The Problem of the Commercialization of Art in the Context of Plato’s Critique of the Parasitic Artist

Öz

Platon'un Parazit Sanatçı Eleştirisi Bağlamında Sanatın Ticarileşmesi Sorunu

Öz

Platon; sanatçıların ideaların eksik ve yanıltıcı yansımalarını ürettikleri için gerçekliğin doğru bir yansımasını sunmakta yetersiz olduğunu düşünür. Platon’un sanatçılara yönelik eleştirileri, onların toplumdaki istisnai ve potansiyel olarak zararlı rollerini vurgulamaktadır. Platon’a göre sanatçılar; düzenli veya eşitlikçi topluluklarda, genellikle sıra dışı bir unsur olarak görülür ve bu durum onları “istisna” ve “parazit” konumuna düşürür. Sanatçılar, toplumun genel düzenine aykırı olarak, bireylerin duygusal ve entelektüel manipülasyonuna yönelik eserler üretirler. Platon; sanatçıların, genellikle maddi kazanç elde etmek amacıyla seçkin kesimleri eğlendirdiğini ifade eder ve ‘parazit’ kavramını da bunu amaç edinerek üretim yapan sanatçılar için kullanmaktadır. Platon’un yaşadığı dönemde, sanatçılara yönelik eleştirileri, günümüz sanat piyasası dinamikleri üzerinden değerlendirildiğinde, sanatın toplumsal ve ekonomik işlevlerinin yaşadığımız çağda nasıl evrildiğini ve bu bağlamda müzayede evlerinin rolünü anlama açısından önemli bir analiz sağlamaktadır. Yapılan araştırma; Platon’un düşünceleri üzerinden, sanat piyasasına bağımlı yaşayan sanatçıların, potansiyel anlamda ‘bozguncu’ ve ‘parazit’ bir unsur gibi algılanmasına yönelik bir değerlendirme sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Platon
• Sanat Piyasası
• Alıcı
• Müzayede Evleri

Kaynakça

1. Antmen, A. (2014). 20.yüzyıl batı sanatında akımlar. Sel Yayıncılık.
2. Apostol, C. L. (2015). Sanat ve direniş/güvencesizlik ile direniş arasında sanat işçileri: Bir tarih (A. Boren ve D. Yılmaz Çev.). Skopdergi. https://www.e-skop.com/skopbulten/sanat-ve-direnis-guvencesizlik-ile-direnis-arasinda-sanat-iscileri-bir-tarih/2737
3. Artun, A. (2015a). Sanat piyasası ve sanatın özerkliği. Skopdergi, (8). https://www.e-skop.com/skopdergi/sunus-sanat-piyasasi-ve-sanatin-ozerkligi/2612
4. Artun, A. (2015b). Sanat-para simbiyozu. Skopdergi. https://www.e-skop.com/skopbulten/sanat-para-simbiyozu/2432
5. Bayrak, B. (2013). Çağdaş sanatın ticarileşmesine küreselleşmenin etkileri. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 123–137. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/43927
6. Duchamp, M. (1917). Fountain [Porcelain]. Tate. (In English) https://www.tate.org.uk/art/artworks/duchamp-fountain-t07573
7. Dursun, B. E. (2022). Yaşarken değeri bilinmeyen sanatçılar: Vincent Van Gogh. Beyza İrem Dursun. https://www.beyzairemdursun.com/blog/yasarken-degeri-bilinmeyen-sanatcilar-vincent-van-gogh.html
8. Foster, H. (2015). Çağdaş sanatın mecrası: Piyasa (A. Boren, Çev.). Skopdergi, (8). https://www.e-skop.com/skopdergi/cagdas-sanatin-mecrasi-piyasa/2607

9. Gombrich, E. H. (2015). Sanatın öyküsü (E. Erduran & Ö. Erduran, Çev. ve Eds.). Remzi Kitabevi. (Orijinal çalışma 1950’de yayımlanmıştır).
10. Han, S. (2017). Damien Hirst üzerinden çağdaş sanat eleştirisi. Kocaeli Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi. 2(3), 8–14. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/738139
11. Hirst, D. (2007). For the Love of God [Platinium-Diamond-Human Tooth]. White Cube. (In English) https://www.whitecube.com/artworks/for-the-love-of-god
12. Koons, J. (1986). Rabbit [Stainless Steel]. The Broad. (In English) https://www.thebroad.org/art/jeff-koons/rabbit
13. Kurşun, S. Y. (2020). Ölüm olgusu ve Vanitas resimler üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(74), 284–292. https://www.sosyalarastirmalar.com/articles/ the-death-case-and-an-evaluation-on-vanitas-pictures.pdf
14. Litt, S. (2007). The origins of creativity: Sexuality, neurosis and the artist. International Forum of Psychoanalysis, 4(2), 97–103. (In English) https://doi.org/10.1080/08037069508409528
15. Plato. (2025, July 01). In Wikipedia. (In English) https://en.wikipedia.org/wiki/Plato
16. Platon. (2019). Devlet. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
17. Read, H. (2018). Sanat ve toplum. Hayalperest Yayınevi. (Orijinal çalışma 1936’da yayımlanmıştır).
18. Rembrandt, V. R. (1642). Nightwatch [Oil Painting]. Wikimedia. (In English) https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/The_Nightwatch_by_Rembrandt_-_Rijksmuseum.jpg
19. Tatar, T. (2020). Sanatın metalaşması: Kitsch, avangart ve yabancılaşma. Metapolitik. https://metapolitik.net/sanatin-metalasmasi-kitsch-avangart-ve-yabancilasma/?utm_source= chatgpt.com
20. Whitham, G., & Pooke, G. (2018). Çağdaş sanatı anlamak (T. Göbekçin, Çev. ve Ed.). Hayalperest Yayınevi. (Orijinal çalışma 2011’de yayımlanmıştır).
21. Wilson, M. (2015, November 11). What is conceptual art?. IMMA. (In English) https://imma.ie/magazine/what-is-conceptual-art/