Afetlerin Sanata Yansıması: Sanatın İşlevleri Üzerinden Bir Değerlendirme

Öz

Bu araştırmada, doğal ve insan kaynaklı afetlerin sanata yansımaları, Alain de Botton ve John Armstrong’un Terapi Olarak Sanat yaklaşımında ortaya koydukları sanatın yedi işlevi çerçevesinde incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, afet temalı on bir sanat eseri görsel ve kuramsal açıdan değerlendirilmiştir. Eserlerin yorumlanmasında sanat terapisi, sosyoloji, travma ve afet psikolojisi alanındaki çalışmalar destekleyici kaynak olarak kullanılmıştır. Bulgular, sanatın afetlerin yol açtığı bireysel ve toplumsal travmaların anlamlandırılmasına katkı sağlayabildiğini; kayıp ve acıların görünür kılınmasında, toplumsal hafızanın korunmasında ve geleceğe yönelik umut duygusunun desteklenmesinde önemli bir rol üstlenebildiğini göstermektedir. Ayrıca sanatın, duyguların dışavurulmasına olanak sağlayarak bireylerin kendilerini keşfetmelerine, psikolojik dengeyi yeniden kurmalarına ve travma sonrası iyileşme süreçlerini desteklemelerine katkıda bulunabileceği değerlendirilmiştir. Bunun yanında sanat eserlerinin toplumsal farkındalık oluşturma, eleştirel düşünmeyi teşvik etme ve afetlere ilişkin kolektif bilinç geliştirme potansiyeline sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda sanatın, afet deneyimlerinin anlaşılmasında ve toplumsal iyileşme süreçlerinde işlevsel bir araç olarak değerlendirilebileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Sanat
• Botton ve Armstrong

Destekleyen Kurum

Bu araştırmayı destekleyen kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu araştırma için etik kurul iznine gerek yoktur.

Teşekkür

Bu araştırma için teşekkür notuna gerek yoktur.

The Reflection of Disasters on Art: An Evaluation Through the Functions of Art

Öz

This study examines the reflections of natural and human-made disasters in art within the framework of the seven functions of art proposed by Alain de Botton and John Armstrong in Art as Therapy. Conducted using a descriptive qualitative research design, the study evaluates eleven disaster-related artworks from both visual and theoretical perspectives. In interpreting the selected works, studies from the fields of art therapy, sociology, trauma studies, and disaster psychology were used as supporting sources. The findings indicate that art can contribute to the interpretation and meaning-making of individual and collective traumas caused by disasters, while also playing an important role in making loss and suffering visible, preserving collective memory, and fostering a sense of hope for the future. Art was also found to support individuals in expressing emotions, developing self-understanding, restoring psychological balance, and facilitating processes of post-traumatic recovery. In addition, artworks were found to have the potential to raise social awareness, encourage critical reflection, and contribute to the development of collective consciousness regarding disasters. Accordingly, art may be regarded as a functional means of understanding disaster experiences and supporting processes of social recovery.

Anahtar Kelimeler

• Desaster
• Art
• Botton and Armstrong

Destekleyen Kurum

No institution supported this research.

Etik Beyan

No ethics committee approval is required for this study.

Teşekkür

No acknowledgment is required for this research.

Kaynakça

1. Akar, M. (2019). Sanatçıyı yaratıma götüren itki: Psikanalizin sanatçının sağaltımına etkisi ve Thomas Wolfe’un sanatsal üretimi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö6), 139–147. https://doi.org/10.29000/rumelide.648461
2. Aksoy, M. (2024). Acı çeken zihinlerin melankolik oto-portre örnekleri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(107), 1035–1048. https://doi.org/10.5281/zenodo.11432595
3. Anadolu Ajansı. (2023, 13 Ekim). Fransız sanatçı, Hatay'da yıkıntılar arasında çizdiği resmi tanıttı. TRT Haber. https://www.trthaber.com/foto-galeri/fransiz-sanatci-hatayda -yikintilar-arasinda-cizdigi-resmi-tanitti/60102/sayfa-10.html
4. Aslan, L. (2022). 21. yüzyıl sanatında göç estetiği. Görünüm, (12), 35–46. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2166065
5. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press. (In English)
6. Athan, M. (2023). Pablo Picasso ve bir sanat okuması olarak Guernica. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(112), 2024–2030. https://doi.org/10.7816/idil-12-112-07
7. Baraklianou, S. (2008). Silently disturbing: The political aesthetics of Doris Salcedo’s recent installations. Dialogue Webzine. (In English) https://researchportal.port.ac.uk/en/publications/silently-disturbing-the-political-aesthetics-of-doris-salcedos-re
8. Bastaban, Ü. (2024). Kolektif farkındalığın geliştirilmesinde sanatın rolü. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 5(11), 172–192. https://doi.org/10.29228/iletisimvesanat.75942

