Evaluation of Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) afforestation areas in Turkey in terms of climate type

Öz

In Turkey, Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) is the most preferred species in afforestation practices after Anatolian black pine (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana Lamb. Holmboe); also it has highest plasticity. For the determination of the existing Taurus cedar plantation areas in Turkey and to contribute to potential afforestation work; based on the digital distribution map of the species, the ArcGIS program and Forestry General Directorate Afforestation Department of documents were used. In the results of the study; the existence of Taurus cedar plantation was determined in the 15 Regional Directorates of Forestry, 26 forest management directorate and approximately 85 forest district/location. The purposes of the plantation projects are generally defined as Erosion Control, Afforestation & Soil Conservation, Social Forestry, Roadside Planting, Green Belt Afforestation and Belt Highway Afforestation. The current plantation areas according to climate classification of De Martonne, Erinç and Aydeniz have been analyzed. According to De Martonne; Taurus cedar plantations can be seen in the three climatic types "Step-humid", "Semi-humid" and "Step-semi arid" from 8 climatic indices. "Humid", "Semi-humid", and "Step-semi arid" climate types were identified by Erinç. According to Aydeniz, four climatic classes were identified from 7 types of climates: "Arid", "Semi-arid", “Humid” and "Semi humid". When the Taurus cedar plantations are examined in terms of their index values; De Martonne drought index (I_a) from 9.10 to 20.53; The precipitation efficiency index (I_m) of Erinç were between 18.42 and 44.45 and the Aydeniz drought coefficient (Kks) between 0.43 and 1.48 were calculated. According to these values, it has been confirmed that Taurus cedar has a wide range of climate amplitudes.

Anahtar Kelimeler

• Climate classification,Erinç,Aydeniz,De Martonne index,Taurus cedar,Afforestation

Türkiye’deki Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) ağaçlandırma sahalarının iklim tipi açısından değerlendirilmesi

Öz

Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.), Türkiye’de Anadolu karaçamından (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana Lamb. Holmboe) sonra ağaçlandırma çalışmalarında en çok tercih edilen, plastitesi yüksek bir türdür. Potansiyel ağaçlandırma çalışmalarına katkı sağlamak ve Türkiye’de mevcut Toros sediri ağaçlandırma sahalarının tespiti için; türün dijital yayılış haritası baz alınarak ArcGIS programı ve Orman Genel Müdürlüğü Ağaçlandırma Daire Başkanlığı dokümanları kullanılmıştır. Çalışma sonucunda; 15 Orman Bölge Müdürlüğünde 26 işletme müdürlüğü bünyesinde ve takriben 85 işletme şefliğinde/lokalitede Toros sediri ağaçlandırmalarının varlığı tespit edilmiştir. Ağaçlandırma projelerinde uygulama amaçları genel olarak; “Erozyon Kontrol, Ağaçlandırma, Toprak Koruma, Sosyal Ormancılık, Karayolu Kenarı Ağaçlandırması, Yeşil Kuşak Ağaçlandırması ve Çevreyolu Ağaçlandırması” olarak belirlenmiştir. Mevcut ağaçlandırma sahaları De Martonne, Erinç ve Aydeniz iklim sınıflandırmalarına göre irdelendiğinde; De Martonne göre; Yöntemin belirlediği 8 iklim indisinden "Step-nemli arası", "Yarı nemli" ve "Step-yarı kurak" olan üç iklim tipinde Toros sediri plantasyonları görebilmektedir. Erinç’e göre; "Nemli", "Yarı nemli" ve "Step-yarı kurak" iklim tipleri; Aydeniz’e göre ise belirlenen 7 iklim sınıflandırmasından "Kurak", "Yarı kurak", “Nemli” ve "Yarı nemli" iklim tiplerinin Toros sediri plantasyon alanlarında hakim olduğu belirlenmiştir. İndis değerleri bakımından Toros sediri plantasyon sahaları incelendiğinde; De Martonne kuraklık indisinin (I_a) 9.10 ile 20.53; Erinç yağış etkenlik indisinin (I_m) 18.42 ile 44.45 ve Aydeniz kuraklık katsayısının (Kks) 0.43 ile 1.48 arasında değer aldığı hesaplanmıştır. Bu değerlere göre Toros sedirinin iklim amplitutesinin geniş olduğu teyit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İklim sınıflandırmaları,Erinç,Aydeniz,Cedrus libani A.Rich.

