An Evaluation of the Production Performance and Landscape Use Potential of Salvia multicaulis Vahl in the Semi-Arid Climate Region of Şanlıurfa

Öz

Global climate change and the depletion of water resources necessitate the adoption of sustainable and climate-resilient landscape approaches, particularly in cities located within the semi-arid climate zone. In this context, the use of species with a natural distribution in the region offers significant advantages in terms of low maintenance requirements and reduced water consumption. In this study, Salvia multicaulis Vahl, a species belonging to the Lamiaceae family that occurs naturally under the semi-arid climate conditions of Şanlıurfa, was identified based on literature and field observations and was propagated. Propagation trials using seeds and cuttings were conducted during the spring and fall seasons under semi-controlled greenhouse conditions. While a 10% germination rate was achieved with seed propagation, a 90% rooting success rate was obtained with cutting propagation. The parameters of plant height, plant diameter, number of leaves, number of flowers, number of flowering shoots, and length of flowering shoots were monitored on 30 plants obtained from cuttings; the data were evaluated using descriptive statistical methods. Based on the findings, it was determined that the species can be used as a groundcover, in rock gardens, and in landscape restoration projects. In conclusion, based on the propagation and growth findings obtained under Şanlıurfa conditions, it was assessed that the Salvia multicaulis Vahl species holds potential for use in landscape applications in semi-arid regions.

Anahtar Kelimeler

• Salvia multicaulis Vahl.
• Xeriscape
• Semi-arid climate
• Landscape design
• Native plants
• Propagation performance

Şanlıurfa Yarı Kurak İklim Bölgesi için Salvia multicaulis Vahl ’in Üretim Performansı ve Peyzaj Kullanım Potansiyelinin Değerlendirilmesi

Öz

Küresel iklim değişikliği ve su kaynaklarının azalması, özellikle yarı kurak iklim kuşağında yer alan kentlerde sürdürülebilir ve iklimle uyumlu peyzaj yaklaşımlarının benimsenmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda, yöreye özgü doğal yayılış gösteren türlerin kullanımı; düşük bakım gereksinimi ve su tüketiminin azaltılması açısından önemli avantajlar sunmaktadır. Çalışmada, Şanlıurfa yarı kurak iklim koşullarında doğal olarak yayılış gösteren ve Lamiaceae familyasına ait olan Salvia multicaulis türü literatür ve arazi gözlemleri doğrultusunda belirlenmiş ve kültüre alınmıştır. Yarı kontrollü sera koşullarında ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde tohum ve çelikle üretim denemeleri gerçekleştirilmiştir. Tohumla üretimde %10 çimlenme başarısı elde edilirken, çelikle üretimde %90 oranında köklenme başarısı elde edilmiştir. Çelikle üretim sonucu elde edilen 30 bitki üzerinde bitki boyu, bitki çapı, yaprak sayısı, çiçek sayısı, çiçekli sürgün sayısı ve çiçekli sürgün uzunluğu parametreleri izlenmiş; veriler betimsel istatistik yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda türün yer örtücü olarak, kaya bahçelerinde ve peyzaj onarım çalışmalarında kullanılabileceği belirlenmiştir. Sonuç olarak, Salvia multicaulis Vahl türünün, Şanlıurfa koşullarında elde edilen üretim ve gelişim bulguları doğrultusunda, yarı kurak bölgelere yönelik peyzaj uygulamalarında kullanım potansiyeli taşıdığı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Salvia multicaulis Vahl.
• Kurakçıl peyzaj
• Yarı kurak iklim
• Peyzaj tasarımı
• Yerel bitkiler
• Yayılma performansı

Destekleyen Kurum

Harran Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (HÜBAP)

Kaynakça

1. Arslan, D., & Fidan, M. (2020). Siirt ili florasında doğal olarak yetişen Salvia multicaulis Vahl’in uçucu yağ kompozisyonunun belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (18), 196–200. https://doi.org/10.31590/ejosat.678479
2. Ayanoğlu, Z., & Demirel, K. (2023). Kurakçıl peyzaj ile klasik peyzaj tasarımının kıyaslanması: konut bahçesi örneği. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 6(2), 156–176. https://doi.org/10.51552/peyad.1390272
3. Başbağ, M., Sayar, M.S., & Çaçan, E. (2020). Determining forage quality values of Salvia multicaulis Vahl. species collected from different locations of the Southeastern Anatolia Region of Turkey. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 8(7), 1492–1496. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i7.1492-1496.3373
4. Benek, S., & Şahap, A. (2016). Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri kullanarak şehirsel gelişimin arazi kullanımına etkisinin incelenmesi: Şanlıurfa şehri örneği. Elektronik Türk Çalışmaları, 11(8). https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9444
5. Beard, J. B., & Green, R. L. (1994). The role of turfgrasses in environmental protection and their benefits to humans. Journal of Environmental Quality, 23(3), 452–460. https://doi.org/10.2134/jeq1994.00472425002300030007x
6. Çetin, N., & Mansuroğlu, S. (2018). Akdeniz koşullarında kurakçıl peyzaj düzenlemelerinde kullanılabilecek bitki türlerinin belirlenmesi: Antalya/Konyaaltı örneği. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 55(1), 11–18. https://doi.org/10.20289/zfdergi.390690
7. Dilaver, Z. (2001). Ayaş beli ve çevresi doğal bitki örtüsü örneklerinin peyzaj mimarlığı çalışmalarında kullanılabilirliğinin değerlendirilmesi üzerinde bir araştırma (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
8. Ekren, E., Hatipoğlu, I.H., Akharman, A.S., & Kahya, K. (2025). Şanlıurfa ili Haliliye ilçesinde kentsel açık yeşil alanların kurakçıl peyzaj yaklaşımıyla değerlendirilmesi. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 10(2), 174–181. https://doi.org/10.35229/jaes.1624463

