“Memento Mori” Kavramı ve Ölümün Fotoğrafik Belgesi

Öz

İnsan yaşamında yer alan bazı kavramlar, sahip oldukları derin anlamlar nedeniyle bireylerin zihninde sürekli yer edinmiştir. Bu kavramların bir kısmı, yalnızca bireysel boyutta kalmayıp toplumsal düzeyde de önemli bir yer edinmiş, hatta toplumların değer yargılarını, kültürel normlarını ve gündelik yaşam pratiklerini şekillendiren temel unsurlar haline gelmiştir. Bu bağlamda ölüm kavramı, insanlık tarihinin her döneminde bireylerin zihin dünyasını olduğu kadar toplumsal yapıları da derinden etkileyen, hayatın anlamını sorgulatan ve toplumsal düzeni inşa eden en temel olgulardan biri olarak öne çıkmaktadır. Hem bireysel hem de kolektif düzeyde derin etkiler yaratan bu kavram, insanın varoluşsal kaygılarına cevap aradığı ve aynı zamanda toplumsal normlarla şekillenen bir olgu olarak kendini göstermektedir Bu temelden yola çıkılarak gerçekleştirilen bu araştırmada, nitel araştırma yöntemlerine yer verilmiştir. Çalışma kapsamında, literatür ve doküman taramalarına ek olarak nitel veri analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Araştırmanın odak noktasını ölüm ve memento mori kavramları oluşturmakta olup, bu kavramlar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bunun yanı sıra, araştırmada insanlık tarihinde öne çıkan sözlü ve görsel temsil örnekleri analiz edilmiştir. Fotoğrafın, yaşamın gerçekliğini etkileyici bir biçimde yansıtma gücü, memento mori kavramıyla ilişkilendirilmiş ve bu doğrultuda fotoğraf tarihinde, ölümün fotoğrafik belgesi olarak nitelendirilebilecek temsiller üzerinden çıkarımlar yapılmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• Fotoğraf
• Memento Mori
• Ölüm
• Post-Mortem
• Belgesel Fotoğraf

The Concept of “Memento Mori” and The Photographic Documentation of Death

Abstract

Some concepts in human life have continuously occupied a place in individuals' minds due to their profound meanings. Some of these concepts do not remain solely at an individual level but also hold significant importance at a societal level, even becoming fundamental elements that shape societies' value judgments, cultural norms, and daily life practices. In this context, the concept of death stands out as one of the most fundamental phenomena that has profoundly influenced both individuals' mental worlds and social structures throughout human history. It is a concept that prompts existential questioning, influences the construction of social order, and affects both individual and collective levels deeply. Based on this foundation, this research employs qualitative research methods. In addition to literature and document reviews, qualitative data analysis methods have been utilized. The study focuses on the concepts of death and memento mori, examining them in detail. Furthermore, notable examples of oral and visual representations throughout human history have been analyzed. The power of photography to compellingly reflect the reality of life has been associated with the memento mori concept. Accordingly, in the history of photography, interpretations have been made based on representations that can be considered photographic documentation of death.

Keywords

• Photography
• Memento Mori
• Death
• Post-Mortem
• Documentary Photography

Kaynakça

1. Adams, E. (1968). Street execution of Vietcong prisoner [Photograph]. Pulitzer. https://www.pulitzer.org/article/taking-great-pictures-advice-pulitzer-winningphotographers
2. Barthes, R. (2016). Camera lucida: Fotoğraf üzerine düşünceler (R. Akçakaya, Çev.). Altıkırkbeş Yayın. (In Turkish).
3. Bate, D. (2009). Photography: The key concepts. Berg Publishing.
4. Bennett-Carpenter, B. (2017). Death in documentaries: The Memento Mori experience. Brill Rodopi.
5. Boomhower, R. E. (2024). The ultimate protest. High Road Books.
6. Browne, M. W. (1963). The sacrifice of thich quang duc [Photograph]. History Defined. https://www.historydefined. net/thich-quang-duc
7. Clarke, G. (2017). Güzel sanatların bir dalı olarak fotoğraf (M. M. Aydemir, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
8. Cohen, K. (1973). Metamorphosis of a death symbol: The transi tomb in the late middle ages and the Renaissance. University of California Press.

