İmam Bedireddin el-Ayni ve onun fıkhî derecesi

Öz

Bu makale İmam el-Ayni ve biyografisine odaklanıyor, çocukluğundan önemli bir âlim olarak yükselişine kadar yetiştirilme tarzını ve akıl hocalarını inceliyor. Ayrıca öğrencileri ve yazdığı kitaplar hakkında da bilgi ediniyoruz ve geride Müslümanların yararlanabileceği, hukuk, dil, hadis ve daha fazlası gibi çeşitli disiplinleri kapsayan bir hazine bırakıyoruz. El-Ayni'nin hukuktaki rütbesini ve âlimler arasındaki konumunu anlamak istediğimizden, önceki âlimlerin hukukçuların sınıfları ve her sınıf için gereken şartlar hakkında söylediklerini ele almamız gerekiyordu. Âlimlerin sınıf sayıları ve her sınıf için gereken nitelikler açısından farklılık gösterdiğini gördük. Hukukçuların sınıflarını ve her sınıf için gereken şartları tartıştıktan sonra İmam el-Ayni'nin rütbesini tartışmaya geçtik. Zamanının ve kendisinden sonra gelen âlimlerin onunla ilgili ifadelerini aktardık. Kitaplarını ve kendisinden sonra âlimlerin bunları nasıl aldıklarını, kendisinden kaç tane alıntı yaptıklarını ve onun görüşlerini ve ifadelerini kabul edip etmediklerini inceledik. Bazı fıkhî görüşleri diğerlerine göre doğruladığını ve tercih ettiğini gördük. Kendisinden sonra gelen bir dizi âlim bunları düzeltti ve tercih etti. Tüm bunlar sayesinde onun sınıfını doğru bir şekilde belirleyebildik. Ardından, El-Ayni'nin âlimlerin bir görüşünü diğerine tercih ettiği bazı konulardan bahsettik.

Anahtar Kelimeler

• fakih tabakaları
• fetva
• el-Ayni
• müftü.

الإمام بدر الدين العيني ودرجته الفقهية

Öz

تدور هذه المقالة تدور على الإمام العيني والترجمة له من حيث التعرف على نشأته ومشايخه منذ كان طفلا صغيرا إلى أن أصبح عالما ذو شأن ومكانة، ونتعرف على تلاميذه الذين خلفهم، وكتبه التي ألفها وتركها كنزا للمسلمين ينهلون مما فيها من علوم مختلفة، من الفقه واللغة والحديث وغيرها. ثم لما أردنا أن نتعرف على درجة العيني الفقهية وطبقته بين العلماء، كان لا بدّ من التعرض لما ذكره العلماء السابقون عن طبقات الفقهاء، وبيان شروط كل طبقة. ورأينا أنّ العلماء مختلفين في عدّ الطبقات، وفي نسبة العلماء إلى كل طبقة منها. وبعد أن تكلمنا عن طبقات الفقهاء والشروط الواجب توافرها في أهل كل طبقة انتقلنا للكلام على درجة الإمام العيني، فنقلنا كلام علماء عصره ومن أتى بعده في حقه، ونظرنا في كتبه وكيف تلقاها العلماء من بعده، وكم نقلوا عنه، وهل أخذوا بآرائه وأقواله أم لا. فوجدنا وقد صحّح ورجحّ بعض الاقوال الفقهية على غيرها. وأخذ بتصحيحه وترجيحه عدد من العلماء الذين أتوا بعده، من خلال هذا كله استطعنا أن نحدد طبقته بشكل دقيق، ثم أتبعنا ذلك بذكر بعض المسائل التي رجح فيها العيني قولا ما من أقوال العلماء على غيره.

Anahtar Kelimeler

• العيني
• طبقات الفقهاء
• المفتي
• شروط الفتوى

Imam Badr al-Din al-Ayni and his jurisprudential degree

Abstract

This article focuses on Imam al-Ayni and his biography, exploring his upbringing and mentors, from his childhood to his rise to a scholar of considerable stature. We also learn about his students and the books he authored, leaving behind a treasure trove for Muslims to draw from, encompassing a variety of disciplines, including jurisprudence, language, hadith, and more. Since we wanted to understand al-Ayni's rank in jurisprudence and his standing among scholars, we had to address what previous scholars had said about the classes of jurists and the conditions for each class. We saw that scholars differed in their number of classes and in the qualifications required of each class. After discussing the classes of jurists and the conditions required of each class, we moved on to discuss Imam al-Ayni's rank. We cited the statements of scholars of his time and those who came after him regarding him. We examined his books and how scholars received them after him, how many they quoted from him, and whether they accepted his opinions and statements. We found that he had validated and favored some juristic opinions over others. A number of scholars who came after him corrected and preferred it. Through all of this, we were able to accurately determine his class. Then we followed that by mentioning some of the issues in which Al-Ayni preferred one opinion of the scholars over another.