9. Bircan, Ş., & Adar-Can, S. (2025). Resim sanatının ruhsal iyileştirme gücü. The Journal of International Educational Sciences, 12(42), 300-314. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.80422
10. Biricik, A. S. (2001). Yeryuvarı'nda doğal olaylar ve afetler. Marmara Coğrafya Dergisi, (3), 7–26. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/715192
11. Bloch, E. (1986). The principle of hope (N. Plaice, S. Knight, & P. Thompson, Trans.). MIT Press. (In English)
12. Borzilova, A. A., & Minakova, A. A. (2021). Reflection of natural disasters of meteorological character in the fine arts. Youth Innovation Bulletin, 10(2021), 43–46. (In English) https://new.vestnik-surgery.com/index.php/2415-7805/article/view/6598
13. Botton, A., & Armstrong, J. (2014). Terapi olarak sanat (V. Atmaca, Çev.). Everest Yayınları.
14. Brentlinger, A. F. (1970). Nelson Goodman’s Languages of Art [Review of the books Languages of Art: An approach to a theory of symbols, languages of art, and the way the World Is]. The Massachusetts Review, 11(1), 202–208. (In English)
15. Canbulat, Ş. (2023). Doğal afetler ve olağanüstü durumlarda görülen salgın hastalıkların yayılımı. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 47–64. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2871996
16. Capacchione, L. (2012). Sanat terapisiyle iyileşmek (D. Özen, Çev.). Kaktüs.
17. Christina. (2014, 28 Ocak). Memory & justice: Ai Weiwei’s straight. Daydream Tourist. (In English) https://daydreamtourist.com/2014/01/28/ai-weiwei-straight/
18. Coşkun, B. (2018). Bir bilimsel disiplin olarak sanat terapisi. The Journal of Turkish Family Physician, 9(3), 93–96. https://doi.org/10.15511/tjtfp.18.00393
19. Dağlı, B., & Aypek-Arslan, A. (2020). Temsiller bağlamında umut kavramı. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(44), 1–9. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.675188
20. Daşçı, E. (2023). Afetlerden etkilenen çocuk ve gençlere yönelik kültür ve sanat temelli psikososyal müdahalelerin psikolojik ve sosyal uyum üzerindeki etkisi. Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 226–241. https://doi.org/10.35341/afet.1386495
21. De Maria, W. (1977). The Lightning Field [Fotoğraf]. Art in America. (In English) https://www.artnews.com/art-in-america/features/lightning-field-land-art-cormac-mccarthy-herman-melville-web3-1234645396/
22. Demirel, İ. N. (2024). Depreme maruz kalan bireylerde sanatın öznel iyi oluşa etkisi ve uygulama örnekleri. E. Öz Çelikbaş (Ed.), Sanatın iyileştirici gücü 4: Farklı bakış açılarıyla sanat ve iyi oluş (ss. 19–30) içinde. Akademisyen Kitabevi.
23. Dölek, İ. (2021). Afetler ve afet yönetimi. Pegem Akademi.
24. Edelman, A. (2016). Doris Salcedo. Woman's Art Journal, 37(1), 46–48. (In English) https://www.jstor.org/stable/i26452045
25. Eracar, N. (2013). Sözden öte sanatla terapi ve yaratıcılık. 3P.
26. Eren, A., & Hamarat, E. (2022). Sosyal bilgiler dersinde sanat ile umudun tesisi. Alanyazın, 3(2), 237–253. https://izlik.org/JA92WS83AF
27. Eren, N., & Saydam, M. B. (2019). Sınır kişilik bozukluğu hastalarının bireysel psikodinamik sanat psikoterapisi sürecindeki değişimlerinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(4), 350–359. https://doi.org/10.5455/apd.11399
28. Eroğlu, Ö. (2015). Modern sanat. Tekne Yayınları.
29. Gökçekuş, H., Barlas, C., Almuhisen, M., & Eyni, N. (2018). Doğal ve insan kaynaklı afetler, sonuçları ve afet yönetimi. Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları.
30. Gökova, H. (2020). Çevresel sanatta doğa unsurları ve süreçlerinin yeri ve önemi. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 5(9), 175–189. https://izlik.org/JA57WJ64PF
