Determination of Differences in Diameter and Height Growth Among Taurus Cedar (Cedrus libani A. Rich.) Populations in the Lakes Region

Öz

This study aimed to determine the differences among populations and families within populations in terms of root collar diameter and seedling height in five Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) populations sampled from the Lakes Region. For this purpose, 2+0 aged seedlings grown from seeds obtained from a total of 75 families, including 15 families from each population, were used. The seedlings were cultivated in the Eğirdir Forest Nursery, and seedling height (cm) and root collar diameter (mm) were measured in 20 randomly selected seedlings from each family. Statistically significant differences were found among populations and families within populations for both root collar diameter and seedling height. The highest mean root collar diameter was determined in population no. 5 (4.943 mm), whereas the lowest mean was found in population no. 1 (4.636 mm). The highest seedling height was recorded in population no. 1 (26.920 cm), while the lowest was determined in population no. 3 (24.097 cm). The results suggest that populations and families with superior diameter growth may provide advantages in afforestation practices in arid and semi-arid areas. Accordingly, these populations and families may be considered as potential seed sources for seedling production and afforestation studies in the Eğirdir Forest Nursery and similar site conditions. Considering the increasing temperature and drought severity associated with climate change, further studies should focus on identifying drought-tolerant genotypes and supporting breeding programs.

Anahtar Kelimeler

• Taurus cedar
• Cedrus libani
• population variation
• root collar diameter
• seedling height

Göller Yöresi Toros Sediri (Cedrus libani A. Rich.) Popülasyonlarında Çap ve Boy Büyümeleri Bakımından Farklılıkların Belirlenmesi

Öz

Bu çalışmada Göller Bölgesi’nden örneklenen 5 Toros Sediri (Cedrus libani A. Rich.) popülasyonunda kök boğazı çapı ve fidan boyu bakımından popülasyonlar arası ve popülasyon içi aileler arası farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla yöreden örneklenen 5 popülasyonun her birinden 15 olmak üzere toplam 75 aileden elde edilen tohumlardan gelişen 2+0 yaşlı fidanlar kullanılmıştır. Fidanlar Eğirdir Orman Fidanlığı’nda yetiştirilmiş olup her aileden rastgele seçilen 20 fidanda boy (cm) ve kök boğazı çapı (mm) ölçülmüştür. Analizler sonucunda, çalışılan karakterler bakımından hem popülasyonlar hem de popülasyon içi aileler arasında kök boğazı çapı ve fidan boyu bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Kök boğazı çapı bakımından en yüksek ortalama 5 numaralı popülasyonda (4.943 mm), en düşük ortalama ise 1 numaralı popülasyonda (4.636 mm) saptanmıştır. Fidan boyu bakımından en yüksek ortalama 1 numaralı popülasyonda (26.920 cm), en düşük ortalama ise 3 numaralı popülasyonda (24.097 cm) belirlenmiştir. Bu sonuçlardan hareketle, özellikle çap bakımından en yüksek ortalamaya sahip popülasyonlar ve ailelerin kurak ve yarı kurak sahalarda yapılacak ağaçlandırmalarda daha başarılı olabilecekleri söylenebilir. Bu kapsamda, Eğirdir Orman Fidanlığı ve benzer yetişme ortamlarında gerçekleştirilecek fidan üretimi ve ağaçlandırma çalışmalarında, söz konusu popülasyon ve ailelerin potansiyel tohum kaynağı olarak değerlendirilmesi muhtemel uygundur. Bu amaçla, küresel iklim değişikliğine bağlı olarak artması beklenen sıcaklık artışı ve kuraklık şiddeti dikkate alındığında, söz konusu popülasyon ve aileler üzerinde kuraklığa dayanıklı genotiplerin tespitine yönelik yeni araştırmalar planlanmalı ve ıslah çalışmaları yapılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Toros sediri
• Cedrus libani
• popülasyon varyasyonu
• kök boğazı çapı
• fidan boyu

Kaynakça

1. Anonim. (1999). Eğirdir Orman Fidanlığı 1999–2003 Yılı Rotasyon Planı. Eğirdir Orman Fidanlığı Müdürlüğü, Isparta. https://www.ogm.gov.tr/ispartaobm/kurulusumuz/egirdir-orman-fidanlik-mudurlugu, Erişim Tarihi: 12 Ekim 2023.
2. Akkemik, Ü. (2003). Tree rings of Cedrus libani at the northern boundary of its natural distribution. IAWA Journal, 24(1), 63-73. https://doi.org/10.1163/2294193290000321
3. Allen, C.D., Macalady, A.K., Chenchouni, H., Bachelet, D., McDowell, N., Vennetier, M., & Cobb, N. (2010). A global overview of drought and heat-induced tree mortality reveals emerging climate change risks for forests. Forest Ecology and Management, 259(4), 660-684. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2009.09.001
4. Ayan, S., Çelen, F., & İmal, B. (2022). Tüplü Toros sediri fidanlarında morfolojik ve fizyolojik bazı özellikler ile fidan gelişim evreleri (Çankırı Orman Fidanlığı). Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 24(2), 272-288. https://doi.org/10.24011/barofd.1072244
5. Beridze, B., Walas, Ł., Iszkuło, G., Jasińska, A.K., Kosiński, P., Sękiewicz, K., & Dering, M., (2021). Demographic history and range modelling of the East Mediterranean Abies cilicica. Plant and Fungal Systematics, 66(2), 122–132. https://doi.org/10.35535/pfsyst-2021-0011
6. Bilir, N. (1997). Doğu Karadeniz Bölgesinde Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) orijin denemeleri fidanlık aşaması (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
7. Bilir, N. (2002). Doğu Karadeniz Bölgesi’nde kurulan Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) orijin denemelerinin ilk sonuçları (Doktora Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
8. Boydak, M. (1996). Toros sedirinin (Cedrus libani A. Rich.) ekolojisi, silvikültürü ve doğal ormanlarının korunması. Ankara: Orman Bakanlığı Yayınları.

