Planlama ve tasarım süreçleri bağlamında çocuk oyun alanlarına ilişkin temel kalite kriterlerinin belirlenmesi

Öz

Çocuk gelişiminde önemli roller üstlenen çocuk oyun alanlarının doğru planlanması ve tasarımı bu gelişimin olumlu yönde olmasını destekleyen unsurlar arasındadır. Bu çalışmada literatürdeki veriler ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenen temel kriterlerin (11 planlama ve 5 tasarım kriteri) etki dereceleri Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) kullanılarak değerlendirilmiştir. Değerlendirmenin sonucunda yeterli ve kaliteli bir çocuk oyun alanının planlanması ve tasarlanması süreçlerine dair en etkili kriterler güvenlik (KP7) ve oyun elemanlarının malzemesi (KT4) olarak bulunmuştur. Alt kriterlerin değerlendirilmesinde ise çocuk oyun alanlarının park içinde konumlanması ve engelli erişiminin var olması planlama süreci için en önemli alt kriterler olurken tasarım süreci içinse çocuk oyun alanlarında kullanılan donatıların işlevsel+estetik özelliklere sahip olması ve kullanılacak olan modüler sistem oyun elemanlarının yanı sıra ekolojik öğelerle birlikte tasarlanmasının olduğu görülmektedir. Sonuçta mevcut ve yeni yapılacak çocuk oyun alanları için yeterlilik ve kaliteyi geliştirmeye yönelik bazı öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk,çocuk oyun alanları,planlama ve tasarım kriterleri,AHP

Determination of the base quality criteria for the playgrounds in the context of planning and design process

Öz

Correct design and planning of the playgrounds which have important roles for child development is one of the supporting element for this process positively. In this study the importance level of 11 planning and 5 design criteria from literature determined with using AHP method. Also sub-criteria which is related with each planning and design criteria is evaluated by expert group. Results showed that while security (KP7) was the most important planning criteria, playground equipment materials (KT4) was found the most important design criteria. While the playgrounds position in the park and access for disability was the most important planning sub criteria, equipment used in playgrounds which have functional, aesthetic as well as ecological features as design sub criteria. Consequently, some suggestions were given current and future improve for the playground quality. 

Anahtar Kelimeler

• Child,playground,planning and design criterias,AHP

Kaynakça

1. Acar H (2003) Çocuk oyun alanlarında kullanıcıların bitki tercihlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma: Trabzon kenti örneği, Yüksek Lisans Tezi, K.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon
2. Akkülah AT (2008) Oyun alanları güvenlik standartlarının araştırılması ve nenehatun parkı örneğinde irdelenmesi. Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Konya
3. Akıncı H, Yavuz Özalp A, Turgut B (2012) AHP yöntemi ile tarıma uygun alanların belirlenmesi. -IV. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu. Zonguldak
4. Algudah YMM (2003) Çocuğun gelişiminde oyun alanlarının rolü. Yüksek Lisans Semineri Ankara Üniversitesi
5. Allen EM, Hill AL, Tranter E, Sheehan KM (2013) Playground safety and quality in Chicago, Pediatrics 131 (2):233-241.
6. Arslan Muhacir ES, Yavuz Özalp A (2015) Determining potential of coastal areas in producing ecosystem services by using ahp method: a case study in Artvin, Turkey. Asian Journal of Applied Sciences 3(4): 779-788
7. ASTM (2015) Standard Guide for ASTM Standards on Playground Surfacing. ASTM International www.astm.org Erişim: 10.05.2016
8. Ayan S, Ulaş M (2015) The examinatıon of playground equipments which are used in Turkey according to the models in developed countries. Route Educational and Social Science Journal 2(3):130-145

