Economic Impact of the Forest Insects: An assessment on studies in Turkey

Öz

Forests that cover about 1/3 of the world land surface and make up more than 3/4 of the biological mass contain many benefits such as wood and wood products, biodiversity, recreational and aesthetic values, carbon capture, and regulation of the water regime. However, the existence and continuity of these benefits of forests are threatened by various destruction factors. The harmful insects have an important place among the factors that cause physical and economical damages in different forms and levels in the forests. The aim of this study is to examine the economic effects of insects that cause damage in forests within the scope of scientific publications and related documents previously prepared. For this purpose, scientific publications (articles, papers, etc.) and documents (plans, reports, etc.) prepared for some foreign countries and Turkish forestry were subjected to content analysis. As a result of the content analysis, a total of eight economic impact determination approaches were determined within the scope of market-oriented and non-market effects related to insect losses in forests. In Turkey, while it was done a few studies for two economic effect determination approaches (loss prevention costs and the market price struggle with loss and its impact on business income), the remaining six kinds of approaches have not been studied.

Anahtar Kelimeler

• Insect damage
• Economic impact
• Forest ecosystem services
• Forest management

Ormanlarda zarar yapan böceklerin ekonomik etkileri: Türkiye açısından bir değerlendirme

Öz

Dünya kara yüzeyinin yaklaşık olarak 1/3’ünü kaplayan ve biyolojik kütlesinin de ¾’ünden fazlasını oluşturan ormanlar; odun ve odun dışı ürünler, biyolojik çeşitlilik, rekreasyonel ve estetik değerler, karbon tutma, su rejimini düzenleme gibi pek çok faydayı bünyesinde barındırmaktadır. Ancak ormanların sahip olduğu bu faydaların varlığı ve sürekliliği çeşitli tahrip faktörlerince tehdit edilmektedir. Ormanlarda farklı şekil ve düzeylerde fiziki ve ekonomik zararlara da neden olan bu faktörler arasında zararlı böceklerin önemli bir yeri vardır. Bu çalışmanın amacı ormanlarda zarar yapan böceklerin ekonomik etkilerinin konuya ilişkin daha önce hazırlanan bilimsel yayınlar ve ilgili belgeler kapsamında irdelenmesidir. Bu amaçla, bazı yabancı ülkeler ve Türkiye ormancılığı için hazırlanan bilimsel yayınlar (makaleler, makaleler vb.) ve belgeler (planlar, raporlar, vb.) içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan içerik analizleri sonucunda ormanlardaki böcek zararlarına bağlı piyasa odaklı ve piyasa dışı etkiler kapsamında toplam sekiz adet ekonomik etki belirleme yaklaşımı belirlenmiştir. Türkiye’de bu yaklaşımlardan sadece iki tanesine (zarar önleme ve zararla mücadele maliyetleri ile piyasa fiyatı ve işletme gelirlerine etki) ilişkin çalışma yapılmış, kalan altı farklı etki yaklaşımına rastlanmamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Böcek zararı
• ekonomik etki
• orman ekosistem hizmetleri
• orman işletmeciliği

Kaynakça

1. Aksu Y., Dedeağaoğlu C., Çelik Götürk B., (2014), Picea orientalis (L.) Ormanlarında Zarar Yapan Ips amitinus (Eichhoff) 1836 (Coleoptera: Curculionidae)’un Biyolojisi ve Zarar Durumu, Türkiye II. Orman Entomolojisi ve Patolojisi Sempozyumu Bildiri Kitabı İçinde, (Toper Kaygın A., Ed.), Antalya, ss.197-203.
2. Akyol A., Tolunay A., (2006), Türkiye’de sürdürülebilir orman kaynakları yönetimi, ilkeleri, göstergeleri ve uygulamaları, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(2), 221-234.
3. Anonim, (1963), Kalkınma Planı (Birinci beş yıl)-1963-1967, TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
4. Anonim, (1968), İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968-1972), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
5. Anonim, (1973), Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1973-1977), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
6. Anonim, (1977), Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu – Ormancılık Ve Orman Ürünleri Sanayi : Cilt I, DPT 1583, ÖİK 267, Ankara, 288 ss.
