Türkiye’de Selefîlik: Muhafazakâr ve Radikal Yönelimler

Öz

1990’lı yıllardan bu yana Türkiye’de kurumsal varlık gösteren Selefîlik, çoğu zaman kamuoyunda ve akademik literatürde homojen ve tek boyutlu bir dinî hareket olarak sunulmaktadır. Bu çalışma, saha araştırması ve metin analizlerine dayanarak Selefîliğin sanıldığının aksine içsel çeşitlilik barındıran çok sesli bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle siyasal katılım ve tekfir meseleleri üzerinden belirginleşen bu çeşitlilik, ‘‘radikal’’ ve ‘‘ılımlı’’ olmak üzere iki ana yönelim olarak şekillenmektedir. Radikal Selefî eğilim, laik-demokratik sistemi ‘‘küfür düzeni’’ olarak nitelendirmekte ve bu düzende oy kullanan herkesi istisnasız tekfir etmektedir. Bu yaklaşım, dışlayıcı söylemleri beslemekte ve zaman zaman şiddet çağrışımı taşıyan düşünsel eğilimlerin güçlenmesine neden olmaktadır. Selefîliğin ılımlı kanadı ise tekfir uygulamasına karşı daha temkinli bir tavır sergilemekte; kapsayıcı ve uzlaşmacı bir dil benimsemektedir. Siyasal katılım bu grup için çatışmadan ziyade işleyişsel uyum ve stratejik denge çerçevesinde ele alınmakta, devletle ilişkilerde iş birliği öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, gerek kamuoyunda gerekse akademik çalışmalarda çoğunlukla radikal kesimin görünürlüğü ağır basmakta, Selefîliğin ılımlı yönelimi yeterince dikkate alınmamaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’deki Selefî hareketin gerçek doğasının daha sağlıklı anlaşılabilmesi için onun heterojen yapısı, siyasal tavırları ve toplumsal konumlanışı bütüncül biçimde analiz edilmekte; indirgemeci yaklaşımların ötesine geçen bir perspektif sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Türkiye
• Selefîlik
• Siyasal Katılım
• Tekfir

Salafism in Türkiye: Conservative and Radical Tendencies

Öz

Since the 1990s, Salafism has maintained an institutional presence in Turkey; however, it is often portrayed in both public discourse and academic literature as a homogeneous and monolithic religious movement. This study, based on field research and textual analysis, demonstrates that Salafism, contrary to such perceptions, exhibits significant internal diversity and a polyphonic structure. This diversity becomes particularly apparent in issues related to political participation and the practice of takfir, forming two main orientations commonly categorized as "radical" and "moderate." The radical Salafi trend characterizes the secular-democratic system as a "regime of disbelief" and excommunicates, without exception, all those who participate in it by voting. In contrast, the moderate wing of Salafism adopts a more cautious stance toward takfir, embracing an inclusive and conciliatory discourse that prioritizes social legitimacy. For this group, political participation is approached not through confrontation but within a framework of functional compatibility and strategic balance, with an emphasis on cooperation rather than conflict in relations with the state. Nevertheless, both in public and academic settings, the radical faction tends to receive disproportionate attention, leaving the moderate orientation underrepresented. This study aims to offer a holistic analysis of the heterogeneous structure, political stances, and social positioning of the Salafi movement in Turkey, thereby presenting a perspective that moves beyond reductionist interpretations.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Turkey
• Salafism
• Political Participation
• Takfir

Kaynakça

1. Akit TV, ‘‘Kırmızı Masa – Muharrem Coşkun, Halis Bayancuk’’. YouTube. Yayın Tarihi: 23 Kasım 2024, Erişim Tarihi: 19 Aralık 2024, https://www.youtube.com/ watch?v=XPllIzvqyvQ&list=WL&index=1 Akkır, Ramazan. ‘‘Jihadist Salafism in Türkiye: The Ideology of Abu Hanzala (Halis Bayancuk)’’. Marifetname 11(2) (2024), 341-369.
2. Akkoyunlu, İsmail. ‘‘İbn Teymiyye’de Selef ve Selefiyye Kavramları’’, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 23(1) (2019), 545-562.
3. Altun, Bekir. Selefîlik-Vehhabîlik ve Türkiye’deki Faaliyetleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.
4. Arslan, Osman. ‘‘Selefî Akım II - Tehlikenin Farkında mısınız?’’, 24 Ekim 2017, Erişim Tarihi: 22 Nisan 2020, https://osmanarslan.org/selefi-akim-ii-tehlikenin-farkinda -misiniz/
5. Arslan, Ubeydullah. ‘‘Alimlerin Seçimlere Bakışı’’. YouTube. Yayın Tarihi: 13 Haziran 2018, Erişim Tarihi: 6 Mayıs 2019, https://www.youtube.com/playlist?list= PLWB8vizPACFug-3C2B6LUymTsxVem2-P-
6. Aydınalp, Halil. ‘‘Çağdaş Kural Dışı Tekfirciliğin Yapısal Unsurları Üzerine Bir Model Denemesi-I’’, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 49(49) (2015), 161-182.
7. Bayancuk, Halis. ‘‘Oy Vermek Şirktir (Kur’an-ı Kerîm’den En Açık Delilleriyle)’’. You-Tube. Yayın Tarihi: 5 Mayıs 2023, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2023, https://www. youtube.com/watch?v=jaHuceeMI2U&list=WL&index=13&t=13s
8. Büyükkara, Mehmet Ali. ‘‘11 Eylül’le Derinleşen Ayrılık: Suudî Selefiyye ve Cihadî Selefiyye’’. İslamî Araştırmalar Dergisi 7(20) (2004), 205-234.

