Evaluation Of Kastamonu Stone Printing Techniques Within The Scope Of Sustainability: 3D Printing Applications In Modern Fabric Surface Designs

Öz

The patterns created by carving motifs on wooden molds and transferring the motif to the fabric surface with dyestuffs, called Kastamonu Stone Printing, are made with the aim of increasing the usage areas of traditional fabrics woven in the region, using them as dowry products and transforming them into products with high added value in economic terms. In this research, which is planned to contribute to the sustainability of cultural heritage; traditional printing method was interpreted in contemporary art applications and the research was carried out with students of Tekirdağ Namık Kemal University / Clothing Production Technology Program. The subject of the research includes the evaluation of the craft of “Kastamonu Stone Printing” according to contemporary art teachings and its transformation into fabric surface design applications based on textile and fashion design applications in the curriculum. Survey Method and Visual Analysis Method were used in the research. The data obtained was evaluated within the scope of the Design-Based Research Method and 3D printed fabric surfaces consisting of contemporary original printing applications were obtained. With the fabric collection titled “SURETS”, the designers aimed to set an example that cultural heritage can be used in accordance with the needs of the age by adopting a contemporary design approach. The research was supported by TUBITAK 2209-A University Students Research Projects Support Program and completed in 12 months. As a result of the research, young designers drew attention to the sustainability of cultural heritage by interpreting it in a way that can achieve contemporary forms, while preserving the traditional value of Kastamonu stone printing and contributing to its transmission between generations.

Anahtar Kelimeler

• Traditional Arts
• Kastamonu Stone Printing Craft
• Design Based Research Method
• Fabric Surface Design

Proje Numarası

1919B012318797

Kastamonu Taş Baskıcılığı Tekniklerinin Sürdürülebilirlik Kapsamında Değerlendirilmesi: Modern Kumaş Yüzey Tasarımlarında 3D Baskı Uygulamaları

Öz

Kastamonu Taş Baskıcılığı olarak adlandırılan, ahşap kalıplar üzerine motiflerin oyularak çıkarılması ve boyar maddelerle motifin kumaş yüzeyine aktarılmasıyla oluşturulan desenler, yörede dokunan geleneksel kumaşların kullanım alanlarını artırmak, çeyizlik ürün olarak kullanmak ve ekonomik anlamda katma değeri yüksek ürünlere dönüştürmek amacı ile yapılmaktadır. Kültürel mirasın sürdürülebilirliğine katkı sağlamak amacı ile planlanan bu araştırmada; güncel sanat uygulamalarında geleneksel baskıcılık yöntemi yorumlanmış ve araştırma Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi / Giyim Üretim Teknolojisi Programı öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırma konusu, müfredatta yer alan tekstil ve moda tasarımı uygulamaları esas alınarak, “Kastamonu Taş Baskıcılığı” zanaatının güncel sanat öğretilerine göre değerlendirilmesini ve kumaş yüzey tasarımı uygulamalarına dönüştürülmesini kapsamaktadır. Araştırmada Tarama (Survey) Yöntemi ve Görsel Analiz Yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler; Tasarım Tabanlı Araştırma Yöntemi kapsamında değerlendirilmiş ve çağdaş özgün baskı uygulamalarından oluşan 3D baskılı kumaş yüzeyleri elde edilmiştir. Çalışma çıktısı “SURETLER” başlıklı kumaş koleksiyonu ile tasarımcılar, çağdaş tasarım yaklaşımını benimseyerek kültürel mirasın, çağın ihtiyaçlarına uygun olarak kullanılabileceğine bir örnek teşkil etmeyi hedeflemiştir. Araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Desteği Programı kapsamında desteklenmiş ve 12 ayda tamamlanmıştır. Araştırma sonucunda, genç tasarımcılar tarafından kültürel mirasın güncel formlar elde edebilecek şekilde yorumlanmasıyla sürdürülebilirliğine dikkat çekilirken, Kastamonu taş baskıcılığının geleneksel değeri korunarak nesiller arası aktarımına katkı sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel Sanatlar
• Kastamonu Taş Baskıcılık Zanaatı
• Tasarım Tabanlı Araştırma Yöntemi
• Kumaş Yüzey Tasarımı

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Desteği Programı kapsamında desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012318797