Keywords

• layers of jurists
• fatwa
• al-Ayni
• mufti.

Kaynakça

1. Âmidî Seyfeddin Alî b. Muhammed. el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm. thk. Abdürrezzâk Afîfî, Dımaşk-Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 2. Baskı, 1981.
2. Aynî Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ. el-Binâye Şerhu’l-Hidâye. thk. Eymen Sâlih Şa‘bân. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
3. Bâbertî Ekmelüddîn Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. el-İnâye Şerhu’l-Hidâye. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1970.
4. Buhârî Alâeddîn Alî b. Ahmed. Keşfü’l-Esrâr Şerhu Usûli’l-Pezdevî. İstanbul: Şirket-i Sahâfiye-i Osmâniyye, 1890.
5. Dâvûdî Muhammed b. Alî b. Ahmed. Tabakâtü'l-Müfessirîn. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
6. Ebû Dâvûd es-Sicistânî Süleymân b. el-Eş’as es-Sicistânî. Sünen-i Ebî Dâvûd. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
7. el-Ayderûs Muhyiddîn Abdülkâdir b. Şeyh. en-Nûrü’s-Sâfir an Ahbâri’l-Karni’l-Âşir. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
8. el-Gazzî Muhammed b. Muhammed. el-Kevâkibü’s-Sâire bi-A‘yâni’l-Mie’ti’l-Âşire. thk. Halîl Mansûr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.

