1. YAYIN ETİĞİ POLİTİKASI

Temel Hedef ve Standartlar

ASA Dergisi, bilimsel bilginin üretiminde ve yayılmasında en yüksek etik standartları korumayı ve akademik kaydın bütünlüğünü güvence altına almayı hedefler. Dergimizin yayın süreçlerinde COPE Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing ve International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) tarafından belirlenen etik ilkeler titizlikle benimsenmektedir. Sürecin tüm paydaşlarının (yazarlar, hakemler, editörler ve yayın kurulu) bu politikalara eksiksiz uyması zorunludur. 

Yazarlık Hakları ve Katkı Beyanı

Gönderilen çalışmalarda yazar olarak listelenen herkesin, araştırmanın yürütülmesine ve makalenin hazırlanmasına entelektüel açıdan belirgin bir katkı sağlamış olması gerekir. Araştırmanın herhangi bir aşamasında katkısı bulunmayan bir kişinin yazar listesine eklenmesi kabul edilemez. 

ICMJE ölçütleri doğrultusunda, yazar statüsü kazanabilmek için aşağıdaki kriterler belirtilmiştir:

1. Çalışmanın teorik çerçevesinin kurulması, tasarımı; ya da verilerin toplanması, analiz edilmesi ve yorumlanması süreçlerine nitelikli katkı sunmak.
2. Makale taslağını kaleme almak veya içeriğin bilimsel kalitesini artıracak düzeyde eleştirel olarak gözden geçirmek.
3. Yayımlanacak nihai metni incelemek ve onaylamak.
4. Çalışmanın herhangi bir bölümünün doğruluğu ve dürüstlüğüne ilişkin ortaya çıkabilecek soruların uygun şekilde soruşturulmasını ve çözüme kavuşturulmasını sağlayacak biçimde, araştırmanın tüm boyutlarından sorumlu olmayı kabul etmek.

Yazar sıralaması başvuru öncesinde kesinleştirilmelidir. Makalenin kabul edilmesinden sonra yazar listesinde değişiklik yapılamaz.

Çıkar Çatışması ve Şeffaflık

Nesnel ve tarafsız bir editoryal değerlendirme süreci yürütmek adına yazarlar, editörler ve hakemler, değerlendirme sürecini veya bilimsel yargıyı etkileyebilecek her türlü finansal, kurumsal ya da kişisel ilişkilerini beyan etmekle yükümlüdür. 

Finansal Destek ve Sponsorluk Beyanı

Yazarlar, araştırmanın gerçekleştirilmesi sürecinde yararlandıkları tüm kurumsal destekleri, projeleri, hibeleri ve sponsorlukları açıkça bildirmek zorundadır. Bu beyanlar, okuyucunun olası etkileri objektif bir şekilde değerlendirebilmesi için yayın metninde paylaşılır. Destek sağlayan kurum veya sponsorların; araştırmanın tasarımına, veri toplama ve analiz aşamalarına, bulguların yorumlanmasına veya yayım kararına herhangi bir müdahalesinin bulunmadığı açıkça ifade edilmelidir.

Çoklu Gönderim, Mükerrer Yayın ve Dilimleme

Dergimize sunulan çalışmaların tamamen özgün olması, daha önce başka bir mecrada, herhangi bir dilde veya formatta yayımlanmamış olması şarttır (önceki bir çalışmanın akademik olarak kabul edilebilir düzeyde genişletildiği istisnai durumlar editör kurulunun onayına tabidir). 

Makalelerin aynı anda birden fazla derginin değerlendirme sürecinde bulunması (eş zamanlı gönderim) veya tek bir araştırma bütünlüğünün yapay olarak bölünerek birden fazla yayına dönüştürülmesi (dilimleme) kesinlikle kabul edilmez.

Daha önce bir kongre veya sempozyumda bir parçası sunulmuş olan veya bir yüksek lisans/doktora tezinden üretilen makalelerin ilk sayfasında bu durum açıkça beyan edilir.

İntihal ve Benzerlik Denetimi

Dergimiz intihalin (aşırma) her türlüsüne karşı sıfır tolerans politikası uygulamaktadır. Başkalarına ait verilerin, metinlerin, ölçeklerin veya kuramsal yaklaşımların kaynak gösterilmeden ya da uygun şekilde atıf yapılmadan kullanılması kesinlikle yasaktır. Dergimize gönderilen tüm makale taslakları, editoryal değerlendirmeye alınmadan önce iThenticate yazılımı ile benzerlik taramasından geçirilmiş olmalıdır. Yazılım tarafından sağlanan benzerlik raporu yazar tarafından makale taslağıyla birlikte sisteme yüklenmelidir.