Kaynakça

1. Akgül ME, Yılmaz A (1987) Doğal Yayılış Alanları Dışında Yapılan Ağaçlandırmalarda Yörenin Ekolojik Özellikleri ve Toros Sediri'nin (Cedrus libani A. Rich.) Gelişimi Arasındaki ilişkiler. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Teknik Bülten Serisi, 188.
2. Anonim (1992) Sedir El Kitabı Dizisi. OAE, (Editör: Ünal Eller) Muhtelif Yayınlar Serisi, Nu: 66, Sinem Ofset, Ankara, 336 s.
3. Anonim (2016) İklim Sınıflandırmaları. Klimatoloji Şube Müdürlüğü, Ankara
4. Anonim (2004) Klimatoloji II Ders Kitabı. Klimatoloji Şube Müdürlüğü, Ankara
5. Anonim (2015) Türkiye Orman Varlığı, OGM, Ankara, 24 s.
6. Anonim (2016) Klimatoloji Şube Müdürlüğü, İklim Sınıflandırmaları, Ankara.
7. Aslan S, Kızmaz M (1990) Provenance Study of Cedar (Cedrus libani A. Rich.) Cone and Seed Characters. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi. Nu: 59, Ankara. S. 390-408.
8. Assadullahi F, Hedayati MA (1990) Cedrus Plantatian Experiments in Iran. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi. Nu: 59, Ankara. S. 266-273.

