Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesi tarım topraklarının bazı makro ve mikro bitki besin maddesi konsantrasyonları ve ters mesafe ağırlık yöntemi (IDW) ile haritalanması

Öz

Bu araştırma, Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesi tarım topraklarının bazı bitki besin maddesi kapsamlarını belirlemek, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) kullanılarak ele alınan toprak değişkenleri yönünden veri tabanı ve dağılım haritalarını oluşturmak amacıyla yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, tarım alanlarını temsil edecek şekilde 2.5 x 2.5 km grid aralıklarla 0-20 cm toprak derinliğinden toplam 3400 adet toprak örneği alınmıştır. Alınan toprak örneklerinde; toplam azot (N), ekstrakte edilebilir kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), sodyum (Na), bor (B), demir (Fe), bakır (Cu), çinko (Zn) ve mangan (Mn) analizleri yapılmıştır. Toprak analiz sonuçları, belli kriterlere göre sınıflandırılarak, besin maddelerinin eksiklik, yeterlilik veya fazlalık seviyeleri belirlenmiştir. Toprak parametrelerinin sınıflandırılmasından sonra CBS kapsamında veri tabanı oluşturulmuş ve ters mesafe ağırlık yöntemi (IDW, Inverse Distance Weighted) kullanılarak toprak dağılım haritaları üretilmiştir. Araştırma sonucuna göre, Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesi tarım topraklarının büyük çoğunluğunun toplam N, ekstrakte edilebilir Fe, Cu ve Mn yönünden yeterli durumda olduğu; analiz edilen toprak örneklerinin % 66.88’inde ekstrakte edilebilir Ca ve % 81.44’ünde ekstrakte edilebilir Mg’un iyi, % 64.56’sında ekstrakte edilebilir Na’un ise orta seviyede olduğu belirlenmiştir. Bölge topraklarının % 34.35’inde B ve % 51.36’sında Zn noksanlığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Makro element,mikro element,toprak veri tabanı,CBS

Concentrations of some macro and micro plant nutrient of cultivated soils in Central and Eastern Blacksea Region and their mapping by inverse distance weighted (IDW) method

Öz

The aim of this study was to determine plant nutrients content and to in terms of soil variables their soil database and generate maps of their distribution on agricultural land in Central and Eastern Black Sea Region using geographical information system (GIS). In this research, total 3400 soil samples (0-20 cm depth) were taken at 2.5 x 2.5 km grid points representing agricultural soils. Total nitrogen, extractable calcium, magnesium, sodium, boron, iron, copper, zinc and manganese contents were analysed in collected soil samples. Analysis results of these samples were classified and evaluated for deficiency, sufficiency or excess with respect to plant nutrients. Afterwards, in terms of GIS, a soil database and maps for current status of the study area were created by using inverse distance weighted (IDW) interpolation method. According to this research results, it was determined sufficient plant nutrient elements in terms of total nitrogen, extractable iron, copper and manganese in arable soils of Central and Eastern Blacksea Region while, extractable calcium, magnesium, sodium were found good and moderate level in 66.88%, 81.44% and 64.56% of total soil samples, respectively. In addition, insufficient boron and zinc concentration were found in 34.35% and 51.36% of soil samples, respectively.

Anahtar Kelimeler

• Macro elements,micro elements,soil database,GIS

Kaynakça

1. Adiloğlu A, Adiloğlu S (2004) An investigation on nutritional problems of hazelnut (Corylus avellana) grown in acid soils of Turkey. Pakistan Journal of Biological Sciences 7(8): 1433-1437
2. Anonim (1984) Samsun ili arazi varlığı. T.C. Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı Topraksu Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No: 55, Genel Yayın No: 748, Ankara
3. Anonim (1987) Giresun ili arazi varlığı. T.C. Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No: 28, Ankara
4. Anonim (1990) Artvin ili arazi varlığı. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No: 08, Ankara
5. Anonim (1993a) Ordu ili arazi varlığı. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No: 52, Ankara
6. Anonim (1993b) Rize ili arazi varlığı. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İl Rapor No: 53, Ankara
7. Anonim (1996a) Sinop ili arazi varlığı. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara
8. Anonim (1996b) Gümüşhane ili arazi varlığı. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara

