Bağlamanın Standart Ölçüleri Üzerine Yapılan Çalışmaların ve ChatGPT-4o Modelinden Alınan Bilgi Çıktılarının İçerik Analizi

Öz

Türk halk müziğinin temel çalgısı olan bağlama, farklı malzemelerden farklı boylarda üretilmekte ve farklı isimlerle de adlandırılmaktadır. Bağlama ailesi çalgılarını oluşturan bu türlerin standart bir yapısı bulunmamaktadır. Bu makalede, bağlamanın standardizasyonu konusuna odaklanılmıştır. Çalışmanın amacı, literatürde konuyla ilgili olabilecek çalışmaları belirlemek ve bu çalışmaların birbirleriyle ve ChatGPT-4o’dan alınan bilgi çıktılarıyla ne ölçüde uyumlu olduğunu değerlendirmektir. Bu temel amaca ulaşabilmek için dört alt problem cümlesi oluşturulmuştur. Bu problem cümleleri, araştırma kapsamına giren tüm kaynaklara yöneltilmiştir. Elde edilen veriler gruplandırılmış ve birbirleriyle olan uyumlarına bakılmıştır. Makalede nitel araştırma desenlerinden durum çalışması tercih edilmiş, veriler içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırmanın sonunda dikkat çeken ilk nokta, bağlamanın standardizasyonu üzerine çok az sayıda çalışmanın yapılmış olmasıdır. İkinci dikkat çeken nokta ise tespit edilen bu çalışmaların birbirleriyle uyumunun oldukça düşük çıkmasıdır. Birinci, üçüncü ve dördüncü alt problemler için ChatGPT-4o’dan alınan cevapların literatürle uyumlu olmadığı; ikinci alt problemde ise literatürle orta düzeyde bir uyum sağladığı görülmüştür. Üniversitelerde, başta bağlama olmak üzere Türk müziği çalgılarına yönelik araştırma merkezlerinin kurulması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bağlama Yapımı
• Standardizasyon
• İçerik Analizi
• Yapay Zekâ

Content Analysis of Studies on the Standard Dimensions of the Baglama and the Information Outputs Obtained from the ChatGPT-4o Model

Abstract

The bağlama, the main instrument of Turkish folk music, is produced in various sizes using different materials and is also known by different names. There is no standardized structure for these types that make up the bağlama family of instruments. This article focuses on the standardization of the bağlama. The aim of the study is to identify the studies that may be related to the subject in the literature and to evaluate the degree to which these studies are compatible with each other and with the information outputs obtained from ChatGPT-4o. In order to achieve this main objective, four sub-problem statements were formed. These problem statements were directed to all sources within the scope of the research. The data obtained were grouped and their compatibility with each other was analyzed. In the article, a case study design, one of the qualitative research methods, was preferred, and the data were analyzed through content analysis. The first point that draws attention at the end of the research is that very few studies have been conducted on the standardization of the bağlama. The second remarkable point is that the compatibility of these studies with each other is quite low. For the first, third and fourth sub-problems, the answers obtained from ChatGPT-4o were not compatible with the literature; for the second sub-problem, it was seen that there was a moderate level of compatibility with the literature. It is recommended that research centers focusing on Turkish musical instruments, particularly the bağlama, be established at universities.

Keywords

• Bağlama Making
• Standardization
• Content Analysis
• Artificial Intelligence

Kaynakça

1. Açın, C. (2002). Enstrüman bilimi (Organoloji) (10. baskı). Emek Basımevi.
2. Açın, S. Y. (1998). Türk halk müziği sazlarından bağlama ve kemanenin son yapım teknikleri (Tez No. 72169) [Sanatta yeterlik tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
3. Adıgüzel, S. (2020). Avrupa ve Türkiye’de lojistik sektöründe standardizasyon çalışmaları. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 309-321. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1166588
4. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (35. baskı). Pegem Akademi.
5. Çınar, R. (1984). Standardizasyonun sosyo-ekonomik önemi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 135-142. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/436777
6. Doğanyiğit, S., Şahin, C., Yiğiter, M. E., & Tüfekci, S. (2018). Bağlama yapımcılarının bağlama üretimine yönelik görüşleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(61), 467-478. http://doi.org/10.17719/jisr.2018.2937
7. Koruk, Ç. (2006). İki telli cura (Kozağaç curası). Süleyman Demirel Üniversitesi Burdur Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(11), 120-130. https://www.acarindex.com/suleyman-demirel-universitesi-burdur-egitim-fakultesi-dergisi/iki-telli-cura-kozagac-curasi-356099
8. OpenAI. (2025). GPT-4o [Large language model]. https://openai.com/index/hello-gpt-4o/

9. Ömeroğlu, C. (2020). Top plate vibration analysis of the kanun instrument (Thesis No. 657632) [Doctoral Thesis, İstanbul Technical University]. Council of Higher Education Thesis Center. (In English).
10. Önal, Ö. (2002). Bağlamada standardizasyon. ODTÜ Halkbilimi Dergisi, (17), 18-23.
11. Önal, Ö. (2025). Standardizasyon çerçevesinde bağlama. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 142-160. https://doi.org/10.61729/uhad.1703407
12. Öztorun, Ü. (2022). Bağlama (saz) çalgısının sesini geliştirmeye yönelik bir öneri (Tez No. 767302) [Yüksek lisans tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
13. Tan, N. (1977). Bağlama yapımı. Türk Etnografya Dergisi, (16), 95-106. https://izlik.org/JA54LC44EZ
14. TSE. (2007). Türk çalgıları-telli çalgılar-bağlama (TS 13263/ICS 97.200.20). Türk Standartları Enstitüsü. https://www.tse.org.tr/Turkish/Abone/StandardDetay.asp?STDNO=70126&SiraNo=232
15. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Standart. TDK Türkçe sözlük içinde. 1 Aralık 2024 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı.
16. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
17. Yurteri, Y. (2022). Kemençe gövde odunu ve ses tahtasına kimyasal modifikasyon uygulamasının frekans spektruma etkisi (Tez No. 754465) [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.