. France: United Nations Environment Programme.
40. Yuan, L., Xu, L., Zhang, Z., & Xu, Y. (2025). Traditional village clustered protection and utilization methods based on network science. NPJ Heritage Science, 13, 140. https://doi.org/10.1038/s40494-025-01705-y