Effects of altitude on some seedling quality characteristics of Carpinus betulus L. (Common Hornbeam) and Carpinus orientalis Mill. (Oriental Hornbeam)

Öz

This study aims to determine some morphological characteristics of two-year-old common hornbeam (Carpinus betulus L.) and oriental hornbeam (Carpinus orientalis Mill.) seedling and to determine the quality classes of the seedlings according to Turkish Standards Institute’s (TSI) seedling quality standards and sturdiness quotient values. As a study material, two-year-old common hornbeam and oriental hornbeam seedlings, grown from seed obtained from three different altitudes as lower (0-400 m), mid (400-800 m) and upper (800-1200 m) in the Trabzon-Maçka watershed were used. The seedlings were grown in seedbeds in open nursery conditions of Karadeniz Technical University Forestry Faculty Research and Application Greenhouse. Seedling length and root collar diameter were measured in two-year-old seedlings. The sturdiness quotient was calculated with the data of the measured seedling morphological characteristics. Quality classes were classified according to TSI seedling quality standards determined for hornbeam seedlings. The highest mean seedling length for common hornbeam was determined as 48.76 cm at the 3rd altitude level, while the highest mean seedling length for oriental hornbeam was found as 38.90 cm at the 2nd altitude level. The mean root collar diameters for were varied between 4.97-5.23 mm in common hornbeam and 4.62-5.09 mm in oriental hornbeam. As a result of variance analysis, statistically significant differences (p<0.05) among altitudes regarding seedling length and sturdiness quotient of common hornbeam. As for the oriental hornbeam, it was found that statistically significant differences on 95% confidence level in terms of seedling length and root collar diameter. In addition, significant differences between the two seedling quality assessments and consistent results were not obtained. This shows that both TSI seedling quality standards and the sturdiness quotient criteria are not sufficient by themselves to determine the quality of common hornbeam and oriental hornbeam.

Anahtar Kelimeler

• Carpinus betulus
• Carpinus orientalis
• variation
• morphology
• sturdiness quotient

Carpinus betulus L. (Adi Gürgen) ve Carpinus orientalis Mill. (Doğu Gürgeni) fidanlarının bazı kalite özellikleri üzerine yükseltinin etkisi

Öz

Çalışmada iki yaşındaki adi gürgen (Carpinus betulus L.) ve doğu gürgeni (Carpinus orientalis Mill.) fidanlarının bazı morfolojik özelliklerinin belirlenmesi ve fidanların TSE fidan kalite standartları ve gürbüzlük indisi değerlerine göre kalite sınıflarının tespit edilmesi amaçlamaktadır. Çalışma materyali olarak, Trabzon-Maçka havzasının üç farklı yükseltisinden (0-400 m, 400-800 m, 800-1200 m) toplanan tohumlardan yetiştirilmiş 2+0 yaşındaki Adi gürgen ve doğu gürgeni fidanları kullanılmıştır. Fidanlar Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Araştırma ve Uygulama Serası açık alan fidanlık koşullarında yetiştirilmiştir. İki yaşındaki fidanlarda fidan boyu ve kök boğaz çapı değerleri ölçülmüştür. Ölçümü yapılan fidan morfolojik karakterine ait veriler ile gürbüzlük indisi değeri hesaplanmıştır. Ayrıca, gürgen fidanı için belirlenmiş Türk Standartları Enstitüsü (TSE) fidan kalite standartlarına göre kalite sınıfları tasnifi yapılmıştır. Çalışma sonucunda, yükseltiler arasında en yüksek ortalama fidan boyu adi gürgende 48.76 cm ile 3. yükseltide, doğu gürgeninde 38.90 cm ile 2. yükseltide elde edilmiştir. Ortalama KBÇ değerleri adi gürgende 4.97-5.23 mm, doğu gürgeninde 4.62-5.09 mm arasında değişmektedir. Varyans analizi sonucunda, yükseltiler arasında fidan boyu ve gürbüzlük indisi açısından %95 güven düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar (p<0.05) tespit edilmiştir. Doğu gürgeninde ise fidan boyu ve kök boğazı çapı bakımından %95 güven düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, her iki fidan kalite değerlendirmesi arasında önemli farklılıklar meydana gelmiş ve tutarlı sonuçlar elde edilmemiştir. Buda gerek TSE fidan kalite standartlarının gerekse gürbüzlük indisi kriterlerinin adi gürgen ve doğu gürgeninin fidan kalitesini belirlemede tek başlarına yeterli olamadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Carpinus betulus
• Carpinus orientalis
• varyasyon
• morfoloji
• gürbüzlük indisi

