Farklı Kesim Zamanı ve Depolama Koşullarının Sarıçam ve Kayın Tomruklarında Mavi Renklenme, Çürüme ve Çatlak Oluşumu Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi

Öz

Tomruklar, depolama süreçlerinde maruz kaldığı çok çeşitli biyotik ve abiyotik faktörlerin etkisi ile kalite ekonomik kayıplara uğramaktadır. Bu durum tomrukların hasat dönemi, depolama koşulları ve depolama süresine göre değişkenlik gösterebilmektedir. Yapılan bu çalışmada, ülkemiz açısından önemli sarıçam (Pinus sylvestris L.) ve kayın (Fagus orientalis Lipsky) tomruklarının farklı hasat döneminde hasat edilerek üç farklı depolama tipi ile istiflenip dört farklı depolama süresi sonunda meydana gelen mavi renk, çürüklük ve çatlaklık oluşumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, kış kesimi yapılan her iki ağaç türünde de ilk 2 aylık depolama süreci sonunda tomrukların fiziksel özelliklerinde önemli bir değişim meydana gelmezken yaz kesimlerinde ilk aydan itibaren sarıçamlarda mavi renklenme hızlıca başladığı, kayında ise çatlama ve çürüme (ardaklanma) başladığı gözlenmiştir. Her iki ağaç türünde de 12. aydan itibaren tomrukların gerek uç kısımları gerekse orta kısımlarında ciddi olarak çürümenin gözlendiği ve tomrukların özellikle uç kısımlarında çürüme ve çatlak oluşumu açısından oldukça yüksek deformasyonlar gerçekleştiği tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre tomruklarda hızlı kalite kayıplarının önüne geçilmesi için her iki ağaç türünün sonbahar ve kış aylarında hasat edilmesi önerilmektedir. İlkbahar ve yaz aylarında yapılan kesimlerde ise sarıçam tomruklarında mavi renklenme, kayın tomruklarında ise ardaklanmadan etkilenmemek için depolama yapılmadan hızlı bir şekilde kereste haline getirilip kurutulması önerilebilir. Ayrıca uzun süreli depolama gerektiği durumlarda tomruk enine kesitlerinin çatlamayı önleyici koruyucu işlemlerin uygulanması oluşacak ekonomik kayıpları azaltabilir.

Anahtar Kelimeler

• Sarıçam
• Kayın
• Hasat dönemi
• Mavi renklenme
• Çatlak oluşumu
• Çürüklük

Proje Numarası

DÜBAP 2021.02.03.1159

Teşekkür

Bu çalışma, Düzce Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Direktörlüğünün 2021.02.03.1159 nolu projesi ile desteklenmiştir. Çalışma kapsamında ağaçların ormanlık alanda tespiti ve kesmi aşamasında Sayın Turgay Kağan, Uğur Ulaş ve Ali Kemal Özbayram’a içtenlikle teşekkür ederiz.

Assessment of Blue Stain, Decay, and Cracking in Scots Pine and Beech Logs under Different Harvesting and Storage Conditions

Öz

Quality losses of economic significance occur in logs during storage because of exposure to a wide variety of biotic and abiotic factors. These losses can vary depending on the harvesting season, storage conditions, and log storage duration. In this study, we aimed to investigate the occurrence of blue stain, decay, and cracking in Scots pine and beech logs, which are important species for our country, by harvesting them in different seasons, stacking them using three different storage methods, and evaluating them after four different storage durations. According to the results obtained, while no significant changes in the physical properties of the logs were observed in either tree species in the first two months following winter harvesting, in summer harvesting, blue stain developed rapidly starting from the first month in Scots pine, and cracking and decay (spalting) started in the beech. In both tree species, serious decay was observed in both the ends and middle sections of the logs from the 12th month onwards, with particularly high levels of decay and cracking deformation, especially at the ends. Based on the results obtained, harvesting both tree species in autumn and winter is recommended to prevent rapid quality losses in logs. For harvests conducted in spring and summer, it is recommended that Scots pine logs be quickly processed into lumber and dried without storage to avoid blue stains, and that beech logs be similarly processed to avoid spalting. In addition, when long-term storage is required, applying protective treatments to log cross-sections to prevent cracking may reduce economic losses.