Üretken Yapay Zekâ Kullanım Politikası

Dergimiz, akademik yazım ve araştırma süreçlerinde üretken yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin kullanımına yönelik COPE ve YÖK (Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber) tarafından yayımlanan etik rehber ve ilkeleri hassasiyetle benimsemektedir.

• Üretken yapay zekâ araçları ve dil modelleri, hiçbir koşulda sunulan bir akademik çalışmanın yazarı veya ortak yazarı olarak listelenemez. Dergimiz, sahte yazarlık oluşturmak veya araştırmacı kimliğini manipüle etmek amacıyla YZ kullanımını kesinlikle yasaklamaktadır.
• Yapay zekâ araçlarının kullanımı, yazarların bilimsel, yasal ve entelektüel sorumluluklarını hafifletmez veya ortadan kaldırmaz. Sisteme gönderilen çalışmanın özgünlüğü, doğruluğu ve içeriğiyle ilgili tüm sorumluluk yazarlara aittir.
• Yazarlar, yapay zekâ çıktılarından elde edilen tüm bilgileri, atıfları ve literatür kaynaklarını tek tek doğrulamakla yükümlüdür. Yapay zekâ tarafından üretilen uydurma, hatalı veya doğrulanamayan referansların/bulguların tespiti akademik suistimal olarak değerlendirilir.
• Yapay zekâ araçları vasıtasıyla gerçekleştirilen dil düzenleme (proofreading), metin içi iyileştirme veya veri görselleştirme gibi işlemlerin tamamı mutlaka nihai aşamada insan denetiminden ve editörlüğünden geçirilmiş olmalıdır. 
• Makalenin yayına hazırlanması süreçlerinde herhangi bir yapay zekâ aracından yararlanılmışsa, bu durum makale içinde açık ve şeffaf bir biçimde bildirilmelidir. Bu beyan, çalışmanın niteliğine göre "Yöntem" veya "Teşekkür" başlığı altında yer almalıdır. Yapılan beyanda; kullanılan yapay zekâ yazılımının/modelinin tam adı, sürüm (versiyon) numarası ve bu aracın araştırmanın tam olarak hangi aşamasında, ne amaçla ve ne ölçüde kullanıldığı ayrıntılı olarak belirtilmelidir.

Yayın Sonrası Değerlendirme, Düzeltme ve Geri Çekme

Bilimsel kaydın doğruluğu dergimizin öncelikli sorumluluğudur. Yayımlanmış makalelerde hata, akademik suistimal veya etik ihlal tespit edilmesi durumunda; dergimiz COPE protokollerini işleterek hızla düzeltme (erratum), geri çekme (retraction) veya endişe bildirimi (expression of concern) yayımlar. Geri çekilen makaleler, geri çekme gerekçesini içeren resmi bir bildirimle birlikte bilimsel arşiv bütünlüğü adına çevrimiçi ortamda kalmaya devam eder. Dergimiz, yayın sonrasında da makalelere yönelik bilimsel eleştirileri, ek görüşleri ve tartışmaları destekler ve bu doğrultudaki başvuruları editoryal incelemeye alır.

Şikâyetler ve İtiraz Mekanizması

Yazarlar, hakemler veya okuyucular; editoryal kararlara, süreçlere veya etik süreçlerin yürütülmesine dair şikâyet ve itirazlarını doğrudan editörler kanalıyla dergimize iletebilirler. Başvurular, yerleşik politikalar çerçevesinde Editör Kurulu tarafından hızlı, adil ve tarafsız bir şekilde incelenir. Kurul içinde çözülemeyen veya fikir ayrılığı yaşanan durumlarda, süreci değerlendirmek üzere bağımsız bir hakem/temsilci görevlendirilir. İtiraz ve şikâyet süreçlerinde nihai karar verme yetkisi editörlere aittir.
 

 2. ARAŞTIRMA ETİĞİ POLİTİKASI

Temel Araştırma Standartları

Dergimiz, insan veya hayvan katılımcılar içeren tüm bilimsel araştırmalarda evrensel etik ilkelerin gözetilmesini şart koşar. Yapılan araştırmaların doğruluğu, dürüstlüğü; ayrıca veri toplama ve raporlama süreçlerinin uydurma, çarpıtma veya manipülasyondan uzak bir şekilde yürütülmesi yazarların temel yükümlülüğüdür. Çalışmalarda sunulan tüm içerik, kuramsal yaklaşım ve görüşlerin yasal ve bilimsel sorumluluğu münhasıran yazarlara aittir.

İnsan Katılımcıların Korunması ve Kurumsal Onaylar

İnsan katılımcıların dahil olduğu tüm araştırmalar ile müdahale içeren olgu sunumlarında; Helsinki Bildirgesi, Belmont Raporu ve ilgili ulusal/kurumsal yasal mevzuata tam uyum gösterilmesi zorunludur.