Kaynakça

1. Abildtrup J, Riis J, Jellesmark TB (1997) The reservation price approach and internationally efficient markets. J. For. Econ. 3:229-246
2. Aksu Y, Tilki F (2015) Orijin ve tohum büyüklüğünün Quercus pontica fidanlarının yaşama yüzdesi ve morfolojik özellikleri üzerine etkisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 16(2):216-226.
3. Aldhous JR (1994) Nursery policy and planning. Forest Nursery Pratice. In JR Aldhous and WL Mason (Eds.), Forestry Commission Bulletin, London, U.K. 111 pp 1-12
4. Anonymous (1988) TSE Yapraklı orman ağacı fidanları. TS 5624, Ankara
5. Anonymous (2015) Türkiye Orman Varlığı Kitabı. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, Geçmişten Bugüne Ulusal Orman Alanlarımızın Durumu, Yayınlar, Ankara
6. Anşin R, Özkan ZC (2006) Tohumlu Bitkiler (Spermatophytha) Odunsu Taksonlar. KTÜ Orman Fakültesi, Genel Yayın No: 167, Fakülte Yayın No: 19, Trabzon
7. Apholo P, Rikala R (2003) Field performance of silver-birch planting-stock grown at different spacing and in containers of different volume. New Forests 25:93-108
8. Atar F, Turna İ (2018) Fruit and seedling diversity among sweet chestnut (Castanea sativa Mill.) populations in Turkey. Šumarski list 142(11-12):611-619