9. Gündoğan, A.C., Baş, D., Sayman, R.Ü., Arıkan, Y., & Özsoy, G. (Eds.). (2015). A'dan Z'ye iklim değişikliği başucu rehberi: çok geç olmadan harekete geçmek isteyenler için. Bölgesel Çevre Merkezi.
10. Hilaire, R., Arnold, M. A., Wilkerson, D. C., Devitt, D. A., Hurd, B. H., Lesikar, B. J., Lohr, V. I., Martin, C. A., McDonald, G. V., Morris, R. L., Pittenger, D. R., Shaw, D. A., & Zoldoske, D. F. (2008). Efficient water use in residential urban landscapes. HortScience, 43(7), 2081–2092. https://doi.org/10.21273/HORTSCI.43.7.2081
11. Hunter, M. C. (2011). Using ecological theory to guide urban planting design: An adaptation strategy for climate change. Landscape Journal, 30(2), 173–193. https://doi.org/10.3368/lj.30.2.173
12. Ignatieva, M., Ahrné, K., Wissman, J., Eriksson, T., Tidåker, P., Hedblom, M., Kätterer, T., Marstorp, H., Berg, P., Ericsson, T., & Bengtsson, J. (2015). Lawn as a cultural and ecological phenomenon: A conceptual framework for transdisciplinary research. Urban Forestry & Urban Greening, 14(2), 383–387. https://doi.org/10.1016/j.ufug.2015.04.003
13. Janighorban, M. (2003). Introducing Salvia multicaulis as a native plant in landscaping and surveying some of their ecological specialities. In The Second Applied-Scientific Seminar on Flowers and Ornamental Plants in Iran (p. 65). Mahallat National Research Center of Ornamental Plants.
14. Kavuran, D., & Yılmaz, R. (2022). Kurakçıl peyzaj çalışmalarında uygun bitki türü seçimi: Süleymanpaşa, Tekirdağ örneği. Peyzaj, 4(2), 69–91. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1167964
15. Keskiner, A.D., Yücel, T., Tuylu, G.İ., & Şimşek, M. (2024). Impact of the Atatürk Dam on the propagation of meteorological drought in Şanlıurfa Province. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 28(3), 385–400. https://doi.org/10.29050/harranziraat.1458863
16. MGM. (2024). Meteoroloji Genel Müdürlüğü Akdeniz İklim Sınıflandırmasına Göre Türkiye İklimi (1991–2020). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/iklim_siniflandirmalari/aydeniz.pdf, Erişim Tarihi: 04.09.2026.
17. Morteza-Semnani, K., Moshiri, K., & Akbarzadeh, M. (2005). The essential oil composition of Salvia multicaulis Vahl. Journal of Essential Oil Bearing Plants, 8(1), 6–10. https://doi.org/10.1080/0972060X.2005.10643412
18. Özer, H. (2016). Erzurum Çevresinde Doğal Yayılış Gösteren Salvia Türleri ve Tıbbi Özellikleri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 25(ÖZEL SAYI-2), 340-345. https://doi.org/10.21566/tarbitderg.282865
19. Pehlivan, M., & Sevindik, M. (2018). Antioxidant and antimicrobial activities of Salvia multicaulis. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 6(5), 628–631. https://doi.org/10.24925/turjaf.v6i5.628-631.1906
20. Sönmez, D., Yılmaz, Ü., & Kabaktepe, Ş. (2024). Evaluation of volatile oil components of Salvia multicaulis (Vahl) plant growing in Malatya-Akçadağ Region. Malatya Turgut Ozal University Journal of Engineering and Natural Sciences, 5(2), 47–51. https://doi.org/10.46572/naturengs.1581410
21. Tavan, M., Azizi, A., Sarikhani, H., Mirjalili, M.H., & Rigano, M.M. (2022). Induced polyploidy and broad variation in phytochemical traits and altered gene expression in Salvia multicaulis. Scientia Horticulturae, 291, 110592. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2021.110592
22. Ürün, İ.H. (2024). Referans bitki su tüketiminin ve net sulama suyu ihtiyacının coğrafi bilgi sistemi ile haritalanması (Yüksek Lisans Tezi). Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Şanlıurfa.
23. Yayğın, R., & Akan, H. (2020). Harran Üniversitesi Osmanbey, Eyyübiye, Yenişehir ve Şairnabi kampüslerinin peyzaj bitkileri üzerine değerlendirmeler. Turkish Journal of Forest Science, 4(2), 351–395. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.774239
24. Yazıcı, İ., & Eroğlu, E. (2025). Kentsel yeşil alanlarda kurakçıl peyzaj ve doğal bitki kullanımı. Düzce Üniversitesi Süs ve Tıbbi Bitkiler Botanik Bahçesi Dergisi, 4(1), 1-13. https://izlik.org/JA38NW93US
25. Yenmez, N. (2005). Ova topraklarının tuzlanmasına yeni bir örnek: Harran Ovası. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(14), 199-235. https://izlik.org/JA83AJ77AR
26. Yörüklü, N. (2021). İklim değişikliği ve küresel ısınma için peyzaj mimarlığı stratejileri: iklim değişikliği politikaları peyzaj beyanı. Peyzaj-Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 3(1), 43–55. https://izlik.org/JA96YG59DD