Teşekkür

TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı'na (BİDEB) teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Aydın, N. (2017). Trabzon’da son yazmacı aileler ve yazmacılığın yaşatılmasında örnek bir model: Karadeniz Teknik Üniversitesi yazma baskı atölyesi. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 12(23), 219–250. https://doi.org/10.18220/kid.350582
2. Barışta, H. Ö. (1988). Kastamonu’da yazmacılık. Erdem, 4(10), 195–211. https://izlik.org/JA69YG83UG
3. Caferoğlu, M. (2021). Grafik tasarım ile yazmacılık sanatının yaşatılmasına dair bir tasarım projesi. International Journal of Social Humanities Sciences Research, 8(73), 2044–2058. https://doi.org/10.26450/jshsr.2682
4. Canbolat, S. C. (2023). Baskı resim bağlamında ahşap taş baskı tekniğinin uygulanmasında yeni teknolojilerin kullanımı. International Journal of Social Humanities Sciences Research, 10(93), 590–599. https://doi.org/10.26450/jshsr.3550
5. Cela-Ranilla, J., Esteve-Mon, F. M., & Sánchez-Caballé, A. (2025). Design-based research in higher education: A systematic literature review between 2019 and 2023. Australasian Journal of Educational Technology, 41(4), 67–83. (In English) https://doi.org/10.14742/ajet.10380
6. Demir, H. (2011). Özgün baskı resim sanatı ve sanatta demokratik paylaşım. Sanat Dergisi, (20), 74–84. https://izlik.org/JA27SK86UD
7. Doğan, M. (2020). Mardin’de Süryani kumaş baskı-boyama sanatı: Şımmeshındi ailesi örnekleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(2), 611–624. https://doi.org/10.48145/gopsbad.787851
8. Doğanay, A. (2022). Modern çağın cenderesinde sanatta geleneğe bağlı kalabilmek (2018 Yeditepe Bienali münasebetiyle). İSTEM, 20(39), 1–20. https://doi.org/10.31591/istem.1134797