9. Atalay İ (1987) Sedir (Cedrus libani A. Rich.) Ormanlarının Yayılış Gösterdiği Alanlar ve Yakın Çevresinin Ekolojik Özellikleri ile Sedir Tohum Transfer Rejiyonlaması. Tarım, Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü Yayını, Genel Nu: 663, Seri Nu: 61, Ankara.
10. Ayan S (2015) A review on rehabilitation and afforestation experiences of Cedrus libani A. Rich. in Turkey, ECOPLANTMED Conference, Abstract Book, p. 4., 12-15 October, Beirut, Lebanon.
11. Ayan S, Erkan Buğday S, Yer EN, Buğday E (2016) Stands characteristics of Cedrus libani A. Rich. natural forests in Turkey, International Symposium on Forest areas and peri-urban forests "Dynamics and Challenges“, Abstract Book, p. 50, 3-5 Nov. 2016, Agadir, Morocco.
12. Ayan S, Yer EN (2016) Assessment of Taurus Cedar (Cedrus libani A. Rich) Plantations out of their Natural Distribution Areas in Turkey with Regards to Ecological Factors, International Symposium on Forest areas and peri-urban forests "Dynamics and Challenges“, Abstract Book, p. 10, 3-5 Nov. 2016, Agadir, Morocco.
13. Bou Dagher-Kharrat M, Mariette S, Lefe`vre F, Fady B, Grenier G, Plomion C, Savoure´A (2007) Geographical diversity and genetic relationships among Cedrus species estimated by AFLP, Tree Genetics and Genomes, 3, 275–285.
14. Boydak M, Çalıkoğlu M (2008) Toros Sedirinin (Cedrus libani A. Rich.) Biyolojisi ve Silvikültürü, Lazer Ofset Matbaa, 1. Baskı, 284 s., Ankara.
15. Boydak M (1996) Toros Sedirinin (Cedrus libani A. Rich.) Ekolojisi, Silvikültürü ve Doğal Ormanlarının Korunması. Orman Bakanlığı Yayın Dairesi Başkanlığı, No: 12, Ankara, 78s.
16. Boydak M, Bozkuş F, Alptekin Ü (1990) Türkiye'de Özellikle Doğal Yayılış Alanları Dışındaki Sedir (Cedrus libani A. Rich.) Ağaçlandırmalarının Silvikültürel Açıdan Değerlendirilmesi. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi Nu: 59, Ankara, 180-192 s.
17. Cailliez F (1980) Forest Volume Estimation and Yield Prediction. Volume 1 (Volume Estimation). FAO Forestry Paper 22/1, Rome.
18. Çalıkoğlu M, Özbey A, Yolcu İ (2017a) Atlas Sediri, Lübnan Sediri ve Kıbrıs Sedirine Ait Bazı Orijinlerin Batı Akdeniz Bölgesinde Adaptasyonları (Proje Sonuç Raporu). T. C. Orman Genel Müdürlüğü, Proje no:19.1709/1997-2017. Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Antalya.
19. Çalıkoğlu M, Özbey A, Yolcu İ (2017b) Batı Akdeniz Bölgesi Serin ve Yarı-Kurak (Supramediteran) Koşullarında Kurulmuş Sedir Tür ve Orijinleri Adaptasyon Denemesinin 20 Yıllık Sonuçları. Ormancılık Araştırma Dergisi 2017/1 (Yayına kabul edildi)
20. Çalışkan T (1998) Hızlı gelişen türlerle ilgili rapor. Hızlı Gelişen Türlerle Yapılan Ağaçlandırma Çalışmalarının Değerlendirilmesi ve Yapılacak Çalışmalar Workshop, 8-9 Aralık 1998, Ankara, 109-143s.
21. Çepel N (1978) Orman Ekolojisi. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları, İstanbul.
22. Dağdaş S, Genç A, Doğan B, Cengiz Y, Keskin S, Örtel E, Uğurlu S (1997) Türkiye’de Sedir (Cedrus libani A. Rich.) Orijin Denemelerinin İlk Sonuçları. İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten Serisi, No: 271, Ankara, 128s.
23. Dağdaş S (2012) The Results of Origin Tests implemented on 6th and 10th Years Old Taurus Cedar (Cedrus libani A. Rich.) in Eastern Mediterranean Region of Turkey, KSU J. Nat. Sci. Special Issue, p. 169-177.
24. Dağdaş S (2004) İç Anadolu’da Toros Sediri (Cedrus libani A. Rich.) Orijin Denemeleri - 6. ve 10. Yıl Sonu Bulgularının Karşılaştırılması ve Bazı Öneriler Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü-Tohum, Fidan Üretimi ve Ağaç Islahı Çalışmaları Semineri, 21-25 Haziran 2004, Eskişehir.
25. Demirkol M (2011) Burdur yöresindeki kızılçam (Pinus brutia ten.) ve Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) ağaçlandırmalarında değişik aralama şiddetlerinin çap, boy ve hacim artımına etkisinin modellenmesi, Yüksek Lisans Tezi, (Danışman: Doç. Dr. Yılmaz ÇATAL) SDÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Müh. Anabilim Dalı, Isparta.
26. DMİ (1972) Türkiye İklim Tasnifi (De Martonne Metoduna Göre). Ankara 5. D.M.İ., 1988., Aydeniz Metodu ile Türkiye’nin Kuraklık Değerlendirmesi, Ankara DMİ (1988) Aydeniz Metodu ile Türkiye’nin Kuraklık Değerlendirmesi, Ankara.
27. Dönmez Y (1984) Umumi Klimatoloji ve İklim Çalışmaları İ.T.Ü. Yayın No: 2506, Coğrafya Enstitüsü Yayın No: 102.
28. Ducci F, Fusaro E, Lucci S, Ricciotti L (2007) Strategies for finalizing conifers experimental tests to the production of improved reproductive materials. In: Proceedings of the International Workshop MEDPINE3 “Conservation, Regeneration and restauration of Mediterranean Pines and their Ecosystems”, pp. 99-104.
29. Erinç S (1957) Tatbiki Klimatoloji ve Türkiye’nin İklim Şartları, İTÜ Hidrojeoloji Enstitüsü, İstanbul
30. Erinç S (1984) Klimatoloji ve Metotları. İÜ Den. Bil. ve Coğ. Enst. İstanbul
31. Erol O (1993) Genel Klimatoloji. Ankara (Gazi Büro Kitapevi)
32. Ertekin M, Özel HB (2010) Çorum yöresi erozyonla mücadele kapsamında yapılan karaçam (Pinus nigra Arnold.) ve Sedir (Cedrus libani A. Rich.) ağaçlandırmaları, Bartın Orman Fakültesi Dergisi 2010, Cilt: 12, Sayı: 18, 77-85
