Mevlânâ’nın Mesnevisinde Hadis-i Şerifler

Öz

Araştırmamızda tasavvufta işârî yorum, Mevlânâ’nın (ö.672/1273) hayatı, Mesnevî eserinin tanıtımı, Mevlânâ’nın Mesnevîsinde yer alan hadisler ve bu hadislerin iktibasları incelendi. Bu çalışmada, Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî’nin Mesnevî’sinde yer alan hadis-i şeriflerin işârî yorum bağlamında incelenmesi amaçlandı. Mesnevî’nin birinci cildindeki hadisler, Tâhirulmevlevî (ö.1370/1951) şerhi ve Kütüb-i Sitte kaynaklarıyla karşılaştırmalı olarak analiz edildi. Sonuçlara göre, Mesnevî’deki hadislerin %92’si sahih kaynaklardan iktibas edilmiş olup, Mevlânâ’nın işârî yorum tekniği diğer mutasavvıflardan farklı olarak edebî bir üslupla harmanlanmıştır. Mevlânâ’nın hayatı ve eserleri, tasavvufta hadis ve yorumları, Mesnevî’de geçen hadisler üzerine yazılmış makaleler, tezler ve kitaplar nitel araştırma yöntemleriyle incelendi. Elde edilen veriler ışığında, Mesnevî’deki hadislerin diğer mutasavvıfların hadis ve âyet iktibaslarındaki kurallara uyduğu, fakat onlardan farklı olarak iktibas sanatının ustalıkla kullanıldığı, hadislerin tamamı yerine ana konuyu en iyi yansıtan kelime ve cümlelerin edebî bir üslupla muhataba sunulduğu gözlemlendi. Ayrıca, Mesnevî’de irşat gayesi ile toplumsal problemleri çözümüne ışık tutan hadislerin tercih edildiği belirlendi. Mesnevî’de yer alan hadislerin güvenilirliği konusu da tartışıldı ve sıhhatine dair hüküm verildi. Tâhirulmevlevî’nin şerhinden faydalanılarak Mesnevî’nin birinci cildinde yer alan hadislerin bir kısmı ele alındı. Böylece Mesnevî’nin hadislerle münasebeti ortaya konuldu.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• İşârî Yorum
• Mevlânâ
• Mesnevî
• Mesnevî’de Hadis

Hadıts In Mawlana’s Masnavı

Abstract

In our research, the interpretation in Sufism, the life of Mawlānā (d.672/1273), the introduction of his work Mesnawī, the hadiths in Mawlānā's Mesnawī and the quotations of these hadiths were examined. In this study, it was aimed to analyze the hadiths in Mawlānā Jalāl al-Dīn al-Rūmī's Masnavi in the context of al-Ishārī interpretation. The hadiths in the first volume of the Masnavi were analyzed comparatively with the commentary of Tâhirulmevlevî (d.1370/1951) and the sources of the Qutub-i Sitte. According to the results, 92% of the hadiths in the Masnavi are quoted from authentic sources, and Mawlānā's technique of literal interpretation is blended with a literary style unlike other Sufis. The life and works of Mevlânâ, hadith in Sufism and its interpretations, articles, theses and books on hadiths in the Masnavi were analyzed by qualitative research methods. In the light of the data obtained, it was observed that the hadiths in the Masnavi follow the rules of hadith and verse quotations of other Sufis, but unlike them, the art of quotation is used skillfully, and instead of the whole hadiths, the words and sentences that best reflect the main subject are presented to the addressee in a literary style. In addition, it was determined that hadiths that shed light on the solution of social problems with the aim of guidance were preferred in Masnavi. The reliability of the hadiths in the Masnavi was also discussed and their authenticity was judged. Some of the hadiths in the first volume of the Masnavi were discussed with the help of Tâhirulmawlevî's commentary. Thus, the relation of the Masnavi with hadiths was revealed.

Keywords

• Sufism
• Illuminationist Interpretation
• Mevlana
• Masnavi
• Hadith in Masnavi

Kaynakça

1. Avcı, Seyit. Sufilerin Hadis Anlayışı Bursevi Örneği. Ensar Yayıncılık, 2004.
2. Bayram, Fatih. “Mevlânâ’nın Mesnevî’si Ekseninde Hadis Yorumu Üzerine Bazı Değerlendirmeler”. Doğu Anadolu Sosyal Bilimlerde Eğilimler Dergisi 3/1 (2019), 15-39.
3. Buhârî, Ebu Abdullah Muhammed b. İsmâil. Sahih-i Buhârî. nşr. Mustafa Dib el-Buğâ. 7 Cilt. Şam: Dâru İbn Kesîr, Dâru’l-Yemâme, 5. Basım, 1993.
4. Çelik, İsa. “Mesnevî-i Manevî”. Tasavvuf Klasikleri. ed. Ethem Cebecioğlu. 399-446. Ankara: Erkam Yayınları, 2010.
5. Heysemi, Nureddin el-. Mecmau’z-Zevaid ve Menbau’l Fevaid 8.Cilt. çev. Fikret Güneş. Ocak Yayıncılık, 2010. İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd El-Kazvini. Sünen. nşr. Muhammed Fuâd Abdulbâki. Kahire: Daru’l İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 2017.
6. Karapınar, Fikret. “Hz. Mevlânâ’nın Eserlerinde Hadis Kültürü”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 15/1 (2015), 117-137.
7. Koçkuzu, Ali Osman. “Mesnevî’nin Birinci Defterinde Hazret-i Peygambere ve Hadislerine Yapılan Atıflar Üzerine”. Diyanet Dergisi 23/2 (1987), 25-34.
8. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufiliğine Bakışlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 1996.

9. Özköse, Kadir. Anadolu Tasavvuf Önderleri. İstanbul: Mavi Yayıncılık, 2. Basım, 2016.
10. Rûmî, Mevlânâ Celâleddin-i. Mesnevî-i Manevî. çev. Derya Örs - Hicabi Kırlangıç. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2015.
11. Tâhirülmevlevî, Mehmet Tahir. Şerh-i Mesnevî. Şamil Yayınları, 2. Basım, 1980.
12. Tebrizî, Hatib et-. Mişkatu’l Mesabih. Çelik Yayınevi, 2013.
13. Tek, Abdurrezzak. Tarihi Süreçte Tasavvuf Ve Tarikatlar. Bursa: Bursa Akademi Yayınları, 6. Basım., 2022.
14. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre et-. Sünen. nşr. Beşşâr Avvâd Maruf. Beyrut: Dâru’l-Garib’il-İslami, 1998.
15. Uysal, Muhittin. Tasavvuf Kültüründe Hadis : Tasavvuf Kaynaklarındaki Tartışmalı Rivayetler. ed. Hatice Hacer Erdem. İstanbul: Ensar Yayınları, 2. Basım., 2022.
16. Ünlü, Gülcan. Mesnevî-i Şerîf’te Hz. Peygamber. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
17. Yardım, Ali. “Mesnevî Hadisleri Üzerine Bir Araştırma”. Kubbealtı Akademi Mecmuası 8/1 (1979), 44-54. Yıldırım, Ahmet. “Tasavvufun Kaynağı Olarak Hadis”. Hadis ve Siyer Araştırmaları 4/2 (2018), 51-70.