9. Atar F, Atar E, Bayraktar A, Turna İ (2018) Growth performance in seedlings of common hornbeam (Carpinus betulus L.) in nursery conditions. International Congress on Engineering and Life Sciences, 26 - 29 Nisan, Kastamonu
10. Ayan S, Tilki F (2007) Morphological attributes of oriental spruce (Picea orientalis (L.) Link.) seedlings grown in peat-based media amended with natural zeolite. Acta Agronomica Hungarica 55:363-373
11. Ayan S (2002) Tüplü doğu ladini (Picea orientalis (L.) Link.) fidanı büyüme ortamları özellikleri ve üretim tekniğinin belirlenmesi. Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, 11, 72 s, Trabzon
12. Ayan S, Gedi̇k F, Yer Çeli̇k EN, Gülseven O, Yılmaz E, Akın Ş, Özel H (2020) Bazı geniş yapraklı orman ağacı fidanlarının morfolojik özellikleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 22(1):245-255
13. Bilgin S (2019) Fıstıkçamı (Pinus pinea L.), palamut meşesi (Quercus ithaburensis Decne. subsp. macrolepis (Kotschy) Hedge and Yalt.) ve saçlı meşe (Quercus cerris L.) fidanlarının fidan kalite özelliklerinin belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi 20(4): 297-304
14. Bland JM, Altman DG (1996) Statistics notes: measurement error proportional to the mean, British Medical Journal 313, 106.
15. Bobrov EG (1970) Carpinus L., In Flora of the U.S.S.R., Keter Press, Jerusalem, Israel, ed. N. Landau, 5, 202-207
16. Browicz G (1982) Chronology of Trees and Shrubs in South-west Asia and Adjacent Regions. Polish Scientific Publishers, Warszawa-Poland, pp 172
17. Çanakçı ZE (2011) İran palamut meşesinde ekim sıklığı ve derinliğinin bazı morfolojik fidan özellikleri üzerine etkisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Artvin, 45 s
18. Çiçek E, Çiçek N, Tilki F, (2011) Four-year field performance of Fraxinus angustifolia Vahl. and Ulmus laevis Pall. seedlings grown at different nursery seedbed densities. Res J For 5:89-98
19. Cleary BD, Zaerr JB (1984) Guidelines for measuring plant moisture stress with a pressure chamber. PMS Instrument Co., 2750 N. W. Royal Oaks Drive, Corvallis, Oregon 97330, 15, USA
20. Demirci A (2006) Silvikültürün Temel İlkeleri, KTÜ Orman Fakültesi, Ders Notları Serisi No: 83, Trabzon
21. Dirik H (1991) Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da bazı önemli fidan karakteristikleri ile dikim başarısı arasındaki ilişkiler. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, 116 s
22. Dirr MA (1998) Manual of woody landscape plants; their ıdentification, ornamental characteristics, culture, propagation and uses, 5 th Ed., Stipes Publishing L.L.C., Champaign, Illinois, U.S.A., pp 1187
23. Donahue JK, Upton JL (1996) Geographic variation in leaf, cone and seed morphology of Pinus greggii in navite forests. Forest Ecology and Management 82(1-3):145-157
24. Duryea ML (1985) Evaluating seedling quality: importance to reforestation. In: Proceedings of a workshop: Evaluating seedling quality: principles, procedures, and predictive abilities of major tests. Workshop held October 16–18, 1984. Corvallis: Forest Research Laboratory, Oregon State University. ISBN 0-87437-000-0
25. Genç M (1992) Doğu Ladini (Picea orientalis (L.) Link.) fidanlarına ait bazı morfolojik ve fizyolojik özelliklerle dikim başarısı arasındaki ilişkiler. KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon, 284 s
26. Gezer A, Yücedağ C (2006) Ormancılıkta ekim ve dikim yoluyla ağaçlandırma tekniği. SDÜ Orman Fakültesi Yayınları. No: 63, Isparta
27. Gülseven O, Ayan S, Özel HB, Yer EN (2019) Farklı doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky.) populasyonlarına ait fidanların morfolojik ve fizyolojik karakteristikleri. Türkiye Ormancılık Dergisi 20(3):180-186
28. Güney D (2009) Doğu kayını’nda (Fagus orientalis Lipsky) bazı coğrafik varyasyonların morfogenetik olarak belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon, 173 s
29. Haase DL (2008) Understanding forest seedling quality: measurements and interpretation tree planters. Notes 52(2):24–30
30. Hatipoğlu E (2013) Doğu gürgeni (Carpinus orientalis Miller) ’nde yükseltiye bağlı olarak bazı morfolojik karakterlerin ve çimlenme özelliklerinin araştırılması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Trabzon, 107 s
31. Hora B (1981) The Oxford Encyclopedia of Trees of the World, Oxford Unviersity Press, Oxford, U.K. pp 288
32. Huss J, Kahveci O (2009) Türkiye’de doğaya yakın yapraklı orman işletmeciliği. OGEM-VAK yayını
33. Ivetić V, Grossnickle S, Škorić M (2016) Forecasting the field performance of Austrian pine seedlings using morphological attributes. iForest 10:99–107
34. Jacobs DF, Salifu KF, Seifert JR (2005) Relative contribution of initial root and shoot morphology in predicting field performance of hardwood seedlings. New For. 30: 235–251
35. Jaenicke H (1999) Good tree nursery practices: practical guidelines for research nurseries. ICRAF, Nairobi, pp 8–15
36. Johnson JD, Cline ML (1991) Seedling quality of southern Pines. Chapter 8: forest regeneration manual. Edited by Duryea ML, Dougherty PM. Volume 36 of series Forestry Sciences. pp 143–159