33. Fady A (1990) Ecology, Genetic Variability and Conservation of the Lebanese Cedar. Uluslararası Sedir Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Muhtelif Yayınlar Serisi No:59, Ankara s: 143-165
34. Fady B, Lefèvre F, Reynaud M, Vendramin GG, Dagher-Kharrat MB, Anzidei M, Bariteau M (2003) Gene flow among different taxonomic units: evidence from nuclear and cytoplasmic markers in Cedrus plantation forests. Theor Appl Genet 107: 1132-1138
35. Huber G, Storz C (2014) Zedern und Riesenlebensbaum - welche Herkünfte sind bei uns geeignet LWF-Wissen 74: 63-71 (in German)
36. Işık K, Yıldırım T (1990) Strategies for conversation of forest gen resources and some recommendations on Cedrus libani. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Orm. Araş. Enst. Muhtelif Yaym No: 59, s. 342-352
37. Kantarcı MD (1982) Türkiye Sedirleri (Cedrus libani A. Rich) ve Doğal Yayılış Alanında Bazı Ekolojik İlişkiler, İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Seri A, Cilt 32, Sayı 1, 113-198s
38. Khuri S, Shmoury MR, Baalbaki R, Maunder ME, Talhouk SN (2000) Conservation of the Cedrus libani populations in Lebanon: history, current status and experimental application of somatic embryogenesis. Biodivers Conserv 9: 1261-1273
39. Koçaş A (2011) Seydişehir Yöresindeki Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) ağaçlandırmalarının değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, (Danışman: Doç. Dr. Nebi BİLİR) SDÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Müh. Anabilim Dalı, Isparta
40. Ladjal M, Huc R, Ducrey M (2005) Drought effects on hydraulic conductivity and xylem vulnerability to embolism in diverse species and provenances of Mediterranean cedars, Tree physiology, 25 (9), 1109-1117
41. Mayer H, Sevim M (1959) Lübnan Sediri, Lübnan’daki 5000 Yıllık Tahribatı, Anadolu’da Bugünkü Yayılış Sahası ve Bu Ağaç Türünün Alplere Tekrar Getirilmesi Hakkında Düşünceler (Çeviren: Necmettin Çepel). İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Seri B, Cilt XI, Sayı II, İstanbul, s. 111-142
42. Messinger J, Güney A, Zimmermann R, Ganser B, Bachmann M, Remmele S, Aas G (2015) Cedrus libani: A promising tree species for Central European forestry facing climate change? Eur J Forest Res 134: 1005-1017
43. MGM (2016) TC Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü veri bankası http://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceleristatistik.aspx.
44. OGM (2015) Orman Genel Müdürlüğü Ağaçlandırma Daire Başkanlığı, ArcGIS programı veri bankası.
45. Ottone RJ, Carloni C (1990) Aspects of Cedar Cultivation in the Argentine Republic. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi.Nu:59, Ankara. 260-265s.
46. Öner N, Uysal M (2014) Mindos Tepe-Yeğren (Konya) Yöresinde Tesis Edilen Toros Sediri (Cedrus libani A. Rich.) ve Mahlep (Cerasus mahalep (L.) Miller.) Ağaçlandırmalarında Dip Çap-Boy İlişkileri, Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Cilt 6, Sayı 1, s. 11-25.
47. Polat S, Polat O, Kantarcı MD, Tüfekçi S, Aksay Y (2014) Mersin-Kadıncık Havzası’ndaki Sedir (Cedrus libani A. Rich.) ve Karaçam (Pinus nigra Arnold.) ağaçlandırmalarının boy gelişimi ile bazı yetişme ortamı özellikleri arasındaki ilişkiler. Ormancılık Araştırma Dergisi Journal of Forestry Research, 2014/1, A, 1:1, 22-37
48. Regato P, Salman R (2008) Mediterranean Mountains in a Changing World: Guidelines for Developing Actions Plans, IUCN
49. Saatçioğlu F (1971) Orman Bakımı. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları No: 1636/160, İstanbul
50. Sevim M (1952) Lübnan Sedirinin (Cedrus libani Barr.) Türkiye’deki Tabii Yayılışı ve Ekolojik Şartları. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı 2, İstanbul, s.19-46
51. Sürücü Z (2012) Göller Bölgesi'ndeki bazı Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) ağaçlandırmalarında yetişme ortamı farklılığının meşcere gelişimine etkisi, Yüksek Lisans Tezi, (Danışman: Doç. Dr. Yasin KARATEPE) SDÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Müh. Anabilim Dalı, Isparta
52. Şensoy S, Demircan M, Ulupınar Y, Balta İ (2007) Türkiye İklimi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü web sitesi http://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/turkiye_iklimi.pdf.
53. Thorntwaite CW (1948) An Approach toward a Rational Classification of Climate, Geographical Review, Vol. 38, No. 1. (Jan., 1948), pp. 55-94
54. Tsanov Ts, Naidenov Y, Kalmoukov K (1990) Le Cedre (Cedrus) en Bulgarie Etat et Perspectives. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi. Nu:59, Ankara, 308-324s
55. Ulbrich U, May W, Li L, Somot S (2006) The Mediterranean Climate Change Under Global Warming. Developments in Earth and Environmental Sciences 4: 399-415
56. Uyar N, Argımak Z, Topak M (1990) Lübnan Sedirinde (Cedrus libani A. Rich.) Tohum Temini ve Islah Çalışmaları. Uluslar Arası Sedir Sempozyumu Antalya, 22-27 Ekim 1990, OAE., Yayınları No: 59, 248-259, Ankara
57. Ürgenç S (1986) Ağaçlandırma Tekniği. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayınları No: 3314/375, İstanbul
58. Yahyaoglu Z, Genç M (1990) Sedir (Cedrus libani A. Rich.)'de Islah Çalışmaları. Uluslararası Sedir Sempozyumu. Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Muhtelif Yayınlar Serisi. Nu:59, Ankara, 325-341s