7. Anonim, (1979), Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1979-1983), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. ht http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
8. Anonim, (1985a), Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1985-1989), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].

9. Anonim, (1985b), Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu-Ormancılık, DPT 2006, ÖİK 310, Ankara, 429 ss.
10. Anonim, (1990a), Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu, DPT 2201, ÖİK 350, Ankara, 593 ss.
11. Anonim, (1990b), Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı (1990-1994), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
12. Anonim, (1991), Pest risk assessment of the ımportation of larch from siberia and the soviet far east, US Forest Service Web. Miscellaneous Publication No. 1495, https://www.fs.usda.gov/treesearch/pubs/6632, [Erişim 30 Ocak 2019].
13. Anonim, (1995), Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu, DPT 2400, ÖİK 461, Ankara, 575 ss.
14. Anonim, (1996), Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1996-2000), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
15. Anonim, (2000), Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2001-2005), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
16. Anonim, (2001), Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu, DPT 2531, ÖİK 547, Ankara, 539 Ss.
17. Anonim, (2003), Orman Zararlıları İle Mücadele 2003 Yılı Değerlendirmesi, Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı Web. http://www.ogm.gov.tr/koruma/yukle.htm, [Erişim 19 Nisan 2007].
18. Anonim, (2004a), Türkiye ulusal ormancılık programı, Çevre ve Orman Bakanlığı, Ankara, 89 ss.
19. Anonim, (2004b), Dendroctonus Micans (Great Spruce Bark Beetle) economic appraisal of control options, Scottish Forestry Web. http://www.forestry.gov.uk/pdf/EconomicappraisalJune04.pdf/$FILE/EconomicappraisalJune04.pdf, [Erişim 12 Aralık 2006].
20. Anonim, (2006), Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
21. Anonim, (2007), Dokuzuncu Kalkınma Planı Ormancılık Özel İhtisas Komisyonu Raporu, DPT 2712, ÖİK 665, Ankara, 102 ss.
22. Anonim, (2013), Onuncu kalkınma planı (2007-2013), TC Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı Web. http://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/, [Erişim 20 Ocak 2019].
23. Anonim, (2014), Onuncu Kalkınma Planı Sürdürülebilir Orman Yönetimi Özel İhtisas Komisyonu Raporu, KB 2872, ÖİK 722, Ankara, 86 ss.
24. Anonim, (2017), Orman Genel Müdürlüğü 2016 yılı faaliyet raporu, OGM Web. https://www.ogm.gov.tr/ekutuphane/FaaliyetRaporu/Forms/AllItems.aspx, [Erişim 20 Ocak 2019].
25. Arnberger A., Ebenberger M., Schlueter I.E., Cottrell S., Schneider A.C., Ruschkowski E., Venette R.C., Snyder S.A., Gobster P.H., (2018), Visitor preferences for visual changes in bark beetle-impacted forest recreation settings in the United States and Germany, Environmental Management, 61(2), 209–223.
26. Asaro C., Carter D.R., Berisford C.W., (2006), Control of low-level Nantucket pine tip moth populations: A cost benefit analysis. Southern Journal of Applied Forestry, 30(4), 182-187.
27. Aytar F., (2006), Pozantı İşletmesi ormanlarında zarar yapan böcekler ve mücadelesi, Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Dergisi, 12 (1), 107-164.
28. Baş R., (1972), Orman kaynaklarımızdan optimal faydalanma ile ilgili orman korunması sorunları, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi-B, 22(11), 176-184.
29. Berkel A., Bozkurt, Y. ve Göker, Y., (1965), Çam kerestelerinin mavi renk mantarlarına karşı korunmasına ait bir deneme, İstanbul Üniversitesi. Orman Fakültesi Dergisi-A, 15 (2), 1-22.
30. Bigsby H., Evans E., Lee D., Alavalapati J., (2003), Economics of managing invasive species in tropical and sub-tropical areas of The U.S.A.: Case Study Development, Working Papers 15654, University of Florida, International Agricultural Trade and Policy Center.
31. Born W., Rauschmayer F., Bräuer I., (2005), Economic evaluation of biological invasions—a survey, Ecological Economics, 55(3), 321-336.