9. Da Caravaggio, M. M. (1605-06). Saint Jerome writing [Painting]. Nc Register. https://www.ncregister.com/blog/memento-mori-remember-your-death
10. De Rynck, P. (2016). Resim nasıl okunur: Eski ustalardan dersler (H. Doğan, Çev.). Hayalperest Yayınevi. (In Turkish).
11. Del Peru, B. N., El Peruano, M. G., & Peru, C. E. (2005). Fotografia Post-Mortem en el Perú del siglo XIX. Editora Peru. (In Spanish).
12. Dora, S. (2003). Büyüyen fotoğraf küçülen sosyoloji. Babil Yayınları. (In Turkish).
13. Duncum, S. D. (2016). İmaj analizine giriş: Karma yöntemlerin değeri üzerine. S. D. Bedir Erişti (Ed.), Görsel araştırma yöntemleri, teori uygulama ve örnek (ss. 9-18) içinde. Pegem Akademi. (In Turkish).
14. Er, M. H. (2023). Jeff Wall’un gerçeklik anlayışı bağlamında “tablo, fotoğraf ve belgesele yakın” yaklaşımı. Dijital Communication Journal, 6(11), 41-67. https://dicoj.com/Makaleler/691582755 _41-67%20murat%20han%20er.pdf (In Turkish).
15. Farthing, S. (2017). Sanatın tüm öyküsü (G. Aldoğan ve F. Candil Çulcu, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
16. Fischer, H. D., & Fischer, E. J. (2000). The Pulitzer prize archive, 1942-1998. De Gruyter Saur.
17. Forman, S. J. (1975). The fire escape collapse [Photograph]. Photography Talk. https://www.photographytalk.com/10-photos-that-changed-history
18. Giacosa, M., Morelli, R., & Mottadelli, G. (2016). The 100 photographs that changed the World. White Star Publisher.
19. Godfrey, T. (2023). Çağdaş sanatın öyküsü (E. B. Alpay, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
20. Green-Lewis, J. (2017). Victorian photography, literature and the invention of modern memory. Bloomsbury Publishing.
21. Hacking, J. (2015). Fotoğrafın tüm öyküsü (A. Bozkurt, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
22. Harris, R. (2020). Photography and death: Framing death throughout history. Emerald Publishing.
23. Hatay Archaeology Museum. (M.S. 276-337). Floor mosaic [Mosaic]. Hatay Archaeology Museum, Hatay, Turkey. https://www.ancient-origins.net/artifacts-other-artifacts/roman-skeleton-mosaic-0017456
24. Heidegger, M. (2004). Varlık ve zaman (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınevi. (In Turkish).
25. Herodotos. (1973). Herodot tarihi (M. Ökmen, Çev.). Remzi Kitabevi. (In Turkish).
26. Hirsch, R. (2017). Seizing the light: A social & aesthetic history of photography. Routledge Publishing. Hodge, S. (2022). Dakikalar içinde sanat anında açıklanan 200 temel kavram (D. Dalgakıran, Çev.). Kronik Kitap. (In Turkish).
27. Honour, H., & Fleming, J. (2016). Dünya sanat tarihi (H. Abacı, Çev.). Alfa Yayınları. http://dx.doi.org/10.29228/AS (In Turkish).
28. Lakotta, B. (2003). Noch mal leben vor dem tod. Der Spiegel, (26), 126-132. https://www.spiegel.de/wissenschaft/noch-mal-leben-vor-dem-tod-a-262e9cc1-0002-0001-0000-000027442236 (In German).
29. Lewis, E. (2018). İzmler, fotoğrafı anlamak (M. Aydemir, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
30. Marien, M. W. (2018). Photography: A cultural history. Laurence King Publishing.
31. Michelangelo, L. B. S. (1498-1500). Pietà [Sculpture]. After tha Art. https://aftertheart.com/2021/09/28/the-pieta
32. Mulligan, T., & Wooters, D. (2012). A history of photography from 1823 to the present. Taschen.
33. Nietzsche, F. (2017). Böyle buyurdu zerdüşt (L. Bakaç, Çev.). Koridor Yayıncılık. (In Turkish).
34. Ormiston, R. (2014). Michelangelo-500 görsel eşliğinde yaşamı ve eserleri (F. Kâhya, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (In Turkish).
35. Otter, C. (2008). The Victorian eye a political history of light and vision in Britain, 1800-1910. The University of Chicago Press.
36. Pamir, H., & Sezgin, N. (2016). The sundial and convivium scene on the mosaic from the rescue excavation in a late antique house of Antioch. Adalya, (19), 247-280. https://izlik.org/JA84RX65YP
37. Radloff, W. (1895). Die alttürkische inschriften der Mongolei. Gorgias Press. (In German).
38. Redwine, B. (1977). The uses of Memento Mori in vanity fair. Studies in English Literature 1500-1900, 17(4), 657-672. https://doi.org/10.2307/450314.
39. Robinson, H. P. (1858). Fading away [Photograph]. Brittanica. https://www.britannica.com/biography/Henry-Peach-Robinson
40. Sartre, J. P. (2010). Varlık ve hiçlik (T. Ilgaz ve G. Çankaya Eksen, Çev.). İthaki Yayınları. (In Turkish).
41. Schels, W. (2003). Life before death [Photograph]. Walter Schels. https://www.walterschels.com/en/portfolios/life/album/8/overview
42. Smith, I. H. (2018). Fotoğrafın kısa öyküsü (D. Öztok, Çev.). Hep Kitap Yayıncılık. (In Turkish).
43. Sontag, S. (2004). Başkalarının acısına bakmak (O. Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı. (In Turkish).
44. Sontag, S. (2011). Fotoğraf üzerine (O. Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı. (In Turkish).
45. The de Lisle Psalter. (1308-1340). Three living and the three dead [Miniature]. Ask a Medievalist. http://askamedievalist.com/ tag/episode-2
46. Whitham, G., & Pooke, G. (2022). Çağdaş sanatı anlamak (T. Göbekçin, Çev.). Hayalperest Yayınları. (In Turkish).
47. Wilkinson, K. (2011). Kökenleri ve anlamlarıyla semboller ve işaretler: Binlerce yıllık görsel bir yolculuk (S. Taksoy, Çev.). Alfa Yayınları. (In Turkish).
48. Williams, T. R. (1855). The sands of time [Photograph]. Artsy. https://www.artsy.net/artist/thomas-richard-williams
49. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınları. (In Turkish).
50. Yöndemli, F. (2007). Latince sözler ve deyimler. Nüve Kültür Merkezi Yayınları. (In Turkish).