Evaluation of Kahramanmaraş Archaeology Museum Garden in Terms of Design Criteria

Öz

This study evaluates the spatial components and design quality of the Kahramanmaraş Archaeology Museum garden within the framework of the landscape architecture discipline. Drawing on the relevant literature and national/international standards for museum design, an assessment framework was developed comprising eight main criteria; ecological, aesthetic and visual quality, sustainability, social and user experience, functionality and accessibility, climate adaptation, cultural and historical value, and furnishings along with their 55 associated sub-criteria. The sub-criteria were scored on a 0–3 scale by three independent researchers; inter-rater reliability was tested using the Intraclass Correlation Coefficient (ICC), and reliability based on the average measure was found to be good [ICC (2, k)=0.826]. The findings indicate that the highest performance was achieved in the furnishings criterion (69.14%), whereas the lowest performance was recorded in the sustainability criterion (5.56%). The overall performance score, calculated as the equally weighted average of the eight main criteria, was found to be 42.85%, indicating that the museum garden performs below a moderate level in terms of the design criteria assessed. In particular, the low scores obtained for the sustainability (5.56%), ecological criteria (35.56%), and climate adaptation (35.56%) groups reveal that renewable energy systems (0%), the use of native/endemic species (22.2%), and stormwater management (11.1%) are severely lacking in the study area. Based on these findings, strengthening the ecological infrastructure and prioritizing climate-responsive solutions are recommended for the redesign process of the museum garden. The developed criteria-based assessment framework, together with the overall performance score of 42.85%, demonstrates that archaeological museum gardens should be regarded not merely as spaces for exhibiting artifacts but as multidimensional landscape spaces that integrate ecological and social functions; it further provides a replicable method for the assessment and improvement of similar sites.

Anahtar Kelimeler

• Museum garden
• Design criteria
• Kahramanmaraş Archaeology Museum
• Rating scale

Kahramanmaraş Arkeoloji Müzesi Bahçesinin Tasarım Kriterleri Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmada, Kahramanmaraş Arkeoloji Müzesi bahçesinin peyzaj mimarlığı disiplini çerçevesinde mekânsal bileşenleri ve tasarım kalitesi değerlendirilmiştir. Değerlendirme kapsamında literatürden ve müze tasarımına yönelik ulusal/uluslararası standartlardan yararlanılarak ekolojik, estetik ve görsel kalite, sürdürülebilirlik, sosyal ve kullanıcı deneyimi, işlevsellik ve erişilebilirlik, iklim adaptasyonu, kültürel ve tarihsel değer ile donatı olmak üzere sekiz ana kriter ve bu kriterlere bağlı 55 alt kriterden oluşan bir değerlendirme çerçevesi oluşturulmuştur. Alt kriterler, üç bağımsız araştırmacı tarafından 0–3 aralığında puanlanmış; değerlendiriciler arası güvenirlik Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) ile sınanmış ve ortalama ölçüme dayalı güvenirliğin iyi düzeyde olduğu belirlenmiştir [ICC (2, k)=0.826]. Bulgulara göre en yüksek performans %69.14 ile donatı kriterinde, en düşük performans ise %5.56 ile sürdürülebilirlik kriterinde elde edilmiştir. Sekiz ana kriterin eşit ağırlıklı ortalamasıyla hesaplanan genel performans skoru %42.85 olarak bulunmuş; bu sonuç, müze bahçesinin tasarım kriterleri bakımından orta düzeyin altında bir performans sergilediğini ortaya koymuştur. Özellikle sürdürülebilirlik (%5.56), ekolojik kriterler (%35.56) ve iklim adaptasyonu (%35.56) gruplarındaki düşük skorlar; yenilenebilir enerji sistemlerinin (%0), yerel/endemik tür kullanımının (%22.2) ve yağmur suyu yönetiminin (%11.1) alanda ciddi biçimde yetersiz kaldığını göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda, müze bahçesinin yeniden tasarım sürecinde ekolojik altyapının güçlendirilmesi ve iklime duyarlı çözümlerin önceliklendirilmesi önerilmektedir. Geliştirilen kriter değerlendirme çerçevesi ve %42.85'lik genel performans skoru, arkeoloji müzesi bahçelerinin yalnızca eser sergileme alanları değil, ekolojik ve sosyal işlevleri bütünleşik biçimde barındıran çok boyutlu peyzaj mekânları olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymakta; benzer nitelikteki alanların değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi için tekrarlanabilir bir yöntem sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Müze bahçesi
• Tasarım kriterleri
• Kahramanmaraş Arkeoloji Müzesi
• Puanlama Ölçeği