31. Gönülay-Çalımlı, Z. (2019). Hastanelerin psikiyatri hizmetlerinin sunulduğu birimlerde görsel sanatlar eğitiminin tamamlayıcı tedavi olarak uygulanabilirliğine ilişkin durum tespiti ve bir uygulama örneği (Tez no. 598811) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Görmez, A., & Karakuş, M. (2021). Sanat eserlerinin yaratılma süreci. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 111–122. https://doi.org/10.33711/yyuefd.998262
33. Güner, G., & Dinçer-Genç, D. (2019). Sanat ve psikoterapinin buluştuğu bir yaklaşım: Sanat terapisi. Yakın.
34. Güney, M. (2011). Sanat ve psikiyatri. Öz Baran.
35. Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafıza (B. Barış, Çev.). Heretik Yayın.
36. Hancox, S. (2012). Art, activism and the geopolitical imagination: Ai Weiwei's ‘Sunflower Seeds’. Journal of Media Practice, 12(3), 279–290. (In English) https://doi.org/10.1386/jmpr.12.3.279_1
37. Huss, E., Kaufman, R., Avgar, A., & Shuker, E. (2016). Arts as a vehicle for community building and post‐disaster development. Disasters, 40(2), 284–303. (In English) https://doi.org/10.1111/disa.12143
38. İkizoğlu, S. (2024). Sanat terapisi ve yaratım ilişkisi bağlamında yapay zekâ ve Ai-Da robot örneği. Kesit Akademi, 10(38), 227–250. https://doi.org/10.29228/kesit.75470
39. İnce, C. (2019). Sosyal afetler: Savaş, iç çatışma ve bir mücadele biçimi olarak göç. H. Çiftçi ve Y. Ağaoğlu (Eds.), ISPEC 3. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Kongresi Tam Metin Kitabı (ss. 208–220) içinde. ISPEC Publications. https://a0272912-4303-4a2a-97f1-0fc5400ae5fd.filesusr.com/ugd/d0a9b7_0f6a c69abafd467a9edec3aab891a490.pdf
40. Karabacak-Çelik, A. (2023). Deprem sonrası travma belirtileri, umut ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. TRT Akademi, 8(18), 574–591. https://doi.org/10.37679/trta.1275268
41. Karaçay, Y. C. (2025, 29 Mart). Deprem ve göç temalı eser ABD'de kapak görseli seçildi. Antakya Gazetesi. https://antakyagazetesi.com/deprem-ve-goc-temali-eser-abdde-kapak-gorseli-secildi/
42. Kartal, N. (2025). Deprem sonrası yetişkinlerde sanat etkinliklerinin iyileştirici rolü (Tez no. 920120) [Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
43. Kartopu, S., & Bakar-Fındıkçı, M. (2024). The effects of natural disasters on art through the eyes of art students. The Journal of Limitless Education and Research, 9(1), 27–78. https://doi.org/10.29250/sead.1433816
44. Kayaalp, B., & Kavukcu, E. (2024). Sanatın bütünleştirici ve iyileştirici rolü üzerinden permakültür kavramı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(5), 1973–1999. https://doi.org/10.15869/itobiad.1467741
45. Koçak, S. Ç., & Ataseven, S. Y. (2021). Çağdaş sanat, moda ve yenilik bağlamında: Yayoi Kusama. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 8(2), 64–78. https://izlik.org/JA24RM27GD
46. Kusama, Y. (2009). Aftermath of obliteration of eternity [Fotoğraf]. Hirshhorn. (In English) https://hirshhorn.si.edu/kusama/infinity-rooms
47. Küçüköner, H., & Dalkıran, A. (2024). Çağdaş sanatta eser-mekan ilişkisi bağlamında Yayoi Kusama’nın puantiyeli eserlerine bir bakış. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 9(18), 95–106. https://izlik.org/JA57JU38CN
48. Lavigne, N. C. (2014). Extended art: Activism and cultural critique in the work of Ai Weiwei (Publication no. ENHU003S7_1314) [Master thesis, University of London]. Birkbeck Institutional Repository. (In English) https://www.academia.edu/8748844/Extended_art_activism_and_cultural_critique_in_the_work_of_Ai_Weiwei
49. Lee, M. S. (2018). Art therapy for PTSD in traumatized patients after disasters. Asia-Pacific Journal of Multimedia Services Convergent with Art, Humanities, and Sociology, 8(12), 615–625. (In English) https://doi.org/10.35873/ajmahs.2018.8.12.059