9. el-Kevserî Muhammed Zâhid. Resâili’l-İmâm Muhammed Zâhid el-Kevserî. Risâletü Tezhibi’t-Tâci’l-Lüceynî fî Tercemeti’l-Bedri’l-Aynî. thk. Müslim Tayyibe - Muhammed Rıdvân el-Mısrî. Amman: Dârü’n-Nûri’l-Mübîn li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2018.
10. el-Kevserî Muhammed Zâhid. Resâili’l-İmâm Muhammed Zâhid el-Kevserî. Risâletü Hüsnü’t-Takâdî fî Sîreti’l-İmâm Ebî Yûsuf el-Kâdî. thk. Müslim Tayyibe - Muhammed Rıdvân el-Mısrî. Amman: Dârü’n-Nûri’l-Mübîn li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 2018.
11. Gazzâlî Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Müstasfâ. thk. Muhammed Abdüsselâm Abdüşşâfî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
12. İbn Âbidîn Muhammed Emîn b. Ömer. Hâşiyetü Reddi’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr Şerhu Tenvîri’l-Ebsâr. Kahire: Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Baskı, 1966.
13. İbn Âbidîn Muhammed Emîn b. Ömer. Mecmûatü Resâili İbn Âbidîn. b.y.: y.y., ts.
14. İbn Emîr Hac Şemseddîn Muhammed b. Ahmed. et-Takrîr ve’t-Tahbîr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
15. İbn Hacer Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Tabseer al-Muntabbih bi-Tahrir al-Mushtab. thk. Muhammad Ali el-Neccar. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
16. İbn Kemâl Paşa Ahmed b. Süleyman. Mecmû-i Resâili İbn Kemâl Paşa. Risâle Duhûlü Veledi’l-Binti fi’l-Mevkûfi ale’l-Evlâd. İstanbul: Dârü’l-Lübâb li’d-Dirâsât ve Tahkîki’t-Türâs, 2018.
17. İbn Mâce Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünen-i İbn Mâce. thk. Şuayb el-Arnaût. Beyrut: Dârü’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
18. İbn Tağrîberdî Yûsuf Cemaleddin Ebû’l-Mehâsin el-Etâbekî. el-Menhelü’s-Sâfî ve’l-Müstevfî Ba‘de’l-Vâfî. thk. Muhammed Emîn. Kahire: Matbaatü Dâri’l-Kütübi ve’l-Vesâiki’l-Kavmiyye bi’l-Kahire, 2005.
19. İbn Tağrîberdî Yûsuf. en-Nücûmü’z-Zâhire fî Mülûki Mısr ve’l-Kâhire. Kahire: Dârü’l-Kütüb, 1963.
20. İbnü’s-Salâh eş-Şerezûrî Osmân b. Abdurrahman. Edebü’l-Müftî ve’l-Müsteftî. thk. Muvaffak Abdülkadir. Medine-i Münevvere: Mektebetü’l-Ulûm ve’l-Hikem, 2002.
21. Kâdîhân Fahrüddîn Ebû’l-Mehâsin el-Hasan b. Mansûr. Fetâvâ Kâdîhân. thk. Sâlim Mustafa el-Bedrî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
22. Leknevî Abdülhay. el-Fevâidü’l-Behiyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye. Kahire: Matbaatü Dâri’s-Saâde, 1906.
23. Leknevî Ebü’l-Hasenât Abdülhay. en-Nâfi‘u’l-Kebîr Şerhu’l-Câmi‘i’s-Sağîr. Karaçi: İdâretü’l-Kur’âni’l-Kerîm ve’l-Ulûmi’l-İslâmiyye, 1990.
24. Nevevî Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. Âdâbü’l-Fetvâ ve’l-Müftî ve’l-Müsteftî. thk. Bessâm Abdülvehhâb el-Câbî. Dimaşk-Şam: Dârü’l-Fikr, 1998.
25. Ömer Rıza Kehhâle. Mu‘cemü’l-Müellifîn. Beyrut: Mektebetü’l-Müsennâ, 1957.
26. Sehâvî Şemsüddîn Muhammed b. Abdurrahman es-Sehâvî. ed-Dav‘ü’l-Lâmi‘ li-Ehli’l-Karni’t-Tâsi‘. Beyrut: Menşûrâtü Dâri Mektebeti’l-Hayât, 1992.
27. Sehâvî Şemsüddîn Muhammed b. Abdurrahman. et-Tibrü'l-Mesbûk fî Zeyli's-Sülûk. thk. Lebîbe İbrâhîm Mustafa - Necvâ Mustafa Kâmil. Kahire: Matbaatü Dâri’l-Kütübi ve’l-Vesâiki’l-Kavmiyye bi’l-Kahire, 2002.
28. Sem’ânî Ebû el-Muzaffer Mansûr b. Muhammed b. Abdilcebbâr. Kavâtiu’l-Edille fî’l-Usûl. thk. Muhammed Hasan. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.
29. Süyûtî Abdurrahman b. Ebî Bekr. Nazmü’l-Ukyân fî A‘yâni’l-A‘yân. thk. Philip K. Hitti. New York: Matbaatü’s-Sûriyyetü’l-Amerîkiyye, 1928.
30. Süyûtî Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr. Buğyetü’l-Vuât fî Tabakâti’l-Lüğaviyyîn ve’n-Nühât. thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrâhîm. Sayda: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1998.
31. Süyûtî Celâlüddîn Abdurrahman es-Süyûtî. Hüsnü’l-Muhâdara fî Târîhi Mısr ve’l-Kâhire. Kahire: Dârü İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1967.
32. Şâtıbî İbrâhîm b. Mûsâ. el-Muvâfakât. thk. Meşhûr b. Hasan Âl Selmân. b.y.: Dârü İbn Affân, 1997.
33. Şevkânî Muhammed b. Alî. el-Bedrü’t-Tâli‘ bi-Mehâsini Men Ba‘de’l-Karni’t-Tâsi, Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 2004.
34. Şîrâzî İbrâhîm b. Alî. Tabakâtü’l-Fukahâ, thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dârü’r-Râidi’l-Arabî, 1970.
35. Tahâvî Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme. Muhtasaru’t-Tahâvî. thk. Ebü’l-Vefâ el-Afğânî. Haydarâbâd: Lecnetü İhyâi’l-Maârifi’n-Nu‘mâniyye, ts.
36. Temîmî Takıyyüddîn b. Abdülkâdir et-Temîmî ed-Dârî el-Gazzî. et-Tabakâtü’s-Seniyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye. b.y.: y.y., ts.
37. Tirmizî Muhammed b. Îsâ b. Sevre b. Mûsâ ed-Dahhâk. İlelü’t-Tirmizî el-Kebîr. thk. Subhî es-Sâmürrâî - Ebû’l-Meâtî en-Nûrî - Mahmûd Halîl es-Saîdî. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb Mektebetü’n-Nehdeti’l-Arabiyye, 1989.
38. Tirmizî Muhammed b. Îsâ b. Sevre. el-Câmiu’l-Muhtasar mine’s-Sünen an Rasûlillâh ve Ma‘rifeti’s-Sahîh ve’l-Ma‘lûl ve Mâ Aleyhi’l-Amel. Kahire: Mektebetü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 2. Baskı, 1975.
39. Venşerîsî Ahmed b. Yahyâ. el-Mi‘yârü’l-Mu‘rib ve’l-Câmi‘u’l-Muğrib an Fetâvî Ehli İfrîkıyye ve’l-Endelüs ve’l-Mağrib. Rabat: Neşru Vizâreti’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye li’l-Memleketi’l-Mağribiyye, 1981.
40. Zeydân Abdülkerîm. el-Vecîz fî Usûli’l-Fıkh. Bağdat: Müessesetü Kurtuba, 6. Baskı, 1976.