32. Cameron N.L., Carnegie A.J., Wardlaw T., Lawson S., Venn T., (2018), Economic appraisal of Sirex Wood Wasp (Sirex noctilio) control in Australian pine plantations, Australian forestry, 81(1), 37-45.
33. Çanakçıoğlu H., (1989), Orman Entomolojisi (Genel Bölüm), İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayın No: 382, İstanbul.
34. Çanakçıoğlu H., (1993), Orman Entomolojisi (Özel Bölüm), İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayın No: 412, İstanbul.
35. Çatal Y., Carus S., (2017), Kümeleme analizi ile orman bölge müdürlüklerinin olağanüstü hasılat etasına göre sınıflandırılması, Turkish Journal of Forestry, 18(1), 119-124.
36. Dale V.H., Joyce L.A., McNulty S., Neilson R.P., Ayres M.P., Flannigan M.D., ... ve Simberloff D., (2001), Climate change and forest disturbances, BioScience, 51(9), 723-734.
37. Defne M., (1954), Ips sexdentatus Boerner Kabuk böceğinin Çoruh ormanlarındaki durumu ve tevlit ettiği zararlar, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 4(2), 80-91.
38. Dikilitaş K., Öztürk A., (2010), Artvin Orman Bölge Müdürlüğü Son Beş Yıllık Açık Artırmalı Satışlarının İrdelenmesi, III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi Bildiriler Kitabı (Cilt I) İçinde, Artvin, ss. 259-269.
39. Dikilitaş K., Öztürk, A., (2005), Artvin Orman Bölge Müdürlüğünde Ladin Emvali Pazarlanmasında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Ladin Sempozyumu Bildiriler Kitabı İçinde (Eroğlu M., Üçler A.Ö, Alkan Akıncı H., Özcan G.E., Pktan, E., Eds.), Trabzon, ss. 635-644.
40. Downing M, O’Brien J.G, (2004), The exotic forest pest information system for North America- Participant’s Guidelines, Land Conservation Assistance Network Web. https://www.landcan.org/article/ExFor-The-Exotic-Forest-Pest-Information-System-for-North-America-Participants-Guidelines/1669 [Erişim 12 Mayıs 2018].
41. Franklin A., De Cannıère C., Grégoire J.C., (2004). Can sales of infested timber be used to quantify attacks by Ips typographus (Coleoptera, Scolytidae)? A pilot study from Belgium, Ann. For. Sci., 61(5), 477–480.
42. Gatto P., Zocca A., Battisti A., Barrento M. J., Branco M., Paiva M.R., (2009), Economic assessment of managing processionary moth in pine forests: A case-study in Portugal. Journal of environmental management, 90(2), 683-691.
43. Güngör E., Daşdemir İ., (2014), Bartın Yöresi Ormanlarında Büyük Göknar Kabuk Böceği Pityokteines curvidens Germ. Zararlısının Ekonomik Etkileri, Türkiye II. Orman Entomolojisi ve Patolojisi Sempozyumu Bildiri Kitabı İçinde, (Toper Kaygın A., Ed.), Antalya, ss.179-196.
44. Haefele M., Kramer R.A., Holmes T., (1992), Estimating the total value of forest quality in high-elevation spruce-fir forests, The Economic Value of Wilderness: Proceedings of the Conference İçinde (Payne C., Bowker J.M., Reed P.C., Ed.), Asheville, NC, ss. 91-96.
45. Haefele M.A., Loomis J.B., (2001), Using the conjoint analysis technique for the estimation of passive use values of forest health, Journal of Forest Economics, 7(1), 9-24.
46. Holmes T.P., Murphy E.A., Bell K.P., (2006), Exotic forest insects and residential property values, Agricultural and Resource Economics Review, 35(1), 155-166.
47. Holmes T.P., (1991), Price and welfare effects of catastrophic forest damage from southern pine betle epidemics, Forest Science, 37(2), 500-516.
48. Holmes T.P., Kramer R.A., (1996), Contingent valuation of ecosystem health, Ecosystem Health, 2(1), 1-5.
49. Holmes T.P., Prestemon J.P., Abt K.L., (Ed.), (2008), The Economics of forest disturbances: wildfires, storms, and ınvasive species, Springer Science & Business Media, USA, 430 ss.