50. Malchiodi, C. A. (2013). Çocukların resimlerini anlamak (T. Yurtbay, Çev.). Nobel Tıp.
51. Mandacı, E. (2020). Asur Devleti'nde doğal afetler ve doğal afet algısı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 99–116. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.524554
52. Mehring, C. (2023). Other work: The De Maria experience, 1960–77. In E. Childress, M. Childress, D. Corcoran, D. De Salvo, & M. Govan (Eds.), Walter De Maria: The object, the action, the aesthetic feeling (pp. 17–51). Gagosian. (In English)
53. Mohammad, G. S. (2022). Mount Merapi in drawings and paintings; A dynamic reflection of nature, 1800–1930. Wacana, 23(1), 64–96. (In English) https://doi.org/10.17510/wacana.v23i1.1126
54. Munch, E. (1893). The Scream [Resim]. National Museum in Oslo, Oslo, Norveç. (In English) https://www.nasjonalmuseet.no/en/stories/explore-the-collection/edvard-munch-and-the-scream-in-the-national-museum/
55. Murphy, C. F. (2014). Post-disaster group art therapy treatment for children (Publication no. 55) [Master of Arts, Loyola Marymount University]. LMU Theses and Dissertations. (In English) https://digitalcommons.lmu.edu/etd/55
56. Nisbet, J. (2013). A brief moment in the history of photo-energy: Walter De Maria's Lightning Field. Grey Room, (50), 66–85. (In English) https://doi.org/10.1162/GREY_a_00096
57. Nuri, A., Ismayil, Z., Babayeva, M., Guliyev, A., Rzayeva, F., Shiraliyeva, G., & Jahangirli, T. (2025). Artistic expressions as vehicles of cultural memory: Bridging identity, heritage, and intercultural understanding. Journal of Ethnic and Cultural Studies, 12(5), 258–275. (In English) https://doi.org/10.29333/ejecs/2816
58. Olson, M. S., Doescher, R. L., & Olson, D. W. (2004). When the sky ran red. Sky and Telescope, 107(2), 28–35. (In English) https://hdl.handle.net/10877/4035
59. Orr, P. P. (2007). Art therapy with children after a disaster: A content analysis. The Arts in Psychotherapy, 34(4), 350–361. (In English) https://doi.org/10.1016/j.aip.2007.07.002
60. Özbek, Y. (1999). Toplumsal uzlaşmada sanatın işlevi. Sanat Dergisi, (1), 9–10. https://izlik.org/JA92RK83DT
61. Özcan, B. Ö. (2024). Forced Imigration. New Feathers. (In English) https://www.newfeathersanthology.com/newfeathersspring24.html#/
62. Özturan, Ö., & Özturan, S. (2023). Travmayı izlemek: Doris Salcedo'nun heykellerinde toplumsal hafıza, yas ve melankoli. Sanat ve Tasarım Dergisi, 13(1), 64–83. https://dergipark.org.tr/ tr/download/article-file/3206554
63. Picasso, P. (1937). Guernica [Resim]. Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madrid, Spain. (In English) https://www.museoreinasofia.es/en/collection/artwork/guernica
64. Poulos, M. (2016). The timeless enigma of Edvard Munch's The Scream & The Eruption of Krakatoa Volcano: A pyroclastic interpretation. Third Eye, (241), 2–7. (In English) https://www.academia.edu/27156601/The_timeless_enigma_of_Edvard_Munchs_The_Scream_and_The_eruption_of_Krakatoa_volcano_A_pyroclastic_interpretation
65. Rivera-Santana, C. (2020). Aesthetics of disaster as decolonial aesthetics: Making sense of the effects of Hurricane María through Puerto Rican contemporary art. Cultural Studies, 34(3), 341–362. (In English) https://doi.org/10.1080/09502386.2019.1607519
66. Sabancılar, D. (2017). Bireysel ve toplumsal hafızanın sanat eserlerinde "kıyafet" aracılığı ile kurgulanması: Gülsün Karamustafa ve Gülçin Aksoy. Sanat ve Tasarım Dergisi, (18), 133–145. https://izlik.org/JA52MN35HX Sağlam, F. (2020). Kültürel belleğin sanatla yeniden deneyimlenmesi: Doris Salcedo örneği. Sanat ve Tasarım Dergisi, (26), 579–600. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1473570