9. – ‘‘Günümüzde Selefîlik ve İslamî Hareketlere Olan Etkisi’’. Tarihte ve Günümüzde Selefîlik Sempozyumu (İSAV), ed. Ahmet Kavas. İstanbul: Ensar Neşriyat (2014) 485-524.
10. Cennete Çağrı. ‘‘Tağut’a Askerlik Yapmanın Hükmü – Ebu Nuh’’. YouTube. Yayın Tarihi: 20 Temmuz 2020, Erişim Tarihi: 12 Aralık 2020, https://www.youtube. com/watch?v=ljmCfhiivmM
11. Creswell, John Ward. Nitel Araştırma Yöntemleri, çev. Miraç Aydın. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2016.
12. Demir, Ahmet İshak. ‘‘İslam Mezhepleri Tarihi Koordinasyon Toplantısı ve Selefîlik Çalıştayı Açılış Konferansı, Mehmet Ali Büyükkara, 5 Eylül 2015 Konya’’. YouTube. Yayın Tarihi: 18 Mayıs 2016, Erişim Tarihi: 16 Mayıs 2020, https:// www.youtube.com/watch?v=kdXJzTWadZE
13. Demir, Hilmi. ‘‘Diyanet Camisinde Selefî Vehhabî Propaganda’’, Türk Ocakları, Erişim Tarihi: 3 Mayıs 2020, https://www.turkocaklari.org.tr/hilemi-demir/diyanet-camisinde-selefi-vehhabi-propaganda/1427
14. Erdem, Süleyman. Cihatçılar, el-Kaide ve IŞİD’e Katılanların Hikâyesi. İstanbul: Yakın Plan Yayınları, 2016.
15. Eroğlu, Doğu. IŞİD Ağları, Türkiye’de Radikalleşme, Örgütleme, Lojistik. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
16. Guraba-Der, ‘‘Oy Kullanmanın Hükmü – Abdullah Yolcu’’. YouTube. Yayın Tarihi: 4 Şubat 2014, Erişim Tarihi: 6 Mayıs 2019, https://www.youtube.com/watch?v= Z_nXmq1rNEg
17. – ‘‘Oy Kullanma ile Alakalı Görüşümüze Yapılan Tenkitlere Verilen Cevap’’. YouTube. Yayın Tarihi: 28 Ekim 2015, Erişim Tarihi: 6 Mayıs 2019, https:// www.youtube.com/watch?v=YluG1ESedpI&t=2s
18. – ‘‘Tekfir Düşüncesine Kapılıp da Seçimde Oy Kullanmayanlar Hakkında Ne Düşünmeliyiz?’’ YouTube. Yayın Tarihi: 16 Mayıs 2023, Erişim Tarihi: 7 Temmuz 2023, https://www.youtube.com/watch?v=sC7KFVyJ1gI
19. İbn Kesir, Hadîslerle Kur’an-ı Kerîm Tefsiri, c. 5, çev. Bekir Karlığa ve Bedrettin Çetiner. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
20. İbn Teymiyye, İbn Teymiyye Tefsiri (el-Camiu lî Kelami’l-İmam İbn Teymiyye fî’t-Tefsîr), c. 3, çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: Karınca&Polen Yayınları, 2017.
21. İşcan, Mehmet Zeki. Selefîlik – İslamî Köktenciliğin Tarihî Temelleri. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2006.
22. Kaplan, Yusuf. ‘‘İslam Dünyasının Püsküllü Belası: Neo-Selefîler’’, Yeni Şafak, 14 Eylül 2014, Erişim Tarihi: 12 Eylül 2019, https://www.yenisafak.com/yazarlar/ yusuf-kaplan/islm-dunyasinin-puskullu-belasi-neo-selefler-55861
23. Kırbaşoğlu, Mehmet Hayri. Ehl-i Sünnet’in Kurucu Ataları. Ankara: Otto Yayınları, 2011.
24. Nâfi, Beşir Mûsa. Arap Dünyasında Selefîlik ve Selefî Hareketler (ez-Zahiretu’s-Selefiyye), ed. Beşir Mûsa Nâfi, İzzuddin Abdu’l-Mevlâ, el-Hevvâs Takıyye, çev. Nurullah Çakmaktaş. İstanbul: Yarın Yayınları, 2016.
25. Onat, Hasan. ‘‘İslam Ortak Paydasını Kaybetmiş Müslümanların Açmazı: Şiî-Selefî Kutuplaşması’’. Tarihte ve Günümüzde Selefîlik Sempozyumu (İSAV), ed. Ahmet Kavas. İstanbul: Ensar Neşriyat (2014) 525-551.