9. Boydak, M., & Çalıkoğlu, M. (2008). Toros sedirinin (Cedrus libani A. Rich.) biyolojisi ve silvikültürü. Ankara: Orman Genel Müdürlüğü Yayınları.
10. Çetinkaya, D., & Bilir, N. (2019). Toros sedirinde (Cedrus libani A. Rich.) fidan tipi × fidan morfolojisi etkileşimi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 28-33. https://doi.org/10.29048/makufebed.510959
11. Demirci, A., & Bilir, N. (2001). Yaşı 3+0 olan Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) fidanlarında orijinler arası farklılıklar. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 25, 217-223.
12. Dirlik, S. (2024). Göller Yöresi Toros Sediri’nde (Cedrus libani A. Rich.) popülasyonlar arası ve popülasyon içi genetik çeşitlilik (Doktora Tezi). Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Isparta.
13. Eler, Ü., Keskin, S., & Örtel, E. (1993). Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) fidanlarında kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araştırmalar. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 240, 81-105.
14. Gülcü, S., & Çelik, İ. (2016). Kurak ve yarı kurak alan ağaçlandırmalarında değişik makineli arazi hazırlığı yöntemlerinin dikim başarısı üzerine etkileri. Turkish Journal of Forestry, 17(1), 12-19. https://doi.org/10.18182/tjf.56709
15. Güney, A., Erkan, T., Oğlakcı, R., & Özer, E. (2025). Climate-growth relationships and growth trends of Cedrus libani, Pinus brutia, and Pinus nigra subsp. pallasiana in the Boz Mountains (Western Türkiye). Turkish Journal of Forestry, 26(2), 137-147. https://doi.org/10.18182/tjf.1508195
16. Haase, D.L. (2008). Understanding forest seedling quality: Measurements and interpretation. Tree Planters’ Notes, 52(2), 24-30.
17. Mexal, J.G., & Landis, T.D. (1990). Target seedling concepts: Height and diameter. In Target Seedling Symposium (pp. 17-35). Roseburg, Oregon, USA.
18. Munson, K.R. (1985). Principles, procedures, and availability of seedling quality tests. In T.D. Landis & J.W. Fisher (Eds.), Proceedings of the Intermountain Nurseryman’s Association Meeting (pp. 71-83). Fort Collins, Colorado: USDA Forest Service, General Technical Report RM-125.
19. OGM. (2024). 2024 Yılı Faaliyet Raporu. Ankara: Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü.
20. Reis, M., Dutal, H., Abız, B., & Tat, S. (2018). Impacts of climate change on annual diameter increment of natural Calabrian pine (Pinus brutia Ten.) forests in Kahramanmaraş. Turkish Journal of Forestry, 19(3), 219-225. https://doi.org/10.18182/tjf.407487
21. Semerci, A. (2005). Fifth year performance of morphologically graded Cedrus libani seedlings in the Central Anatolia Region of Turkey. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 29(6), 483-491.
22. South, D.B., & Mexal, J.G. (1984). Growing the “best” seedlings for reforestation success. Forestry Department Series No. 12. Auburn, Alabama: Auburn University.
23. South, D.B., Zwolinski, J.B., & Donald, D.G.M. (1993). Interactions among seedling diameter grade, weed control and soil cultivation for Pinus radiata in South Africa. Canadian Journal of Forest Research, 23(10), 2078-2082.
24. SPSS. (2011). IBM SPSS Statistics for Windows, Version 20.0. IBM Corp., Armonk, NY, USA.
25. Sun, Y., Robert, C.A., & Thakur, M.P. (2024). Drought intensity and duration effects on morphological root traits vary across trait type and plant functional groups: A meta-analysis. BMC Ecology and Evolution, 24(1), 92. https://doi.org/10.1186/s12862-024-02275-6
26. Şimşek, Y., Tosun, S., Atasoy, H., Usta, H.Z., & Uğurlu, S. (1996). Türkiye’de çoğul amaçlı ağaçlandırmalarda kullanılabilecek yapraklı türlerin tespiti üzerine araştırmalar. Ankara: Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten Serisi No: 260.
27. Toprak, B., Yıldız, O., Sargıncı, M., & Güner, Ş.T. (2016). Kök boğazı çapı ve fidan boyunun karaçam (Pinus nigra), Toros sediri (Cedrus libani) ve saçlı meşe (Quercus cerris) fidanlarının yarı kurak sahalardaki tutma başarısına etkisi. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 12(1), 105-111. https://doi.org/10.18872/DEUFD.2016.07
28. Tsakaldimi, M., Ganatsas, P., & Jacobs, D.F. (2013). Prediction of planted seedling survival of five Mediterranean species based on initial seedling morphology. New Forests, 44(3), 339–351. https://doi.org/10.1007/s11056-012-9339-3
29. Ürgenç, S. (1998). Ağaçlandırma tekniği. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.
30. Vacek, Z., Vacek, S., & Cukor, J. (2023). European forests under global climate change: Review of tree growth processes, crises and management strategies. Journal of Environmental Management, 332, 117353. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.117353