Determining loss and degradation of lands as a result of large dam projects and associated road constructions within the Coruh River Watershed

Öz

The Coruh Dams Project, an ongoing project planned by the State Water Affairs, involving several large dams and associated roads to be constructed along the Coruh River Valley, has been causing serious changes including land loss and degradation within the Valley, but the data on scientific estimations of such changes is very limited. Therefore, it is crucial to estimate areal amount of land loss and degradation due to both inundation of reservoir areas and improper road constructions with an easy and cost-effective ways in order to realize the changes expected in the watershed before these projects are completed so that planning of watersheds can be initiated timely. In this study, the aim was to determine areal land loss and degradation caused by seven large dams at different stages (e.g. completed, under-construction or planned) and associated road constructions on the Middle and Lower Coruh Watershed within the city of Artvin. In order to find out the land use types and estimate areal sizes of lands inundated/damaged by these dams and improper road constructions, “forestry stand maps” and “CORINE Land Cover (CLC-2006)” along with data gathered from the processes of “compulsory purchases” for some of the completed dams were used. Estimates showed that when all the large dams are completed, according to two maps used in this research, approximately 8137 ha area with various land use types will be inundated and consequently lost. It was clearly seen that out of this total area the biggest ratio was forested lands (62% according to the forest stand maps; 52% according to the CLC-2006) while the smallest ratio belonged to establishments (0.77% according to the forest stand maps; 1.77% according to the CLC-2006). In addition, when comparing the estimates from the forest stand maps and the CLC-2006 with the estimates calculated from the processes of compulsory purchases for Borcka, Deriner and Artvin Dams, it was determined that both maps did not revealed results that were close to the actual measurements gathered from the data of the compulsory purchases. In addition, it was estimated that approximately 413 ha of land was damaged due to improper road constructions where large amount of excavated materials was thrown down the very steep fill slope during the constructions of new roads (tunnel constructions were excluded) only for Borcka and Deriner dams

Anahtar Kelimeler

• CORINE,Coruh River Watershed,forest stand maps,GIS,land loss and degradation,large dams

Büyük baraj projeleri ve bağlantılı yol inşaatları sonucunda Çoruh Nehri Havzasında oluşan arazi kayıplarının ve tahribatlarının belirlenmesi

Öz

Devlet Su İşleri’nin (DSİ) halen devam eden “Çoruh Barajlar Projesi” kapsamında planlanan çok sayıda büyük baraj ve HES tesisinin inşası, Çoruh Nehri Havzası (ÇNH) üzerinde arazi kayıpları ve bozulmaları gibi ciddi değişimlere neden olmaktadır ancak bu değişimleri bilimsel olarak ortaya koyan veri miktarı ise oldukça kısıtlıdır. Bu nedenle, hem barajların tamamlanarak su tutmaya başlaması hem de söz konusu baraj projeleri kapsamında yenilenen yolların inşaatları aşamalarında farklı amaçlarla kullanılan arazilerde meydana gelen/gelecek kayıpların/bozulmaların kısa sürede, güvenilir bir doğrulukla ve en az maliyetle tahmin edilmesi önemlidir. Böylece, akarsu yatağı boyunca havzalarda oluşabilecek bazı ciddi olumsuzlukların önceden bilinmesi ve sonrasında da bu havzaların yeniden planlanması sağlanabilir. Bu çalışmada, Çoruh Nehri'nin Artvin il sınırları içerisinde farklı aşamalarda olan (tamamlanan, inşası devam eden veya planlanan) 7 büyük baraj ve HES tesisi ile bağlantılı yol inşaatlarının neden olduğu/olacağı arazi kayıpları ve tahribatlarının saptanması amaçlanmıştır. Bu amaçla, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yardımı ile meşcere ve CORINE arazi örtüsü (CLC-2006) haritaları ile beraber tamamlanan bazı barajlardaki kamulaştırma verilerinden yararlanarak hem söz konusu barajlardan dolayı sular altında kalacak hem de yol inşaatları nedeni ile tahrip olacak arazilerin kullanım şekilleri ve alansal büyüklükleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda barajların tümünün tamamlandığı varsayıldığında, farklı amaçlarla kullanılan yaklaşık 8137 ha alanın sular altında kalarak işlevlerini yitireceği tespit edilmiştir. Tüm bu alan içerisinde en büyük oranın orman (meşcere haritalarına göre %62; CLC-2006 arazi örtüsüne göre %52) niteliğindeki araziler, en küçük oranın ise yerleşim yeri (meşcere haritalarına göre %0.77, CLC-2006 arazi örtüsüne göre %1.77) niteliğindeki araziler olduğu belirlenmiştir. Bunlara ilaveten Borçka, Deriner ve Artvin Barajlarından elde edilen istimlak/kamulaştırma (kadastro parselleri) verileri ile bu çalışmada kullanılan meşcere ve CLC-2006 haritalarından elde edilen veriler karşılaştırılmış ve iki veri kaynağı arasında farklılıklar olduğu görülmüştür. Ayrıca, Borçka ve Deriner Barajları nedeni ile yan yollar ve köy yolları dışında kalan ana yolların (tünel yapıları hariç) inşaatları sırasında ortaya çıkan hafriyatın gelişigüzel bir şekilde şevlerden aşağı atılması sonucunda tahrip olan arazi miktarının ise yaklaşık 413 ha civarında olduğu tahmin edilmiştir