9. Anonim (1996c) Trabzon ili arazi varlığı. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara
10. Arslanoğlu M, Özçelik M (2005) Sayısal arazi yükseklik verilerinin iyileştirilmesi. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 28 Mart-1 Nisan, Ankara
11. Başayiğit L, Şenol H (2009) The production of fertility maps of potential land for orchards using geographical ınformation systems. Journal of Plant & Environmental Sciences 1: 36-45
12. Başayiğit L, Şenol H, Müjdeci M (2008) Isparta ili meyve yetiştirme potansiyeli yüksek alanların bazı toprak özelliklerinin coğrafi bilgi sistemleri ile haritalanması. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 3(2): 1-10
13. Beeson KC (1945) The occurence of mineral nutritional diseasses of plants and animals in the United States. Soil Sci. 60 : 9-13
14. Çakıcı H, Çiçekli M, Arslan H (2012) Bağyurdu-İzmir yöresi kiraz plantasyonlarının beslenme durumu. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 49(1): 7-15
15. Delibaş L, Bağdatlı MC, Danışman A (2015) Topoğrafya ve bazı toprak özelliklerinin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ortamında analiz edilerek ceviz yetiştiriciliğine uygun alanların belirlenmesi: Tekirdağ ili merkez köyleri örneği. GÜFBED 5(1): 50-59
16. Demirer T, Kaleli Ş, Öztokat Kuzucu DC (2003) A study to determine fertility status in the Çanakkale-Lapseki agricultural areas, Turkey. Journal of Arid Environments 54: 485-493
17. Dengiz O, Göl C, Başkan O (2007) Büyükçay Havzası (Çankırı) toprak özellikleri ve haritalanması. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 8(1): 46-58
18. Dengiz O, Erel A, Erkoçak A, Durmuş M (2012) Kuşkonağı Havzası temel toprak özellikleri, sınıflandırılması ve haritalanması. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 49(1): 71-82
19. Dengiz O, Özyazıcı MA, Sağlam M (2015) Multi-criteria assessment and geostatistical approach for determination of rice growing suitability sites in Gokirmak catchment. Paddy and Water Environment 13(1): 1-10
20. Dindaroğlu T, Canbolat MY (2011) Kuzgun baraj gölü su üretim havzasının toprak kalitesi bakımından değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 42(2): 145-151
21. Doğan HM, Yılmaz DS, Kılıç OM (2013) Orta Kelkit Havzası’nın bazıtoprak özelliklerinin ters mesafe ağırlık yöntemi (IDW) ile haritalanması ve yorumlanması. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 6: 46-54
22. Erdal I (2005) Leaf Nutrient Concentrations of Apple Orchards in Isparta Province. Tarım Bilimleri Dergisi 11 (4) 411-416
23. Erşahin S (1999) Aluviyal bir tarlada bazı fiziksel ve kimyasal toprak özelliklerinin uzaysal (Spatial) değişkenliğinin belirlenmesi. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 13(19): 34-41
24. Eyüpoğlu F, Kurucu N, Talaz S (1996) Türkiye topraklarının bitkiye yarayışlı bazı mikro elementler (Fe, Cu, Mn, Zn) bakımından genel durumu. Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Yıllığı-1995. T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü APK Dairesi Başkanlığı, Toprak ve Su Kaynakları Araştırma Şube Müd., Yayın No: 98, 338-350, Ankara
25. FAO (1990) Micronutrient, Assessment at the Country Level: An International Study. FAO, Soils Bulletin by Mikko Sillanpaa, Rome
26. Güler M, Kara T (2007) Alansal dağılım özelliği gösteren iklim parametrelerinin coğrafi bilgi sistemleri ile belirlenmesi ve kullanım alanları, genel bir bakış. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 22(3): 322-328
27. Heuvelink GBM (2006) Incorporating Process Knowledge in Spatial Interpolation of Enviromental Variables. Lisbon, Portugal: 7th Inernational Symposium on Spatial Accuracy Assessment in Natural Resources and Enviromental Sciences
28. Jackson ML (1958) Soil Chemical Analysis. Englewood Cliffs, NJ: Prentice- Hall. Inc.
29. Kacar B (1994) Bitki ve toprağın kimyasal analizleri III. Anakara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Eğitim, Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayını No: 3 Ankara
30. Kacar B, Fox RL (1967) Boron status of some Turkish soils. University of Ankara Yerarbook of the Faculty of Agriculture, 1966: 99-111
31. Kılıç CC, Ongun AR, Okur B, Anaç D (2008) Gümüldür Büyük Alan mevkiindeki turunçgil bahçelerinin mikrobesin elementlerince beslenme durumunun jeoistatistiksel yöntemlerle belirlenmesi. 4. Ulusal Bitki Besleme ve Gübre Kongresi, Bildiriler Kitabı, 143-152
32. Lillesand TM, Kiefer RW (2000) Remote Sensing and Image Interpretation 4 th ed., ISBN 0-471-25515-7 John Wiley & Sons, Inc.,New York, USA
