Post Kavramsal Sanatın Göstergebilimsel Okuması: Jenny Holzer Örneği ve Deneysel Tipografi

Öz

Bu makale, post-kavramsal sanatın dil, anlam ve bağlam ilişkileri üzerinden göstergebilimsel bir çözümlemesini sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada, çağdaş sanatçı Jenny Holzer’in metin temelli sanat pratiği, deneysel tipografi bağlamında incelenerek ele alınmıştır. Holzer’in kamusal alanda sergilenen yapıtları; metin, yüzey, tipografi, mekânsal yerleşim ve izleyici gibi öğeleri anlam üretici bileşenler olarak kullanması açısından post-kavramsal sanatın özgün bir örneğini sunar. Makalede ilk olarak, post-kavramsal sanatın kavramsal sanatla ilişkisi ve bu bağlamda geçirdiği dönüşüm kuramsal bir çerçevede ele alınmıştır. Ayrıca çalışmada, Holzer’in metinlerinde özne inşası ve anlamın üretimi bağlamında Michel Foucault’nun “yazar işlevi” kavramına da kısaca değinilmiş, sanatçının söylemle kurduğu ilişki üzerinden izleyiciyi konumlandırma biçimi tartışılmıştır. Ardından, Holzer’in çalışmalarından seçilen örnekler Roland Barthes’ın göstergebilimsel teorisi temel alınarak çözümlenmiştir. Yapılan çözümlemelerde, sanatçının metinlerinde kullanılan sözcüklerin taşıdığı çok katmanlı anlamlar kadar, bu metinlerin sunulduğu tipografik biçimlerin, bağlamın ve yüzeylerin de politik, estetik ve kültürel anlam üretiminde etkin olduğu görülmüştür. Araştırmanın bulguları, deneysel tipografinin sadece biçimsel bir tercih değil, aynı zamanda içeriksel bir taşıyıcı ve dönüştürücü işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu yönüyle tipografi, sanat eserinin anlamını hem biçimsel hem de kavramsal düzeyde yeniden kurar. Sonuç olarak bu çalışma, çağdaş sanatta yazı ve görsellik arasındaki ilişkiye eleştirel bir perspektif sunmakta ve Holzer’in pratiği üzerinden metin merkezli sanat üretiminin yeni yorumlarına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Post-Kavramsal Sanat
• Jenny Holzer
• Tipografi
• Çağdaş Sanat

Semiotic Analysis of Post-Conceptual Art: The Jenny Holzer Example and Experimental Typography

Öz

This article aims to present a semiotic analysis of post-conceptual art through the relations between language, meaning and context. In this study, the text-based art practice of contemporary artist Jenny Holzer is examined and addressed in the context of experimental typography. Holzer’s works exhibited in public spaces present a unique example of post-conceptual art in terms of using elements such as text, surface, typography, spatial layout and audience as meaning-producing components. In the article, firstly, the relationship between post-conceptual art and conceptual art and the transformation it has undergone in this context are discussed within a theoretical framework. In addition, Michel Foucault’s concept of “author function” is briefly mentioned in the study in the context of subject construction and production of meaning in Holzer’s texts, and the way the artist positions the audience through the relationship he establishes with discourse is discussed. Then, selected examples from Holzer’s works are analyzed based on Roland Barthes’ semiotic theory. In the analyses, it was seen that the multi-layered meanings carried by the words used in the artist's texts, as well as the typographic forms, contexts and surfaces on which these texts are presented, are effective in the production of political, aesthetic and cultural meaning. The findings of the research reveal that experimental typography is not only a formal choice, but also a content carrier and transformer. In this respect, typography reconstructs the meaning of the work of art both formally and conceptually. As a result, this study offers a critical perspective on the relationship between writing and visuality in contemporary art and contributes to new interpretations of text-centered art production through Holzer's practice.

Anahtar Kelimeler

• Post-Conceptual Art
• Jenny Holzer
• Typography
• Contemporary Art

Kaynakça

1. Aitchison, J. (2006). Basın ilanı böyle yapılır (S. Balak, Çev.). Okuyan Us Yayınları.
2. Ambrose, G., & Aono-Billson, N. (2021). Grafik tasarımında dil ve yaklaşım (M. Taşçıoğlu, Çev.). Literatür Yayınları.
3. Barthes, R. (1977). Image, music, text (S. Heath, Trans.). Fontana Press. (In English)
4. Barthes, R. (2017). Göstergebilimsel serüven (O. Akınhay, Çev.). İmge Kitabevi.
5. Becer, E. (2020). Modern sanat ve yeni tipografi. Dost Kitabevi.
6. Bourriaud, N. (2004). Postprodüksiyon (N. Saybaşılı, Çev., A. Akay, Ed.). Bağlam Yayıncılık.
7. Danto, A. (2010). Sanatın sonundan sonra (Z. Demirsü, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
8. Dia Art. (t.y.). Jenny Holzer: Laments. Dia Art Foundation. (In English) https://diaart.org/program/past-programs/jenny-holzer-laments-exhibition/page/50/year/all