Anahtar Kelimeler

• Scots pine
• Beech
• Harvest period
• Blue stain
• Crack formation
• Decay

Proje Numarası

DÜBAP 2021.02.03.1159

Kaynakça

1. Arnstadt, T., Hoppe, B., Kahl, T., Kellner, H., Krüger, D., Bauhus, J., & Hofrichter, M. (2016). Dynamics of fungal community composition, decomposition and resulting deadwood properties in logs of Fagus sylvatica, Picea abies and Pinus sylvestris. Forest Ecology and Management, 382, 129-142. https://doi.org/10.1016/j.foreco.2016.10.004
2. Bakır, D. & İmamoğlu, S. (2014). Kütüklerin kalite sınıflandırmasının belirlenmesi: Artvin Hamamli ve Ardanuç Orman İşletmesi depolarında Fakkop 3D akustik tomografi (ahşap tomografi) cihazı ile yapılan inceleme. In II. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu Bildirileri (22-24 Ekim, Isparta, s. 189-196).
3. Brandstätter, F., Autengruber, M., Lukacevic, M., & Füssl, J. (2023). Prediction of moisture-induced cracks in wooden cross sections using finite element simulations. Wood Science and Technology, 57(3), 671-701. https://doi.org/10.1007/s00226-023-01469-3
4. Brischke, C., & Alfredsen, G. (2020). Wood-water relationships and their role for wood susceptibility to fungal decay. Applied Microbiology and Biotechnology, 104(9), 3781-3795. https://doi.org/10.1007/s00253-020-10479-1
5. Broda, M. (2020). Natural compounds for wood protection against fungi-a review. Molecules, 25(15), 3538. https://doi.org/10.3390/molecules25153538
6. Carlsson, D., & Rönnqvist, M. (2005). Supply chain management in forestry-case studies at Södra Cell AB. European Journal of Operational Research, 163(3), 589-616. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2004.02.001
7. Eroğlu, H., Öztürk, A., Yılmaz, R., & Demirci, U. (2015). Bölmeden çıkarmadan kaynaklanan fiziksel zararların tomruk satış fiyatlarına etkisi. In Üretim İşlerinde Hassas Ormancılık Sempozyumu (4-6 Haziran, Çankırı, s.193-200).
8. Frayret, J.M., D’Amours, S., Rousseau, A., Harvey, S., & Gaudreault, J. (2007). Agent-based supply-chain planning in the forest products industry. International Journal of Flexible Manufacturing Systems, 19(4), 358-391. https://doi.org/10.1007/s10696-008-9034-z