Anahtar Kelimeler

• Arazi kaybı ve tahribatı, büyük barajlar, CBS, CORINE, Çoruh Nehri Havzası, meşcere haritaları

Kaynakça

1. Akıncı H, Y Özalp A, Turgut B (2012) AHP Yöntemi İle Tarıma Uygun Alanların Belirlenmesi, IV. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu (UZAL-CBS 2012), 16-19 Ekim 2012, Zonguldak
2. Akkaya U, Gültekin A B, Dikmen Ç B, Durmuş G (2009) Baraj ve Hidroelektrik Santrallerin (HES) Çevresel Etkilerinin Analizi: Ilısu Barajı Örneği. 5. Uluslararası İleri Teknolojiler Sempozyumu, 19-15 Mayıs Karabük
3. Bayram M, Hazar T (1994) Baraj Projelerinde Kamulaştırmanın Sebep Olduğu Sosyal ve Çevresel Etkiler, DSİ Genel Müdürlüğü 40’ıncı Kuruluş Yılı (1954-1994) Su ve Toprak Kaynaklarının Geliştirilmesi Konferansı Bildirileri, Cilt 3, s. 1175-1182, Ankara
4. Bossard M, Feranec J, Otahel J (2000) Corine Land Cover Technical Guide - Addendum. European Environment Agency, Technical report No:40, Copenhagen, Denmark
5. Dehşet F (2011) Baraj Ve Yol İnşası Nedeniyle Tahrip Edilen Alanlarda Yapılan Erozyon Kontrol Çalışmalarının Toprak Özelliklerinin İyileştirilmesi Üzerine Etkilerinin İrdelenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi
6. DSİ (2007) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. 2007 Faaliyet Raporu. http://www.dsi.gov.tr
7. DSİ (2011) Haritalı İstatistik Bülteni (2011). Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı. Genel Yayın No : 991. DSİ Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Basım ve Foto-Film http://www.dsi.gov.tr/yayinlarimiz Müdürlüğü, Ankara.
8. Dudgeon D (1995) River regulation in Southern China: Ecological implications, conservation and environmental management. Regul. 10.1002/rrr.3450110105 Mgmt., 11: 35–54. doi:

9. Duran C (2005) Hazar Gölü Havzası Arazi Kullanımındaki Değişikliklerin Belirlenmesi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi
10. Elmastaş N (2008) Kahta Çayı Havzası’nda Arazi Kullanımı. Coğrafi Bilimler Dergisi, 6(2), 159-190.
11. Fuggle R, Smith T W (2000) Large Dams in Water and Energy Resource Development in the People’s Republic of China (PRC). Country Review Paper Prepared as an Input to the World Commission on Dams, Cape Town
12. Genç L, Bostancı Y B (2007) TROİA Milli Parkı Arazi Kullanım ve Bitki Örtüsü Değişiminin Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemi Yardımıyla Belirlenmesi, Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2007 4(1)
13. Güler M, Yomralıoğlu T, Reis S (2007) Using Landsat data to Determine Land Use/Land Cover Changes in Samsun, Turkey. Environmental Monitoring and Assessment, 127(1-3), 155-167
14. Gündoğan R, Yüksel A, Akay A E, Bozali N, Doğan O (2008) Arazi Kullanım Planlamasının Erozyon Kontrol Çalışmalarındaki Önemi: Kartalkaya Baraj Havzası Örneği, Baraj Havzalarında Ormancılık, I. Ulusal Sempozyumu, s.331-347, Kahramanmaraş
15. İnan M, (1998) Yeniçiftlik Deresi (Beykoz) Yağış Havzasında Arazi Kullanımındaki Değişimlerin Akım Üzerine Etkileri, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Müh. Abd., Yüksek Lisans Tezi
16. Karakılçık Y, Koç F (2012) Munzur Suyu Projelerinin Bölgesel Kalkınma Açısından İrdelenmesi. Paper presented at the 2. Turgut Özal Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Kongresi, Malatya.
17. Kellogg C H, Zhou X (2014) Impact of the construction of a large dam on riparian vegetation cover at different elevation zones as observed from remotely sensed data. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 32(0), 19-34
18. Kılıç T, Koca Y K, Doran İ (2007) Bağıvar’da Arazi Kullanımının Corine Programına Göre Değerlendirilmesi, Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı:16, Temmuz-2007, İstanbul
19. Koçer A Ü, Yılmaz Ö (1994) Hidroelektrik Santrallerin Çevresel Etkileri, DSİ Genel Müdürlüğü 40’ıncı Kuruluş Yılı (1954-1994) Su ve Toprak Kaynaklarının Geliştirilmesi Konferansı Bildirileri, Cilt 3, s. 1139-1144, Ankara
20. Maingi J K, Marsh S E (2002) Quantifying hydrologic impacts following dam construction along the Tana River, Kenya, Journal doi:10.1006/jare.2000.0860 (2002) 50: 53}79,
21. Nilsson C, Reidy C A, Dynesius M, Revenga C (2005) Fragmentation and Flow Regulation of the World’s Large River Systems, Science 308, 405, DOI: 10.1126/science.1107887
22. Onur I, Matkav D, Sarı M, Sönmez N M (2009) Change detection of land cover and land use using remote sensing and GIS: a case study in Kemer, Turkey International Journal of Remote Sensing Vol. 30, No. 7, 10 April 2009, 1749–1757
23. Özalp M, Yavuz A, Yüksek T, Toker E (2009) Baraj ve Yol Yapımlarının Doğal Kaynaklara Etkisi: Aşağı Çoruh Havzası Örneği / Influences of Dam and Road Construction on Natural Resources: Case Study for the Lower Coruh Basin. II. Ulusal Baraj Güvenliği Sempozyumu Bildiri Kitabı. 13-15 Mayıs 2009. Eskişehir
24. Özalp M, Erdoğan Yüksel E, Yıldırımer S (2012) CBS Yardımı ile Çoruh Nehri Üzerinde Planlanan Baraj ve Yol Projelerinin Neden Olacağı Arazi Kullanım Değişiminin ve Arazi Tahribatının Belirlenmesi, IV. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu (UZAL-CBS 2012)
25. Sadler B, Verocai I, Vanclay F (2000) Environmental and Social Impact Assessment for Large Scale Dams. WCD Thematic Review V.2 Prepared as an Input to the World Commission on Dams. WCD, Cape Town
26. Sever R (2005) Çoruh Nehri Enerji Yatırım Projeleri ve Çevresel Etkileri, Çizgi Kitabevi, Konya
27. Sever R (2010) "Yusufeli Barajı ve Bazı Çevresel Etkileri" Geçmişten Geleceğe Yusufeli Sempozyumu Bildirileri, ISBN: 978-605- 88588-0-0
28. Sönmez M E (2012) Barajların Mekân Üzerindeki Olumsuz Etkileri ve Türkiye’den Örnekler. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 213-231
29. Sönmez N K, Sarı M (2004) Coğrafi Bilgi Sistemleri Temel Esasları Ve Uygulama Alanları, Derim, 21(1), 54-68.
30. Şahin K (2000) Altınkaya Baraj Gölü Suları Altında Kalan Köylerden Göç Edenlerin Karşılaştıkları Sorunlar ve Vezirköprü Şehrine Etkileri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1)
31. Şengün M T (2001) Barajların Çevresel Etkileri ve Keban Barajı Örneği. IV. Ulusal Ekoloji ve Çevre Kongresi, 5-8 Ekim Bodrum
32. Şensoy H (2002) Bartın İli Aşağıdere Havzası'nda Arazi Kullanımı Değişiminin Belirlenmesi ve Arazi Kullanımının Bazı Fiziksel Havza Karakteristikleri Yönünden Değerlendirilmesi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi
33. Toker E (2010) Borçka Ve Deriner Barajlarının Çoruh Havzasında Neden Olduğu Arazi Kullanım Değişiminin Ve Arazi Tahribatının İrdelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Artvin Çoruh Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Artvin.
34. Wang B, Zheng F, Römkens M J M, Darboux F (2013) Soil erodibility for water erosion: A perspective and Chinese experiences. Geomorphology. 187: 1–10
35. WCD (2000) Dams and Development: A New Framework for Decision-Making. The Report of the World Commission on Dams. Earthscan Publications Ltd, London and Sterling, VA
36. Yıldırımer S (2013) Çoruh Nehri Üzerinde Tamamlanan, İnşası Devam Eden ve Planlanan Büyük Barajların Neden Olduğu ve Olacağı Arazi Kullanım Değişimlerinin Belirlenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi
37. Yıldırımer S, Özalp M, Erdoğan Yüksel E (2014) Çoruh Nehri Üzerindeki Baraj Projelerinin Neden Olduğu Arazi Kullanım Değişiminin Corine Arazi Örtüsü ve Meşcere Haritaları Kullanılarak Sempozyumu, 2014 I. Belirlenmesi, Ulusal Havza Yönetimi
38. Zhao Q, Liu S, Deng L, Dong S, Yang Z, Liu Q 2013 Determining the influencing distance of dam construction and reservoir impoundment on land use: A case study of Manwan Dam, Lancang River, Ecological Engineering 53 (2013) 235– 242.
39. Zhao Q, Liu S, Dong S (2010) Effect of Dam Construction on Spatial- Temporal Change of Land Use: A Case Study of Manwan, Lancang River, Yunnan, China, International Society for Environmental Information Sciences 2010 Annual Conference (ISEIS), Procedia Environmental Sciences 2 (2010) 852–858.
40. Zhao S, Peng C, Jiang H, Tian D, Lei X, Zhou X (2006) Land use change in Asia and the ecological consequences. Ecological Research, 21(6), 890-896