26. Özbek, Rıfat.‘‘Şeyh Abdullah Yolcu – Tekfir Konusu’’. YouTube. Yayın Tarihi: 11 Kasım 2017, Erişim tarihi: 6 Mayıs 2019, https://www.youtube.com/watch? v=tOxtjIbC_AM
27. Sağlam, Ahmet. ‘‘İlhanlı Hükümdarı Gazan Han’ın Suriye İşgali Sürecinde İbn Teymiyye’nin Siyasî ve Dinî Mücadelesi’’. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi 3(6) (2016), 35-55.
28. Tevhid Daveti, ‘‘İmamların Arkasında Neden Namaz Kılınmaz? – Ebu Hanzala Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 22 Aralık 2019, Erişim tarihi: 11 Nisan 2020, https:// www.youtube.com/watch?v=L6hZPZZ9YNk
29. – ‘‘Maide Suresi 44. Ayet – Halis Bayancuk Hoca’’. YouTube. Yayın Ta-rihi: 11 Mayıs 2023, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2023, https://www.youtube.com/ watch?v=fsrqHogu0WY
30. – ‘‘Neden Cuma Namazı Kılmıyoruz? – Ebu Hanzala Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 21 Ocak 2024, Erişim Tarihi: 2 Mayıs 2024, https://www.youtube. com/watch?v=LByll38tIGQ&t=2s
31. – ‘‘Oy Verme Meselesi – Halis Bayancuk Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 10 Mayıs 2023, Erişim Tarihi: 18 Mayıs 2023, https://www.youtube.com/watch? v=AhehhOP8oQk&list=WL&index=7&t=1s
32. Tevhid Kuşağı, ‘‘Devlet Kurumunda Çalışmak Caiz mi? – Ebu Haris Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 26 Aralık 2022, Erişim Tarihi: 7 Temmuz 2023, https://www.you-tube.com/watch?v=zD2LJzgfCfc
33. Tevhid ve Davet, ‘‘Çocuklarımızı Doktor Öğretmen Olsunlar Diye Okula Göndermek Caiz mi? – Ramazan Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 27 Eylül 2023, Erişim Tarihi: 7 Ekim 2023, https://www.youtube.com/watch?v=bJykEqOWh44&t=73s
34. Toker, İhsan. ‘‘Nitel Araştırma Paradigması ve Din’’. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26(26) (2008), 55-76.
35. Topaloğlu, Bekir. İslam Kelamcılarına ve Filozoflarına Göre Allah’ın Varlığı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1992.
36. Tunç, Mazhar. Suud Selefîliği. İstanbul: İz Yayıncılık, 2018.
37. Ünlü, Ahmet Mahmut. ‘‘Türkiye’de İç Savaş Çıkaracaklar’’, Ortadoğu, 16 Ocak 2020, Erişim Tarihi: 22 Nisan 2020, https://www.ortadogu-gazetesi.com/gundem/ cubbeli-ahmetten-flas-aciklama-turkiyede-ic-savas-cikaracaklar/9975
38. YİMER Yarpuz İslamî İlimler Araştırma Merkezi, ‘‘Oy Meselesi! Taraf Olmak Demok- rasiye Destek Değil, İslam’a Hizmettir’’. YouTube. Yayın Tarihi: 6 Ekim 2016, Erişim Tarihi: 6 Mayıs 2019, https://www.youtube.com/watch?v=N0IeGyoUvm M&t=4s
39. – ‘‘Selefîlik ve Tekfircilik Arasındaki Fark - Ebu Said Hoca’’. YouTube. Yayın Tarihi: 15 Ağustos 2014, Erişim Tarihi: 6 Mayıs 2019, https://www.youtube. com/watch?v=93PwEjuqi-k&t=8s
40. Zelyut, Rıza. ‘‘Vehhabîler Türkiye’de’’, Güneş, Erişim Tarihi: 2 Ocak 2020, https:// www.gunes.com/yazarlar/riza-zelyut-riza-zelyut/vehhabiler-turkiyede-44236