37. Kahveci O, Tüfekçioğlu U (1998) Ülkemizde hızlı gelisent türlerle yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. Hızlı gelişen türlerle yapılan ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi ve yapılacak çalışmalar, Orman Bakanlığı. Ankara
38. Kestek D (2012) Sapsız meşe türünde yapılan seyreltmenin fidanların bazı morfolojik kalite kriterleri üzerine etkisinin araştırılması, Artvin Çoruh Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Artvin, 53 s
39. Krüssmann G (1984) Manual of Cultivated Broad-Leaved Trees and Shrubs. Vol. 1, A-D, Timber Press, Inc, Portland, Oregon, U.S.A., p 448
40. Larsen HS, South DB, Boyer JM (1986) Root growth potential, seedling morphology and bud dormancy carreiate with survival of lob-lolly pine seedlings planted in December in Alabama. Tree Physiology 1(41):253-263
41. Löf M, Thomsen A, Madsen P (2004) Sowing and transplanting of broadleaves (Fagus sylvatica L., Quercus robur L., Prunus avium L. and Crataegus monogyna Jacq.) for afforestation of farmland. Forest Ecology and Management 188(1-3) 113-123
42. Manas P, Castro E, De las Heras J (2009) Quality of maritime pine (Pinus pinaster Ait.) seedlings using waste materials as nursery growing media. New Forests 37:295-311
43. Mattsson A (1997) Predicting field performance using seedling quality assessment. New For. 13:227–252
44. Mexal JG, Landis TD (1990) Target seedling concepts: height and diameter. In: Rose R, Campbell SJ, Landis TD, editors. Proceedings, Western Forest Nursery Association, Aug 13-17
45. Nyoka BI, Kamanga R, Njoloma J, Jamnadass R, Mng’omba S, Muwanje S (2018) Quality of tree seedlings produced in nurseries in Malawi: an assessment of morphological attributes. Forests Trees and Livelihoods 27(2):103-117
46. Pipinis E, Milios E, Kiamos N, Mavrokordopoulou O, Simiris P (2012) Effect of stratification and pre-treatment with gibberellic acid on seed germination of two Carpinus species. Seed Science and Technology 40:21-31
47. Ritchie GA (1984) Assessing seedling quality. In: Duryea ML, Landis TD, editors. Forest nursery manual: production of bareroot seedlings. The Hague: Martinus Nijhoff Publishers, pp 243–259
48. Semerci A (2002) Sedir (Cedrus libani A. Rich.) fidanlarına ait bazı morfolojik ve fizyolojik karakteristikler ile iç anadolu’daki dikim başarısı arasındaki ilişkiler, İç Anadolu Ormancılık Araştırma Müdürlüğü, Teknik Bülten No: 279, Ankara, 142 s
49. Şevik H, Ayan S, Demircioğlu N, Sıvacıoğlu A (2003) Kastamonu - Gölköy orman fidanlığı çıplak köklü geniş yapraklı orman ağacı fidanlarının TSE normlarına göre değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 3(2):233-245
50. Shafiei AB, Akbarinia M, Jalali G, Hosseini M (2010) Forest fire effects in beech dominated mountain forest of Iran. Forest Ecology and Management 259:2191-2196
51. Şimşek Y (1987) Ağaçlandırmada kaliteli fidan kullanma sorunları, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi 33(65):5-29
52. South DB, Harris SW, Barnett JP, Hainds MJ, Gjerstad DH (2005) Effect of container type and seedling size on survival and early height growth of Pinus palustris seedlings in Alabama U.S.A. For Ecol Manage. 204:385–398
53. Sykes MT, Prentice IC (1996) Climate change, tree species distribution and forest dynamics: A case study in the mixed conifer/northern hardwood Zone of Europe. Clim. Change 34:161-177
54. Thompson BE (1985) Seedling morphological evaluation- What you can tell by looking. Evaluating seedling quality: Principles, procedures, and predictive abilities of major tests, M.L. Duryea (ed.), Forest Research Laboratory, Oregon State University, Corvallis, OR, 59-71
55. Tuttle CL, South DB, Golden MS, Meldahl RS (1987) Relationship between initial seedling height and survival and growth of loblolly pine seedlings planted during a droughty year. Southern Journal of Applied Forestry 11(3):139-143
56. Üçler AÖ, Gülcü S, Bilir N (2000) Anadolu karaçamı ve kızılçam'da tohum kaynağı-morfolojik fidan kalitesi ilişkileri. Bildiri Özetleri Kitapçığı s, 39. II. Ulusal Fidancılık Sempozyumu, Eylül, İzmir
57. Yahyaoğlu Z, Genç M (2007) Fidan Standardizasyonu. Standart Fidan Yetiştirmenin Biyolojik ve Teknik Esasları, SDÜ Orman Fakültesi Yayın, 75, 555 s
58. Yahyaoğlu Z, Güney D, Turna İ, Atar F (2012) Fıstıkçamı (Pinus pinea L.)’nda bazı morfolojik özelliklere bağlı varyasyonların belirlenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi 234-239
59. Yaltırık F (1982) Flora of Turkey and Aest Eagen Island, Universty Press, Edinburgh., Ed. P.H. Davis, 7, p 684
60. Yer EN, Ayan S (2011) Eskişehir Orman Fidanlık Koşullarında Yetiştirilen Çıplak Köklü Toros Sediri ve Anadolu Karaçam Fidanlarının Gelişim Dönemleri. K.Ü. Orman Fakültesi Dergisi 11(2):219-227
61. Yılmaz M (1995) Karaçam Fidanlarının kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araştırmalar, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları 238-241:5-37