67. Salderay, B. (2010). Görsel sanatlar ve tedavi (terapi). Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(6), 133–145. https://doi.org/10.18603/std.97553
68. Sayan, Ş. (2016). Sanatta acı ve şiddet eylemleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59), 1421–1430. https://doi.org/10.17755/esosder.57328
69. Saygı, S. (2016). Kamusal alanda sözcüklerle sanat. Sanat Dergisi, (29), 87–99. https://izlik.org/JA89FK28TP
70. Somuncu, M. (2020). Güncel Türkçe sözlük’te yer alan acı maddesinin eş anlamlılık açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (20), 202–217. https://doi.org/10.29000/rumelide.791145
71. Sorace, C. (2014). China's last communist: Ai Weiwei. Critical Inquiry, 40(2), 396–419. (In English) https://doi.org/10.1086/674120
72. Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies, 23(3), 197–224. (In English) https://doi.org/10.1080/074811899201046
73. Şahin, B., & Kınam, B. (2025). Sanat ve tasarımda sanal su ve su ayak izinin yansımaları. Sanat ve Yorum, (45), 62–71. https://doi.org/ 10.47571/sanatyorum.1476937
74. TDK. (t.y.). Elem. Türk Dilk Kurumu Güncel Türkçe Sözlük içinde. 15 Mart 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/kelime/elem adresinden alındı.
75. Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. (In English) https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01
76. Tekdemir-Dökeroğlu, Ö. (2019). Acının resmini yapmak, Käthe Kollwitz resimleri üzerinden bir bakış. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 4(7), 163–178. https://izlik.org/JA25ME76YF
77. Tse, A. (2008). Doris Salcedo: Shibboleth. Opticon1826, 4(1), 1–2. (In English) https://doi.org/10.5334/opt.040821
78. Türk, A. (2025). Kolektif unutma paradoksuna karşı hafıza entegrasyonu [Sergi]. Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay, Türkiye. https://www.mku.edu.tr/hmkuOnlineSergiler.aspx
79. Türkoğlu, E. (2023). Fransız sanatçı Hatay’da yıkıntılar arasında çizdiği resmi tanıttı. İstanbul Sanat. https://www.istanbulsanat dergisi.com/fransiz-sanatci-hatayda-yikintilar-arasinda-cizdigi-resmi-tanitti/
80. Uyar, S. (2023). Mülteci krizi karşısında aktivist bir sanatçı: Ai Weiwei. Kent Akademisi Dergisi, 16(3), 1946–1961. https://doi.org/10.35674/kent.1163837
81. Uygarkizi, Y. (2022). Testimony, violence, and silence: An examination of Agamben and his critics. Dignity: A Journal of Analysis of Exploitation and Violence, 7(2), 1–29. (In English) https://doi.org/10.23860/dignity.2022.07.02.05
82. van Gogh, V. (1889). Portrait de l'artiste [Resim]. Musée d’Orsay, Paris, Fransa. (In English) https://www.musee-orsay.fr/en/artworks/portrait-de-lartiste-747
83. Velioğlu, S. (2022). Bir şizofren hastanın sanat ürünleri. Can Yayınları.
84. Winnicott, D. W. (2021). Oyun ve gerçeklik (T. Birkan, Çev.). Metis Yayınları.
85. Yalçın, B., & Ak, H. (2024). Seramik sanatıyla terapötik uygulamalar: 6 Şubat depremi Adıyaman Örneği. Avrasya Beşeri Bilim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 11–20. https://izlik.org/JA84YX99PR
86. Yetişken, H. (2012). Aristoteles’te sanatın neliği ve işlevi. Kaygı: Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, (19), 27–35. https://izlik.org/JA59LH72RM
87. Yılmaz, H., & Gülüm, E. (2024). Afet acil durum yönetimi ve afet müdahale planı çerçevesinde uygulamalar: Pazarcık–Elbistan depremi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(1-Deprem Özel Sayısı-), 1–25. https://doi.org/10.54688/ayd.1412307
88. Yorulmaz, M. Y. (2023). Sanatta aktivizm: Aktivist sanatçıların sanata etkisi. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 12(107), 947–957. https://doi.org/10.7816/idil-12-107-07