50. Huggett Jr R.J., Murphy E.A., Holmes T.P., (2008), Forest disturbance impacts on residential property values, The Economics of Forest Disturbances: Wildfires, Storms, And İnvasive Species’in İçinde (Holmes T.P., Prestemon J.P., Abt K.L, Ed.), Springer Science & Business Media, USA, ss. 209-228.
51. Ivantsova E.D., Pyzhev A.I., Zander E.V., (2019), Economic consequences of insect pests outbreaks in boreal forests: A literature review, Journal of Siberian Federal University Humanities & Social Sciences, 4 (12), 627–642.
52. Jakus P., Smith V.K., (1991), Measuring use and nonuse values for landscape amenities: a contingent behavior analysis of gypsy moth control, Discussion paper QE92-07. Washington, DC: Resources for the Future, 48 ss.
53. Kantay R., Köse C., (2009), Orman işletme depoları ve depolama teknikleri, İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 59(1), 75-92.
54. Komut O., İmamoğlu S., Öztürk A., (2010), Orman işletmeleri satış depolarında etkili olan zararlar ve alınabilecek önlemler, III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi Bildiriler Kitabı (Cilt I) İçinde, Artvin, ss. 270-278.
55. Kramer R.A., Holmes T.P., Haefele M., (2003), Contingent valuation of forest ecosystem protection, Forests in a Market Economy’nin İçinde (Sills E.O., Abt K.L., Ed.), Boston: Kluwer Academic Publishers, ss. 303-320.
56. Leuschner W.A., Young R.L., (1978), Estimating the southern pine beetle’s impact on reservoir campsites, Forest Science, 24(4), 527-537.
57. Loomis J.B., Walsh R.G., (1988), Net Economic Benefits of Recreation as a Function of Tree Stand Density, Proceedings: Future Forests of The Mountain West: A Stand Culture Symposium’un İçinde (Schmidt W.C., Ed.), Ogden, UT: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Intermountain Research Station, ss. 370-375.
58. Lysak T., Ross D.W., (2006), Predicting Spruce Weevil Damage in Sitka Spruce in the Norhern Oregon Coast Range, Western Journal of Applied Forestry, 21(3), 159-164.
59. Lyytikäinen -Saarenmaa, P., (2003), Growth responses and mortality of scots pine (pinus sylvestris l.) after a pine sawfly outbreak, Proceedings: IUFRO Kanazawa 2003 “Forest Insect Population Dynamics and Host Influences’ın İçinde (Kamata N., Liebhold A.M, Quiring D.T., Clancy K.M., Ed.), Japan, ss. 81-85, UOFRO Web, http://kamatan.uf.a-u-tokyo.ac.jp/symp/iufro2003kazanawa/proceedings/19-1330-saarenmaa.pdf, [Erişim 19 Nisan 2007].
60. McCollum D. W., Lundquist J. E., (2019), Bark beetle infestation of western US forests: A context for assessing and evaluating impacts, Journal of Forestry, 117(2), 171-177.
61. Michalson E.L., (1975), Economic impact of mountain pine beetle on outdoor recreation, Southern Journal of Agricultural Economics, 7(2), 43-50.
62. Miller J.D., Lindsay B.E., (1993), Willingness to pay for a state gypsy moth control program in New Hampshire: a contingent valuation case study, Journal of Economic Entomology, 86(3), 828-837.
63. Moeller G.H., Marler R.L., McCay R.E., White W.B., (1977), Economic analysis of the gypsy moth problem in the northeast: III Impacts on homeowners and managers of recreation areas, Res. Pap. NE-360. Upper Darby, PA: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Northeastern Forest Experiment Station, 9 ss.
64. OGM, (2019), Ormancılık İstastikleri 2018, OGM Web, https://www.ogm.gov.tr/ekutuphane/Istatistikler/Forms/AllItems.aspx, [Erişim 25 Aralık 2019].