33. Lindsay WL, Norvell WA (1969) Development of a DTPA Micronutrient Soil Test. Soil Sci. Am. Proc. 35: 600-602
34. Lindsay WL, Norvell WA (1978) Development of a DTPA soil test for zinc, iron, manganese and copper. Soil Sci. Soc. Am. J. 42(3): 421-428
35. Loue AT (1968) Diagnostic petiolaire des prospectian etudes sur la nutrition at la fertilization potassiques de la vigne. Societe Commerciale des Potasses d’Alsace. Services Agronomiques, 31-41
36. Mulla DJ, Mc Bratney AB (2000) Soil Spatial Variability. Handbook of Soil Science CRS Pres., pp. 321-352
37. Mustafa AA, Singh M, Sahoo RN, Ahmed N, Khanna M, Sarangi A, Mishra AK (2011) Land Suitability Analysis for Different Crops: A Multi Criteria Decision Making Approach using Remote Sensing and GIS. Researcher, 3(12)
38. Müftüoğlu NM, Yüce E, Turna T, Kabaoğlu A, Özer SP, Tanyel G (2010) Çay tarımı yapılan alanların bazı toprak ve bitki özelliklerinin değerlendirilmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi Özel Sayı s. 309-316
39. Özkan CF, Arpacıoğlu AE, Arı N, Demirtaş EI, Asri FÖ (2009) Antalya bölgesinde elma yetiştirilen toprakların verimlilik durumlarının incelenmesi. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 2(2): 95-99
40. Özyazıcı MA, Özyazıcı G, Dengiz O (2011) Determination of micronutrients in tea plantations in The Eastern Black Sea Region, Turkey. African Journal of Agricultural Research 6(22): 5174-5180
41. Parlak M, Fidan A, Kızılcık İ, Koparan H (2008) Eceabat ilçesi (Çanakkale) tarım topraklarının verimlilik durumlarının belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi 14(4): 394-400
42. Reis M, Abız B, Dindaroğlu T (2014) Kahramanmaraş ili Halfalı Deresi yağış havzasında bazı toprak özelliklerinin coğrafi bilgi sistemleri ile haritalanması. I. Ulusal Havza Yönetimi Sempozyumu (Uygulamalar, Politikalar ve Yeni Yaklaşımlar), Bildiri Özetleri, 10-12 Eylül, Çankırı, s. 51
43. Ryan P, Lee J, Peebles TF (1967) Trace elements in releation to soil units in Europe. F. A. O. Rome Worid Soil Resources Report 31
44. Sağlam M (2008) Gökhöyük tarım işletmesinde yaygın toprak serilerinde bazı kalite göstergelerinin uzaysal değişkenliğinin jeoistatistiksel yöntemlerle incelenmesi. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara
45. Sağlam M (2013) Çok değişkenli istatistiksel yöntemler ile toprak özelliklerinin gruplandırılması. Toprak Su Dergisi 2(1): 7-14
46. Sarımehmet M, Müftüoğlu NM (1993) Doğu Karadeniz Bölgesi çay tarım topraklarının azot durumu. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 30(3): 57-64
47. Saygın F, Dengiz O (2013) Bafra Ovası sol sahilinde yer alan fener köyü ve yakın çevresinde dağılım gösteren farklı toprakların sınıflandırılması ve dağılım alanlarının belirlenmesi. Topraksu Dergisi 2(2): 63-72
48. Sillanpaa M (1982) Micronutrients and The Nutrient Status of Soils. A Global Study. FAO Soils Bulletin No: 48 Rome
49. Soil Survey Staff (1992) Procedures for collecting soil samples and methods of analysis for soil survey. Soil Survey Invest. Rep. I. U.S. Gov. Print. Office, Washington D.C.
50. Sungur M, Özuygur M (1986) Türkiye topraklarının mikro element durumu hakkında bir araştırma. Toprak İlmi Derneği 9. Bilimsel Toplantı Tebliğleri, Yayın No: 4, 29-1
51. Tarakçıoğlu C, Yalçın SR, Bayrak A, Küçük M, Karabacak H (2003) Ordu yöresinde yetiştirilen fındık bitkisinin (Corylus avellana L.) beslenme durumunun toprak ve yaprak analizleriyle belirlenmesi. Tarım Bilimleri Dergisi 9(1): 13-22
52. Thome DW, Wann FB, Robinson W (1951) Hypolesis conceming lime induceed chlorosis. Soil Science Society Amer. Pro. 15: 254-258
53. Townsend GR (1939) Diseas of Beans in Southern Florida. Florida Agr. Exp. Sta. Bull. 336
54. Turan MA, Katkat AV, Özsoy G, Taban S (2010) Bursa ili alüviyal tarım topraklarının verimlilik durumları ve potansiyel beslenme sorunlarının belirlenmesi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 24(1): 115-130
55. Van Moren AF (1964) Unpublished data. Uni. Of Calofirnia, Agri Ext. Ser. Riverside
56. Wilding LP (1985) Spatial Variability: It's documentation, accommodation and implication to soil surveys. In: Soil Spatial Variability, (Eds: Nielsen, D.R. and J. Bouma) Pudoc, Wageningen, The Netherlands, pp: 166-194
57. Wolf B (1971) The determination of boron in soil extracts, plant materials, composts, manures, water and nutrient solutions. Soil Science and Plant Analysis 2(5): 363-374
58. Zabunoğlu S (1972) Çarşamba ovası topraklarının alınabilir çinko durumu üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yıllığı 22, 3-4: 326-339