9. Bunruamkaewa K, Murayama Y (2011) Site suitability evaluation for ecotourism using gıs & ahp: a case study of surat thani province, Thailand. Procedia Social and Behavioral Sciences 21: 269–278.
10. Cengiz T, Doğtaş S (2015) İlköğretim Çağındaki Çocukların Açık Yeşil Alan Kullanım Alışkanlıklarının Belirlenmesi: Çanakkale Örneği, Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 12(02): 57-66
11. Clements R (2004) An investigation of the status of outdoor play. Contemporary Issues in Early Childhood 5(1):68-80
12. Czakczynska-Podolska M (2014) The impact of playground spatial features on children's play and activity forms: An evaluation of contemporary playgrounds' play and social value. Journal of Environmental Psychology 38:132-142
13. CPSC (2010) Public playground safety handbook: Government Printing Office. http://www.cpsc.gov/pagefiles/122149/325.pdf Erişim: 10.05.2016
14. Çetin G (2003) Üsküdar İlçesi’ndeki Çocuk Oyun Alanlarının Yeterlilik Ve Kalite Açısından İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi
15. Çukur D (2011) Okulöncesi çocukluk döneminde sağlıklı gelişimi destekleyici dış mekân tasarımı. SDÜ Orman Fakültesi Dergisi 12: 70-76
16. Çukur D, Özgüner H (2008) Kentsel alandan çocuklara doğa bilinci kazandırmada oyun mekânı tasarımının rolü. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 2: 177-189
17. Dee N, Liebman JC (1970) A statistical study of attendance at urban playgrounds, Journal of Leisure Research, 2(3): 145–159
18. Deretarla Gül E (2012) Ailelerin çocuk bahçelerine ve çocuk bahçelerindeki materyallere bakış açılarının değerlendirilmesi. ÇÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3: 261-274
19. Duman G, Koçak N (2013) Çocuk oyun alanlarının biçimsel özellikleri açısından değerlendirilmesi (Konya ili örneği). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 11(1): 64-81
20. Erdoğan Ö, Çabuk A, Memlük Y, Perçin H (2013) Ekolojik alan kullanım kararlarına uygun rekreasyon alanlarının AHP yöntemi kullanılarak Kütahya kenti örneğinde irdelenmesi. Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi 5: 26-36
21. Ergen S (2000) Sokakların çocuk oyun alanı olarak kullanılabilirliğine ilişkin bir yöntem denemesi: Süleymaniye örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi
22. Grahn P, Stigsdotter UA (2003) Landscape planning and stress. Urban Forestry & Urban Greening 2(1):1-18
23. Hart R (1979) Children's experience of place. Irvington, New York
24. Jongeneel D, Withagen R, Zaal FTJM (2015) Do children create standardized playgrounds? A study on the gap-crossing affordances of jumping Stones Journal of Environmental Psychology 44:45–52
25. Jansson M (2010) Attractive playgrounds: some factors affecting user interest and visiting patterns, Landscape Research, 35(1): 63-81
26. Kavas E (2009) Analitik hiyerarşik süreç yöntemiyle İzmir ilinde heyelan duyarlılığının coğrafi bilgi sistemleri tabanlı incelenmesi. TMMOB Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi. İzmir
27. Little H, Eager D (2010) Risk, challenge and safety: implications for play quality and playground design. European Early Childhood Education Research Journal 18(4):497-513
28. Marouf N, Che-Ani AI, Tawil NM, Johar S, Tahir MM (2015) Development of designing criteria in children’s urban play space in Iran- review of literature. Journal of Sustainable Development 8(2):113-121
29. Moore RC (1986) Childhood's domain: Play and space in child development. Croom Helm, London
30. Mott A, Rolte K, James R, Evans R, Kemp A, Dunstan F, Kemp K, Sibert J. (1997) Safety Of Surfaces And Equipment For Children In Playgrounds, The Lancet, 349 (9069):1874-1876
31. Oğuz D (2011) Çocukların açık-yeşil alan kullanım desenlerinin belirlenmesi: Çayyolu örneği. Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP), Proje No: 09B4347012