Kaynakça

1. Alkan, Y. (2024). Çanakkale-Kilitbahir Kale Müzesi ve çevre peyzajının değerlendirilmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi, 25(1), 136-144. https://doi.org/10.18182/tjf.1337502
2. Atik, K., & Yılmaz, O. (2022). Müze peyzaj tasarımlarının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma: Çanakkale Troya Müzesi örneği. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences (JOSHAS), 8(56), 1170-1179. https://doi.org/10.29228/JOSHAS.64497
3. Bahn, P.G. (2012). Archaeology: A Very Short Introduction (2nd Ed.). Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/actrade/9780199657438.001.0001
4. Barker, A.W. (2010). Exhibiting archaeology: archaeology and museums. Annual Review of Anthropology, 39, 293-308. https://doi.org/10.1146/annurev.anthro.012809.105115
5. Coles, J.M. (1979). Experimental Archaeology. London; New York: Academic Press.
6. Çınar, H.S., & Ay Ak, B.R. (2024). Topkapı Saray Bahçelerinin kurakçıl peyzaj açısından irdelenmesi. İdeal Kent, 16(45), 1435-1465. https://doi.org/10.31198/idealkent.1486641
7. Eker, F. (2013). Kahramanmaraş'ın tarihi coğrafyasına bir bakış. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 25-38.
8. Erenler, D., & Kürkçüoğlu, E. (2020). Müze bahçelerinin alternatif açık alan olarak kullanılmasının kentsel yaşam üzerindeki etkileri: İstanbul örneği: Alternatif açık alan olarak müze bahçeleri. Tasarım + Kuram, 16(31). https://doi.org/10.14744/tasarimkuram.2020.75537

9. Fabbri, K., Catalano, M., & Ugolini, A. (2025). Vegetation in archaeological areas: risks, opportunities, and guidelines to preserve or remove: An Italian Case Study. Sustainability, 17(6), 2712. https://doi.org/10.3390/su17062712
10. Gür, N., & Kahraman, Ö. (2024). Engelli bireyler için kentsel tarihi alanlarda erişilebilirliği arttırmaya yönelik peyzaj tasarım yaklaşımları: Göbeklitepe Ören Yeri (Şanlıurfa) Örneği. Kırklareli Üniversitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 10(1), 29-53. https://doi.org/10.34186/klujes.1416010
11. ICOM. (2022). Museum definition. International Council of Museums. https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/
12. Jiang, Y., Pashkevych, K., & Bi, S. (2025). Evaluating visitor perception and spatial preferences of various museums based on machine learning from 2016 to 2024. PLOS ONE, 20(7), e0327112. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0327112
13. Kanellou, E., & Papafotiou, M. (2025). The historical evolution of the role of vegetation in the enhancement and conservation of archaeological sites: a landscape architecture perspective focused mainly on cases from Italy and Greece. Plants, 14(15), 2302. https://doi.org/10.3390/plants14152302
14. Kanellou, E., Papafotiou, M., Saitanis, C., & Economou, G. (2024). Ecological analysis and opportunities for enhancement of the archaeological landscape: the vascular flora of seven archaeological sites in Greece. Environments, 11(1), 16. https://doi.org/10.3390/environments11010016
15. Kapuci, U., & Cengiz, C. (2023). Arkeolojik peyzaj-turizm etkileşimi açısından kentsel kültürel mirasın sürdürülebilirliği: İznik Kenti örneği. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 6(1), 186-204. https://doi.org/10.53353/atrss.1216635
16. Koo, T.K., & Li, M.Y. (2016). A guideline of selecting and reporting intraclass correlation coefficients for reliability research. Journal of Chiropractic Medicine, 15(2), 155-163. https://doi.org/10.1016/j.jcm.2016.02.012
17. Linn, S., Hall, O., & Nunn, C. (2024). Participatory museum projects with refugee background young people. Museums & Social Issues, 18(1-2), 28-47. https://doi.org/10.1080/15596893.2023.2294196
18. Linzer, D., & Zalopany, M. (2021). Accessible communications guidelines. American Alliance of Museums. https://www.aam-us.org/2021/07/01/accessible-communications-guidelines/
19. Mairesse, F. (2019). The definition of the museum: history and issues. Museum International, 71(1-2). https://doi.org/10.1080/13500775.2019.1638072
20. Özrili, Y. (2023). Toplumsal arkeoloji ve yeni müze bilim perspektifinden eser çözümlemeleri. Lycus, 7, 85-101. https://doi.org/10.54577/lycus.1202567
21. Paziresh, R. (2019). Landscape architecture in archaeological open-air museum (AOAM) design: a framework for archaeological heritage conservation (Masters’s Thesis). University of Texas at Arlington.
22. Sabloff, J.A. (2008). Archaeology Matters: Action Archaeology in the Modern World. Walnut Creek, CA: Left Coast Press.
23. Shrout, P.E., & Fleiss, J.L. (1979). Intraclass correlations: uses in assessing rater reliability. Psychological Bulletin, 86(2), 420-428. https://doi.org/10.1037/0033-2909.86.2.420
24. Smithsonian Institution. (t.y.). Smithsonian guidelines for accessible exhibition design. Smithsonian Accessibility Program.
25. Tzortzi, K. (2015). Museum space: Where architecture meets museology. Routledge.
26. Uysal, M. (2013). Müze tasarımında ortaya çıkan kriterler (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Ankara.
27. Ürkmez, Ö. (2015). Eski çağ'da Maraş ya da Marqašti Germanicia. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 67-95.