9. Erinç, M. S. (2004). Sanatın boyutları (1. baskı). Ütopya Yayınları.
10. Eygeci, K. E. (2023). Kavramsal sanat yapıtlarında dilbilimsel çözümlemeler: Weiner, Kosuth ve Kawara örneği. İdil Dergisi, 12(110), 1650–1660. https://doi.org/10.7816/idil-12-110-01
11. Foster, H. (1996). The return of the real: The avant-garde at the end of the century. MIT Press. (In English)
12. Foucault, M. (1984). What is an author? In P. Rabinow (Ed.), The Foucault reader (pp. 113–138). Pantheon Books. (In English)
13. Germaner, S. (1997). 1960 sonrasında sanat. Kabalcı Yayınevi.
14. Giderer, H. E. (2003). Resmin sonu. Ütopya Yayınevi.
15. Guggenheim. (t.y.). Jenny Holzer: Light Line. Solomon R. Guggenheim Museum. (In English) https://www.guggenheim.org/exhibition/jenny-holzer
16. Holzer, J. (1989). Laments [Exhibition]. Dia, Chelsea, UK. (In English) https://www.diaart.org/program/past-programs/jenny-holzer-laments-exhibition/location/dia-chelsea-new-york-united-states/year/all/page/23
17. Holzer, J. (2007a). Blue Purple Tilt [Exhibition]. Tate Gallery, UK. (In English) https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/jenny-holzer/exhibition-guide
18. Holzer, J. (2007b). Blue Purple Tilt [Exhibition]. Tate Gallery, UK. (In English) https://www.tate.org.uk/art/artworks/holzer-blue-purple-tilt-ar00082
19. Holzer, J. (2013). Light Stream [Exhibition]. Pearl Lam, Hong Kong. (In English) https://projects. jennyholzer.com/LEDs/light-stream-2013
20. Holzer, J. (2024). Light Line [Exhibition]. Guggenheim Museum, New York, USA. (In English) https://thecitylife.org/2024/05/17/the-guggenheim -museum-presents-jenny-holzer-light-line/
21. Kim, D. (2016, October 27). Jenny Holzer: Louder than words. Surface Magazine. (In English) https://www.surfacemag.com/articles/ artist-jenny-holzer-in-studio-aids-in-america-painter/
22. Lippard, L. (1997). Six years: The dematerialization of the art object from 1966 to 1972. University of California Press. (In English)
23. Manyas, N. (2013). Zaman ve madde ilişkisi bağlamında deneysel sanat çalışmaları (Tez no. 349349) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
24. Meggs, P. B., & Purvis, A. W. (2016). Meggs' history of graphic design. Wiley. (In English)
25. Morgan, R. C. (1995). Art into ideas: Essays on conceptual art. Cambridge University Press. (In English)
26. National Galleries. (2023). Jenny Holzer. National Galleries Scotland. (In English) https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/94706
27. Osborne, P. (2013). Anywhere or not at all: Philosophy of contemporary art. Verso Books. (In English)
28. Özayten, N. (1992). Batı'da obje sanatı/kavramsal sanat/post-kavramsal sanat ve Türkiye'de 1965-1992 yılları arasındaki benzer eğilimleri (Tez no. 18450) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
29. Pearl Lam. (t.y.). Jenny Holzer: Light Stream. Pearl Lam Galleries. (In English) https://www.pearllam.com/exhibition/jenny-holzer-light-stream/
30. Sarıkavak, N. K. (2003). Tipografiyi doğru kavramak. Hacettepe Üniversitesi Sanat Yazıları Dergisi, (10) 129–148. https://izlik.org/JA85JB25CA
31. Şahin, H. (2012). Postmodern sanat. İdil Dergisi, 1(5), 90–111. https://doi.org/10.7816/idil-01-05-07
32. Şahiner, R. (2020). Çağdaş sanatta temsiliyet krizi. Ütopya Yayınevi. Tate. (2018). Jenny Holzer: Exhibition guide. Tate. (In English) https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/jenny-holzer/exhibition-guide
33. Tate. (t.y.). Five ways Jenny Holzer brought art to the streets. Tate. (In English) https://www.tate.org.uk/art/artists/jenny-holzer-1307/5-ways -jenny-holzer-brought-art-streets
34. Tiedemann, R. (1997). Concept, image, name: On Adorno’s utopia of knowledge. In T. Huhn & L. Zuidervaart (Eds.), The semblance of subjectivity: Essays in Adorno’s aesthetic theory (p. 130). MIT Press. (In English) https://doi.org/10.7551/mitpress/6172.001.0001
35. Toy, E., & Görgülü, E. (2018). Postmodern grafik tasarımın oluşum süreci üzerine bir inceleme. Asos Journal Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 68(68), 351–367. https://doi.org/10.16992/ASOS.13631
36. Walker, S. (2022). Post-conceptual and neo-conceptual art: A complete review. CAI Magazine, (4464). (In English) https://www.contemporaryartissue.com/post-conceptual-and-neo-conceptual-art-a-complete-overview/