65. Olaussen J.O., (2005), On the economics of biological invasion: An application to recreational fishing, WORKING PAPER SERIES, No. 12/2005, Department of Economics Norwegian University of Science and Technology, N-7491 Trondheim, Norway, NTNU Web., www.svt.ntnu.no/iso/wp/wp.htm, [Erişim 15 Nisan 2007].
66. O'Neill M., Evans H.F., (1999), Cost-effectiveness analysis of options within an Integrated Crop Management regime against great spruce bark beetle, Dendroctonus micans, Kug. (Coleoptera: Scolytidae), Agricultural and Forest Entomology, 1(2), 151- 156.
67. Özder M.Z., Keskinalemdar E., (1992), Orman Amenajmanında Böcek Faktörü, Ormancılığımızda Orman Amenajmanının Dünü, Bugünü ve Geleceğine İlişkin Genel Görüşme Bildiriler Kitabı İçinde, (Eler Ü., Ed.), , Orman Bakanlığı Orman genel Müdürlüğü Orman idaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Ankara.
68. Öztürk A., Kayacan B., Dikilitaş K., (2008), Kabuk böceklerinin tomruk satışları üzerine etkisi: Artvin Orman Bölge Müdürlüğünde bir ön araştırma, Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü Dergisi, (14), 119-130.
69. Öztürk A., Kayacan B., Dikilitaş K., (2011), A linear price model for insect-damaged industrial roundwood: A case study in Northeastern Turkey, African Journal of Business Management, 5(21), 8552-8557.
70. Patriquin M., W White, (2004), Assessing the economic impacts of mountain pine beetle infestations in the northern interior of British Columbia, Mountain pine beetle symposium: challenges and solutions’un İçinde (Shore T.L., Brooks, J.E., Stone J.E., Ed.) Kelowna, British Columbia, ss. 223-232, http://www.for.gov.bc.ca/hfd/library/lib_MPB.htm#w, [Erişim 24 Nisan 2007].
71. Payne B.R., White W.B., McCay R.E., McNichols R.R., (1973),. Economic Analysis of the Gypsy Moth Problem, The Northeast. II: Applied to Residential Property, Res. Pap. NE-285. Upper Darby, PA: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Northeastern Forest Experiment Station. 6 ss.
72. Price J.I., McCollum D.W., Berrens R.P., (2010), Insect infestation and residential property values: A hedonic analysis of the mountain pine beetle epidemic, Forest Policy and Economics, 12(6), 415-422.
73. Rosenberger R.S., Smith E.L., (1997), Nonmarket economic impacts of forest insect pests: a literature review. Gen. Tech. Rep. PSW-GTR-164-www. Albany, CA: Pacific Southwest Research Station, Forest Service, U.S. Department of Agriculture; 38 ss.
74. Rosenberger Randall S., Bell Lauren A., Champ Patricia A., Smith Eric L., (2012), Nonmarket economic values of forest insect pests: An updated literature review, Gen. Tech. Rep. RMRS-GTR-275WWW. Fort Collins, CO: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, 46 ss.
75. Rosenberger S. R., Bell L.A., Champ P.A., White E.S., (2013), Estimating the economic value of recreation losses in Rocky Mountain National Park due to a mountain pine beetle outbreak, Western Economics Forum, 12(1), 31-39.
76. Saraçoğlu N., (2014), Böcek Zararlısı Odunların Enerji Üretiminde Kullanılması, Türkiye II. Orman Entomolojisi ve Patolojisi Sempozyumu Bildiri Kitabı İçinde, (Toper Kaygın A., Ed.), Antalya, ss. 255-260.
77. Sarıkaya O., Avcı M., (2006), Kabuk böceklerine karşı ormanlarımızda alınabilecek koruyucu önlemler, Orman Mühendisliği Dergisi, 43 (1,2,3), 26-31.
78. Sertkaya İ., (2010), Avrupa Birliği ve Ülkemiz Ormanlarında Toplu Ağaç Ölümlerine Sebep Olan Kabuk Böceklerinin Çevresel Etkilerinin İncelenmesi, Ankara Üniversitesi Avrupa Toplulukları Araştırma ve Uygulama Merkezi 46.Dönem AB Temel Eğitim Kursu, Ankara.