9. Fu, Z., Chen, J., Zhang, Y., Xie, F., & Lu, Y. (2023). Review on wood deformation and cracking during moisture loss. Polymers, 15(15), 3295. https://doi.org/10.3390/polym15153295
10. Gilmartin, E.C., Jusino, M.A., Pyne, E.J., Banik, M.T., Lindner, D.L., & Boddy, L. (2022). Fungal endophytes and origins of decay in beech (Fagus sylvatica) sapwood. Fungal Ecology, 59, 101161. https://doi.org/10.1016/j.funeco.2022.101161
11. Hrčka, R., Kučerová, V., & Hönig, V. (2022). Dry-Matter Loss and Changes in the Chemical Composition of Spruce Wood after Long-Term Storing in the Form of Roundwood. Polymers, 14(16), 3400. https://doi.org/10.3390/polym14163400
12. Jankowiak, R., Szewczyk, G., Bilański, P., Jazłowiecka, D., Harabin, B., & Linnakoski, R. (2021). Blue‐stain fungi isolated from freshly felled Scots pine logs in Poland, including Leptographium sosnaicola sp. nov. Forest Pathology, 51(2), e12672. https://doi.org/10.1111/efp.12672
13. Kantay, R., & Köse, C. (2009). Forest enterprise depots and storage techniques. Istanbul University Faculty of Forestry Journal, 59(1), 75-92. https://doi.org/10.17099/jffiu.08094
14. Kim, M.J., Choi, Y.S., Oh, J.J., & Kim, G.H. (2020). Experimental investigation of the humidity effect on wood discoloration by selected mold and stain fungi for a proper conservation of wooden cultural heritages. Journal of Wood Science, 66(1), 31. https://doi.org/10.1186/s10086-020-01878-z
15. Komut, O., İmamoğlu, S., & Öztürk, A. (2010). Orman işletmeleri satış depolarında etkili olan zararlar ve alınabilecek önlemler. In III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi (20–22 Mayıs, Artvin, Cilt I, s. 270–278).
16. Komut, O., İmamoğlu, S., & Öztürk, A. (2013). Sarıçam tomruklarında mavi renklenme zararı ve satış fiyatı üzerine etkileri. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 14(2), 283-291. https://izlik.org/JA89RW66DB
17. Köse, C., Kartal, S.N., & Terzi, E. (2024). Ahşabın bozunması. T. Akbulut (Ed.), Ahşap: Doğal ve Yenilenebilir Mühendislik Malzemesi içinde (ss. 126–152). İstanbul: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Üniversitesi Yayınevi.
18. Kržišnik, D., Lesar, B., Thaler, N., & Humar, M. (2018). Performance of bark beetle damaged Norway spruce wood against water and fungal decay. BioResources, 13(2), 3473-3486. https://doi.org/10.15376/biores.13.2.3473-3486
19. Langer, G.J., & Bußkamp, J. (2021). Fungi associated with woody tissues of European beech and their impact on tree health. Frontiers in Microbiology, 12, 702467. https://doi.org/10.3389/fmicb.2021.702467
20. Mi, X., Li, Y., Qin, X., & Li, J. (2023). Effects of natural weathering on aged wood from historic wooden building: diagnosis of the oxidative degradation. Heritage Science, 11(1), 1-12. https://doi.org/10.1186/s40494-023-00956-x
21. OGM. (2012). Kayın. Orman Genel Müdürlüğü, Muhtelif Yayınlar Serisi, No: 42, Ankara.
22. OGM. (2019). Oduna Dayalı Orman Ürünlerinin Üretim İşlerine Ait Tebliğ (Tebliğ No: 310). Orman Genel Müdürlüğü, İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı, Ankara.
23. Örs, Y., & Keskin, H. (2001). Ağaç Malzeme Bilgisi Kitabı. Ankara: Atlas Yayınevi, ISBN: 975-6574-01-1.
24. Schrader, L., Brischke, C., Trautner, J., & Tebbe, C.C. (2025). Microbial decay of wooden structures: actors, activities and means of protection. Applied Microbiology and Biotechnology, 109(1), 59. https://doi.org/10.1007/s00253-025-13443-z
25. Seifert, K.A. (1993). Sapstain of commercial lumber by species of Ophiostoma and Ceratocystis. Ceratocystis and Ophiostoma: Taxonomy, Ecology and Pathogenicity, 141-151.
26. Sofiaturizkiyah, N., & Priadi, T. (2023). The blue stain attack and ıts effect on the mechanical properties of five light-colour woods. In: BIO Web of Conferences, The 3rd International Conference of Lignocellulose (ICONLIG) in conjunction with the 15th International Symposium of IWoRS (ICONLIG-IWoRS 2023), EDP Sciences 77:01007. https://doi.org/10.1051/bioconf/20237701007
27. Szewczyk, G., Jankowiak, R., Mitka, B., Bożek, P., Bilański, P., Kulak, D., Barycza, A., & Kunys, G. (2020). Development of blue stain in mechanically harvested Scots pine (Pinus sylvestris) logs during storage. Canadian Journal of Forest Research, 50(1), 42-50. https://doi.org/10.1139/cjfr-2019-0112
28. Tomczak, K., Tomczak, A., & Jelonek, T. (2020). Effect of natural drying methods on moisture content and mass change of Scots Pine roundwood. Forests, 11(6), 668. https://doi.org/10.3390/f11060668
29. Trautwein, J.F., Militz, H., Starke, N., Günther, B., Meurer, A., & Brischke, C. (2025). Protection of stored roundwood: methods, efficacy of protective measures, and quality losses. Discover Forests, 1(1), 19. https://doi.org/10.1007/s44415-025-00021-4
30. TS EN 350. (2016). Türk Standartları Enstitüsü. Ahşap ve ahşap esaslı ürünlerin dayanıklılığı-ahşap ve ahşap esaslı malzemelerin biyolojik ajanlara (zararlılara) dayanıklılığının deneye tabi tutulması ve sınıflandırılması. Ankara, Türkiye: TSE.
31. TS EN 1309-3. (2018). Türk Standartları Enstitüsü. Yuvarlak ve biçilmiş yapacak odun (kereste)-boyutları ölçme metodu, Bölüm 3: özellikler ve biyolojik degradasyonlar. Ankara, Türkiye: TSE.
32. Výbohová, E., & Oberle, A. (2023). Chemical characterisation of European beech (Fagus sylvatica L.) mature wood and false heartwood. Acta Facultatis Xylologiae Zvolen, 65(2), 13-24. https://doi.10.17423/afx.2023.65.2.02
33. Wingfield, M.J., Seifert, K.A., & Webber, J.F. (1993). Ceratocystis and Ophiostoma: taxonomy, ecology and pathogenicity. American Phytopathological Society Press, St. Paul, Minnesota.
34. Yalçın, M., Doğan, H.H., & Akçay, Ç. (2019). Identification of wood-decay fungi and assessment of damage in log depots of Western Black Sea Region (Turkey). Forest Pathology, 49(2), e12499. https://doi.org/10.1111/efp.12499
35. Yalçın, M. (2020). Problems encountered in log depots and measures to combat them: a review, BioResources, 15(1), 2082–2095. https://doi.org/10.15376/biores.15.1.Yalcin
36. Yalınkılıç, M.K. (1992). Odun Zararlıları Ders Notu. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi, Trabzon.
37. Yang, D.Q., & Beauregard, R. (2001). Sapstain development on jack pine logs in Eastern Canada. Wood and Fiber Science, 33(3), 412-424.
38. Yılmaz, T., Köse, C., Okan, T., Arslan, M., Köse, M., & Engür, M.O. (2024). Orman işletme depolarında mevcut durum ve ürünlerde meydana gelen kayıpların değerlendirilmesi: Marmara Bölgesi Örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 10(2), 94–107. https://doi.org/10.53516/ajfr.1562792
39. Zabel, R.A., & Morrell, J.J. (1992). Wood microbiology. Academic Press, Inc., New York, USA, 476ss.