9. Duran, T. (1998). Anadolu'da dünden bugüne tekstilde el baskıcılığı (Tez no. 74103) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Durmuş, E. N. İ., Karayel, A. N., & Tanrısever, C. (2024). Somut olmayan kültürel miras unsurları kapsamında Kastamonu ili el sanatlarının değerlendirilmesi ve haritalandırılması. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 194–218. https://izlik.org/JA62JS62DR
11. Erim, Ö. U., Gezicioğlu, F. Y., & Erim, M. (2019). Gelenekselden günümüz teknolojisine yer yaygılarında kullanılan baskı/boyama tekniklerine genel bir bakış. Journal of Arts, 2(1), 47–62. https://doi.org/10.31566/arts.2.004
12. Fraser-Lu, S. (1986). Indonesian batik. Oxford University Press. (In English)
13. Frederick, K., & van Nederveen-Meerkerk, E. (2023). Local advantage in a global context: Competition, adaptation and resilience in textile manufacturing in the “periphery”, 1860-1960. Journal of Global History, 18(1), 1–24. (In English) https://doi.org/10.1017/S1740022821000425
14. Gökmen, Ö., & Güzel, S. (2020). Kastamonu yazmacılık (taş baskı) sanatı ve ahşap kalıpların desen özellikleri. I. Uluslararası Kültür Sanat ve Edebiyat Kongresi bildiriler kitabı (ss. 31–46) içinde. İKSAD Yayınları.
15. Hoadley, C., & Campos, F. C. (2022). Design-based research: What it is and why it matters to studying online learning. Educational Psychologist, 57(3), 207–220. (In English) https://doi.org/10.1080/00461520.2022.2079128
16. Ilgaz, D. İ. (2024, July 14). Kastamonu’da ve Tokat'ta yapılan “taş baskı” sanatının hikayesi: Kastamonulu usta 120 yıllık keklik kalıbı hikâyesini anlattı. Kastamonu Güncel. https://www.kastamonuguncel.com/haber/20889680/kastamonuda-ve-tokatta-yapilan-tas-baski-sanatinin-hikayesi-kastamonulu-usta-120-yillik-keklik-kalibi-hikayesini-anlatti
17. Jones, M. O. (1971). The concept of “aesthetic” in the traditional arts. Western Folklore, 30(2), 77–104. (In English)
18. Kayabaşı, N., & Söylemezoğlu, F. (1999). Bartın’da yazmacılık sanatı. Erdem, 10(29), 361–368. https://izlik.org/JA54NC48TB
19. Kıran, H. (2010). Ağaç baskı sanatı. Bellek Yayınları.
20. Kofler, I., & Walder, M. (2024). Crafts and their social imaginary: How technological development shapes the future of the crafts sector. Social Sciences, 13(3), 137. (In English) https://doi.org/10.3390/socsci13030137
21. Lawrence, G. M. (2002). Digital printing and traditional surface design techniques [Master thesis, North Carolina State University]. NC State Theses and Dissertations. (In English) http://www.lib.ncsu.edu/resolver/1840.16/2948
22. Öz, N. D. (2006). Türk yazmacılık sanatı ve son dönem İstanbul yazmaları (Tez no. 191987) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. Öz, N. D. (2022). Geleneksel yazmacılık ve hürriyet yazmaları. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 9(4), 1534–1551. https://izlik.org/JA57RN55ZK
24. Pérez, M., Casanova-Salas, P., Twardo, P., Twardo, P., León, A., Mladenic, D., Massri, B. M., Troncy, R., Ehrhart, T., Lo Cicero, G., Vitella, M., Gaitán, M., Gimeno, J., Ribes, E., Fernández, M., & Portalés, C. (2020). From historical silk fabrics to their interactive virtual representation and 3D printing. Sustainability, 12(18), 7539. (In English) https://doi.org/10.3390/su12187539
25. Riello, G. (2010). Asian knowledge and the development of calico printing in Europe in the seventeenth and eighteenth centuries. Journal of Global History, 5(1), 1–28. (In English) https://doi.org/10.1017/S1740022809990313
26. Rosenfield, Y. (2016, November 15). Indian block-printed textiles: Past and present [Sergi]. The Metropolitan Museum of Art, New York, USA. (In English) https://www.metmuseum.org/perspectives/indian-block-printed-textiles
27. Sardar, M. (2003, October 1). Indian textiles: Trade and production. In Heilbrunn Timeline of Art History [Sergi]. The Metropolitan Museum of Art, New York, USA. (In English) https://www.metmuseum.org/toah/hd/intx/hd_intx. htm
28. Seyfi, S., & Yücel, A. (2024). Tokat yazma ustası Yasemin Erten ve motifleri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 19(2), 123–136. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1519450
29. Sipahioğlu, O., & Özdemir, E. K. (2012). Ev-atölye sistemi içerisinde geleneksel yazma baskıcılığının üretimine Mardin ve İzmir’den birer örnek. Sanat Dergisi, (21), 75–84. https://izlik.org/JA43TY38DL
30. Song, M. J. (2022). Craftspeople’s new identity: The impact of digital fabrication technologies on craft practices. International Journal of Technology and Design Education, 32(4), 2365–2383. (In English) https://doi.org/10.1007/s10798-021-09687-1
31. Spee, M. (1982). Traditional & modern batik. Kangaroo Press. (In English)
32. Storey, J. (1978). The Thames and Hudson manual of dyes and fabrics. Thames and Hudson. (In English)
33. Sünter-Eroğlu, N., Büyükakıncı, B. Y., Yılmaz, N., & Arit, B. (2026). Geleneksel Kandilli yazma baskıcılığının keçe üzerine uyarlanarak inovatif hale getirilmesi. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 8(1), 21–32. https://doi.org/10.54976/tjfdm.1774122
34. Şavkar, F., & Soysaldı, A. (2019). Kastamonu yazma ustası Celal Yağcıoğlu. The Journal of Turk-Islam World Social Studies, 6(22), 87–114. https://doi.org/10.29228/TIDSAD.30872
35. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2017, October 17). Çit baskıcılığı. Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/elazig/nealinir/cit-baskiciligi
36. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2020, October 16). Tokat yazması. Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/tokat/kulturatlasi/tokat-yazmasi
37. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (t.y.). Taş baskı. El Sanatları Eğitim Merkezi Müdürlüğü. https://egitim.tarimorman.gov.tr/kastamonu/Menu/32/Tas-Baski
38. Tezel, Z. (2009). Yazmacılık sanatında desenleme teknikleri (Kalıp tekniğiyle ağaç baskı uygulama örneği). Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, (25), 27–40. https://izlik.org/JA82TT82AW
39. Tuzcuoğlu-Yiğit, E. (2025). Bartınlı kadınların mantosu: Geleneksel gaba yazma. Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi E-Dergisi, 12(1), 45–58. https://doi.org/10.30804/cesmicihan.1704417
40. Tüm-Cebeci, D. (2021). Tokat yazmacılık sanatında elvan baskı uygulamaları. Folklor Akademi Dergisi, 4(3), 495–521. https://izlik.org/JA46TP63RM
41. Türk Patent ve Marka Kurumu. (2019, October 18). Kastamonu taş baskı dokuması (Mahreç işareti No: 465). Türk Patent Enstitüsü. https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/5242f668-2ef7-4878-81a3-f92620e7b784.pdf
42. UNESCO. (2009). Indonesian batik. Intangible Cultural Heritage. (In English) https://ich.unesco.org/en/RL/indonesian-batik-00170
43. Uygur, H. K., Koyuncu-Okca, A., & Öz, D. (2017). Bir kültürün son temsilcisi: Mıksiye (Muqsiye) Nasra Şimmes Hindi ve ardında bıraktıkları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 5(11), 221–241. https://doi.org/10.33692/avrasyad.509672
44. Yıldırım, R., & Tağı, S. Ö. (2019). Geleneksel baskı teknikleri ve yeni tasarımlarda kullanımı. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (35), 203–209. https://doi.org/10.30794/.450109
45. Yurt, D. (2020). Osmanlı kumaş sanatında ahşap kalıp baskı tekniği. The Journal of Social Science, 4(8), 605–616. https://doi.org/10.30520/tjsosci.734940
46. Zabulis, X., Partarakis, N., Demeridou, I., Bartalesi, V., Pratelli, N., Meghini, C., Nikolaou, N., & Fallahian, P. (2024). Modelling and simulation of traditional craft actions. Applied Sciences, 14(17), 7750. (In English) https://doi.org/10.3390/app14177750
47. Zbuchea, A. (2022). Traditional crafts: A literature review focused on sustainable development. Culture, Society, Economy, Politics, 2(1), 10–27. (In English) https://doi.org/10.2478/csep-2022-0002