79. Thompson R., Hanna R., Noel J., Piirto D., (1999), Valuation of tree aesthetics on small urban-interface properties, Journal of Arborculture, 25(5), 225-234.
80. Tkacz B.M., (2002), Pest risks associated with importing wood to the United States1. Canadian Journal of Plant Pathology, 24(2), 111-116.
81. Tkacz B.M., Burdsall, H.H., DeNitto, G.A., Eglitis A.; Hanson, J.B., Kliejunas, J.T., Wallner, W.E., O’Brien, J.G., Smith E.L., (1998), Pest risk assessment of the importation into the United States of unprocessed Pinus and Abies logs from Mexico, Gen. Tech. Rep. FPL–GTR–104. Madison, WI: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Forest Products Laboratory. 116 ss.
82. Toper Kaygın A., (2003), Batı Karadeniz Bölümünde Abies bornmülleriana Mattf. Ağaçlarında tespit edilen bazı zararlı böcekler ve bunların önemi, Gazi Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi-Kastamonu, 3(2), 143-154.
83. Toprak Ö., (2014), Çam keseböceği (Thaumetopoea pityocampa Schiff.)’nin entegre mücadelesinde Calosoma sycophanta (L.)’nın üretimi, Türkiye II. Orman Entomolojisi ve Patolojisi Sempozyumu Bildiri Kitabı İçinde, (Toper Kaygın A., Ed.), Antalya, ss. 349-360.
84. Wallner W.E., (1997), Global Gypsy - The Moth That Gets Around, Exotic Pests of Eastern Forests Conference, Proceedings’in İçinde (Britton K.O., ed.), http://www.invasive.org/symposium/wallner.html [Erişim 8 Mart 2007].
85. Walsh R.G., Bjonback R.D., Aiken R.A., Rosenthal D.H., (1990), Estimating the public benefits of protecting forest quality, Journal of Environmental Management, 30(2), 175-189.
86. Walsh R.G., Keleta G., Olienyk J.P., (1981a). Value of trees to residential property owners with mountain pine beetle and spruce budworm damage in the Colorado Front Range, Fort Collins, CO: Colorado State University for U.S. Department of Agriculture, Forest Service (Cooperative Agreement No. 16-950-CA; and Contract No. 53-82X9-9-180). 116 ss.
87. Walsh R.G., Olienyk J.P., (1981), Recreation demand effects of mountain pine beetle damage to the quality of forest recreation resources in the Colorado Front Range. Fort Collins, CO: Colorado State University for U.S. Department of Agriculture, Forest Service (Contract No. 53-82X9-9-180). 87 ss.
88. Walsh R.G., Ward F.A., Olienyk J.P., (1989), Recreational demand for trees in national forests, Journal of Environmental Management, 28(3), 255-268.
89. Walsh, R.G.; Keleta, G.; Olienyk, J.P.; Waples, E.O. (1981b). Appraised market value of trees on residential property with mountain pine beetle and spruce budworm damage in the Colorado Front Range, Fort Collins, CO: Colorado State University for U.S. Department of Agriculture, Forest Service (Cooperative Agreement 16-950-CA). 150 ss.
90. Wickman B.E., Renton D.A., (1975), Evaluating damage caused to a campground by Douglas-fir tussock moth, Res. Note PNW-257. Portland, OR: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Forest and Range Experiment Station. 5 ss. Yazıcı H., Yalçın A., (2005), Hatila Vadisi Milli Parkında Ladin Kabuklu Böceklerine Karşı Yürütülen Mücadele Çalışmalarında Yönetim ve İş Organizasyonu, Ladin Sempozyumu Bildiriler Kitabı İçinde (Eroğlu M., Üçler A.Ö, Alkan Akıncı H., Özcan G.E., Pktan, E., Eds.), Trabzon, ss. 241-246.
91. Yılmaz E., Saraçoğlu Ö., Aytar F., Ulusoy R., (2009), Ormancılıkta entegre zararlı yönetimi (ezy) uygulamalarının koşul, olanak ve darboğazları: OZM şube müdürlüğü çalışanlarının görüşleri, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, Bakanlık Yayın No: 388, DOA Yayın No: 53, 99 ss.