32. Özcan O, Musaoğlu N, Şeker DZ (2009) Taşkın alanlarının CBS ve uzaktan algılama yardımıyla belirlenmesi ve risk yönetimi: Sakarya Havzası örneği. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası 12. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı. Ankara
33. Özgen Y, Özgüç İM (1994) Çocuk oyun bahçelerinde tasarım sorunları. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 44:101-104
34. Özgen Y, Aytuğ A (1992) Kullanıcı Eğilimleri Açısından Çocuk Oyun Alanları ve Araçları Üzerine Bir İnceleme. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 42 (2): 99-118
35. Özgüç İM (1998) Çocuk bahçelerinde tasarım ilkeleri. Peyzaj Mimarlığı Dergisi 5:15-16
36. Öztürk D, Batuk F (2007) Çok sayıda kriter ile karar vermede kriter ağırlıkları. -Yıldız Teknik Üniversitesi Sigma Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi 25: 86–98
37. Öztürk D, Batuk F (2010) Konumsal karar problemlerinde analitik hiyerarşi yönteminin kullanılması. Yıldız Teknik Üniversitesi Sigma Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi 28:24–137
38. Phillips LE (1996) Parks: Design and Management. McGraw-Hill Press, 229p, New York
39. Powell, EC, Ambardekar EJ, Sheehan KM (2005) Poor Neighborhoods: Safe Playgrounds. Journal of Urban Health: Bulletin of the New York Academy of Medicine 82(3):403-410
40. Ramazan MO, Adak Özdemir A (2015) Çocuk oyun alanlarının/parklarının fiziksel özelliklerinin ve kullanıcılarının davranışlarının incelenmesi. International Journal of Human Sciences, 12(1):1558-1576
41. Sallis JF, Nader PR, Broyles SL, Berry CC, Elder JP, Mckenzie TL, Nelson JA (1993) Correlates of physical activity at home in Mexican- American and Anglo American preschool children. Health Psychology 12(5): 390
42. Solomon SG (2014) The science of play: How to build playgrounds that enhance children's development. University Press of New England, Lebanon
43. Şişman E, Özyavuz M (2010) Çocuk oyun alanlarının dağılımı ve kullanım yeterliliği: Tekirdağ örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 7(1): 13-22
44. Şişman EE, Erdinç L, Özyavuz M (2010) The Evaluation of the Playgrounds in Respect of Child Safety: Tekirdağ (Turkey). Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 7(2):141-150
45. Tandoğan O (2014) Çocuk için daha yaşanılır bir kentsel mekan: Dünyada gerçekleştirilen uygulamalar. Megaron 9(1):19-33
46. Turgut H, Yilmaz S (2010) Ekolojik temelli çocuk oyun alanlarının oluşturulması. III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, Artvin, pp 1618-1630
47. Unicef 1989 Çocuk haklarına dair sözleşme. http://www.unicef.org/turkey/crc/_cr23b.html. Erişim tarihi: 01.06.2016
48. Ünal M (2009) Çocuk gelişiminde oyun alanlarının yeri ve önemi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 10(2): 95-109
49. Ward Thompson C (2013) Activity, exercise and the planning and design of outdoor spaces. Journal of Environmental Psychology 34:79-96
50. Vanos JK, Middel A, McKercher GR, Kuras ER, Ruddell BL (2016) Hot playgrounds and children’s health: A multiscale analysis of surface temperatures in Arizona, USA. Landscape and Urban Planning 146:29-42
51. Yilmaz Ş (2010) Çocuk oyun alanlarının ilköğretim çağında ki kullanıcılarca değerlendirilmesi ve tasarım ilkelerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi
52. Yılmaz S, Bulut Z (2002) Kentsel mekanlarda çocuk oyun alanları planlama ve tasarım ilkeleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 3:345-35
53. Yılmaz S, Bulut Z (2007) Analysis of user's characteristics of three different playgrounds in districts with different socio-economical conditions. Building and Environment 42(10): 3455–3460
54. Yücel GF (2005) Çocuk oyun alanları tasarımı. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 55(2):99-110