Alâeddin Yavaşca’nın Bazı Saz Semâîlerinin Biçimsel ve Müzikal Özellikleri Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Alâeddin Yavaşca’nın bestecilik yönünü incelemek ve saz semâîlerini müzikal özellikleri bakımından analiz etmektir. Saz semâîleri, Türk musikisinde saz eserleri arasında önemli bir konuma sahip, özellikle ritmik yapısı ve biçimsel düzeniyle öne çıkan formlar arasında yer almaktadır. Araştırmada, bestekârın saz semâîlerine ait makam özellikleri, melodik örgüleri, usûl kullanımı ve genel müzikal karakteristikleri değerlendirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve doküman incelemesi teknikleri kullanılmıştır. Araştırmanın veri setini, TRT arşivinde kayıtlı bulunan Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca’ya ait 8 adet saz semâîsi oluşturmaktadır. Veri analiz sürecinde, doküman analizi yöntemi tercih edilmiştir. Bu araştırmanın verileri, TRT (Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu) arşivinde kayıtlı bulunan Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca’ya ait nota örneklerinden elde edilmiştir. Söz konusu notalar, hem internet ortamındaki dijital arşivlerden hem de yazılı kaynaklardan derlenmiş ve tez çalışmasının bulgular bölümünde değerlendirilmiştir. Araştırma, doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Elde edilen bulgular doğrultusunda, bestekârın eserlerinde klasik form anlayışına bağlılık gösterdiği, melodik akışta tutarlılık ve denge sağladığı ve makamsal çeşitliliğe önem verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle Yavaşca’nın, Türk musikisinin geleneksel estetik değerlerini koruyarak çağdaş bir yorum anlayışı geliştirdiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Alaeddin Yavaşca
• Türk Müziği
• Analiz
• Beste
• Saz Semaisi.

Evaluation of Some of Alaeddin Yavaşca’s Saz Semai in the Context of Their Formal and Musical Features

Öz

The aim of this study is to examine Alaeddin Yavaşca's compositional skills and analyze his saz semâîs in terms of their musical characteristics. Saz semâîs hold a significant place among instrumental works in Turkish music, particularly notable for their rhythmic structure and formal organization. The study evaluated the makam characteristics, melodic patterns, use of usul, and general musical characteristics of the composer's saz semâîs. The study employed qualitative research methods such as literature review and document analysis. The dataset for the study consists of eight saz semâîs by Prof. Dr. Alaeddin Yavaşca, recorded in the TRT archives. Document analysis was employed in the data analysis process. The data for this research was obtained from samples of Prof. Dr. Alaeddin Yavaşca's musical scores, stored in the TRT (Turkish Radio and Television Corporation) archives. These scores were compiled from both online digital archives and written sources and evaluated in the findings section of the thesis. The research was conducted using document analysis. Based on the findings, it was concluded that the composer adhered to a classical understanding of form in his works, achieved consistency and balance in melodic flow, and emphasized makam diversity. In this respect, Yavaşca was determined to have developed a contemporary understanding of interpretation while preserving the traditional aesthetic values of Turkish music.research.

Anahtar Kelimeler

• Alaeddin Yavaşca
• Türk Müziği
• Analiz
• Beste
• Saz Semaisi.

Kaynakça

1. Akgün, E. (2011). Alâeddin Yavaşca'ya ait Trt repertuarında yer alan kürdîlihicazkâr makamındaki sözlü eserlerin makamsal analizi (Tez no. 304074) [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
2. Ayas, G. (2011). Alâeddin Yavaşca ve meşk ahlakı: Yaşayan bir geleneğin sosyolojik analizi. Doğu Kitabevi.
3. Baş, A. H., & Karaca, T. (2023). Saz musikisinde etüt kavramı ve Alaeddin Yavaşca’nın etüdlerinin incelenmesi. Eurasian Journal of Music and Dance, (23), 269–287. https://doi.org/10.31722/ejmd.1307189
4. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
5. Çepni, S. (2010). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (5. baskı). Celepler Yayınevi.
6. Dağlı, H. U., Dağlı, K. K., & Kiremitçi, M. (2019). Türk müziği tarihi. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
7. Feyzioğlu, N. (2016). Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca’nın eserlerinin estetik temelleri: öz-biçim ilişkisi, tem ilerlemeleri. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 2(1), 113–124. https://izlik.org/JA86BM82NW
8. Kahyaoğlu, Y. (2021). Türk müziğinde meşk sistemi. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, (1), 277–283. https://doi.org/10.22252/ijca.942571

9. Kantemiroğlu. (2001). Kitâbu ilmi’l-mûsîkî alâ vechi’l-hurûfât (Cilt 1). (Y. Tura, Haz.) Yapı Kredi Yayınları.
10. Özkan, İ. H. (1995). Fasıl. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 12, ss. 207–209) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Sönmez, C. (2001). Alâeddin Yavaşca'nın çeşitli formlardaki eserlerinden birer örneğin müzikal analizi (Tez no. 107372) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Tanrıkorur, C. (2016). Osmanlı dönemi Türk musikisi (4. baskı). Dergâh Yayınları.
13. Tutu, S. B. (2020). Geleneksel Türk sanat müziğinde çalgısal biçimler ve türler: “Çalgısal Semâî” üzerine bir tartışma. Eurasian Journal of Music and Dance, (16), 114–133. https://doi.org/10.31722/ejmd.757815
14. Yahya-Kaçar, G. (2023). Türk musikisi rehberi (3. baskı). Eğitim Yayınevi.
15. Yavaşça, A. (t.y.a). Acem saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/acem-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
16. Yavaşça, A. (t.y.b). Arazbar Bûselik saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/arazbarbuselik-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
17. Yavaşça, A. (t.y.c). Evcâra saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/evcara-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
18. Yavaşça, A. (t.y.d). Hicazkâr saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/hicazkar-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
19. Yavaşça, A. (t.y.e). Hisar saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/hisar-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
20. Yavaşça, A. (t.y.f). Evç saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/evic-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
21. Yavaşça, A. (t.y.g). Hisar Bûselik saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/hisar-buselik-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
22. Yavaşça, A. (t.y.h). Hüseynî saz semaisi. Alaeddin Yavaşça. 13 Ağustos 2025 tarihinde http://www.alaeddinyavasca.com/index.php/eserler/notalar/saz-eserleri-alfabetik/huseyni-saz-semaisi-alaeddin-yavasca-pdf adresinden alındı.
23. Zeybek, Ö. (2013). Türk makam müziği’nde üslûp-tavır görüşleri doğrultusunda Münir Nurettin Selçuk, Alâeddin Yavaşca ve Bekir Sıdkı Sezgin icrâlarının analizi (Tez no. 180687) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.