• Etik Kurul Onayı: Bu tür çalışmalar için araştırmaya başlanmadan önce yetkili bir etik kuruldan resmi onay alınmış olmalıdır. Makalenin "Yöntem" bölümünde onay alınan etik kurulun tam adı, etik onay belgesinin numarası ve onay tarihi açıkça belirtilmelidir. Makale taslağı sisteme yüklenirken etik kurul onay belgesinin resmi bir örneği de yüklenmelidir.
• Bilgilendirilmiş Onam: Araştırmaya katılan bireylere çalışmanın amacı, uygulanacak prosedürler, olası riskler ve faydalar hakkında eksiksiz bilgi verilerek yasal rızalarının (bilgilendirilmiş onam) alındığı açıkça belgelenmeli ve bu durum makale metni içerisinde ifade edilmelidir. Katılımcıların reşit olmaması, kısıtlı olması veya onam veremeyecek durumda bulunması halinde, bilgilendirilmiş onam yasal temsilcilerinden temin edilmelidir ve bu durum yine makale içinde belirtilmelidir.

Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması

Katılımcıların kimlik bilgilerinin ve hassas verilerinin gizliliğinin korunması tamamen yazarların sorumluluğundadır. Makalede katılımcıların kimliğini açık edebilecek hiçbir görsel veya nitel veriye yer verilmemelidir. Bilimsel bir zorunluluk gereği hasta/danışan/katılımcı fotoğrafı veya ayırt edici klinik görsel kullanılması durumunda, ilgili kişiden veya yasal vasisinden alınmış ıslak imzalı görsel kullanım izin belgesinin makale gönderimi esnasında editörlüğe sunulması zorunludur.

Hayvan Hakları ve Deneysel Araştırmalar

Deney hayvanlarının kullanıldığı tüm çalışmalarda, uluslararası etik standartlar (Helsinki Bildirgesi kılavuzları) ve ulusal hayvan refahı mevzuatlarına uygun olarak alınmış Etik Kurul Onayı zorunludur. Hayvanlar üzerinde uygulanan tüm deneysel prosedürlerin niteliği, anestezi/analjezi detayları, hayvan refahını koruyucu önlemler ve müdahalelerin hayvanlar üzerindeki olası etkileri makale içeriğinde açık ve şeffaf bir biçimde raporlanmalıdır.

Veri Doğrulama ve Saklama Yükümlülüğü

Yazarlar, çalışmada kullanılan ham verileri yayım tarihinden itibaren en az beş (5) yıl boyunca güvenli bir şekilde saklamakla yükümlüdür. Editoryal süreçlerde veya yayın sonrasında haklı bir gerekçeyle talep edilmesi halinde, bu verilere doğrulama amacıyla erişim sağlanmalıdır.

Tarihsel belgelerin, edebi metinlerin, kaynak kişilerden alınan sözlü tarih mülakatlarının veya arşiv kayıtlarının kasıtlı olarak çarpıtılması, uydurulması (uydurma veri), bağlamından koparılması veya manipüle edilmesi ağır bir akademik suistimaldir ve dergimizce kabul edilemez.

3. Etik Sorumluluklar

 ASA, antropoloji, edebiyat, felsefe, psikoloji, sosyoloji ve tarih sosyoloji alanlarındaki özgün bilimsel makalelerin, makale çevirilerinin, kitap tanıtımı ve eleştirilerinin aşağıda belirtilen etik ilkeler doğrultusunda yayımlandığı uluslararası hakemli bir dergidir. 
ASA’ya gönderilen tüm makaleler çifte körleme (blind review) değerlendirme süreçlerinin ardından, elektronik olarak ücretsiz erişimle yayımlanmaktadır.

 Aşağıda yer alan etik ilke ve kurallar Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Committee on Publication Ethics- COPE Yayın Etiği Komitesi Yönergesi doğrultusunda hazırlanmıştır.
Yazarların Etik Sorumlulukları:

• Gönderilen makaleler, ASA Dergisi’nin kapsadığı alanlarla uyumlu olmalıdır.
• Yazarlar, çalışmanın özgün olduğunu, daha önce başka bir yerde yayımlanmadığını ve eşzamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmadığını taahhüt etmelidir.
• Kullanılan tüm kaynaklar doğru ve eksiksiz biçimde atıf sistemi içinde belirtilmeli; telif haklarına tabi materyaller için gerekli izinler alınarak kullanılmalıdır.
• Yazarlar yürüttükleri araştırma kapsamında araştırmaya başlanmadan önce yetkili bir etik kuruldan resmi onay almış olmalıdır.
• Birden fazla yazarlı makalelerde, Telif Hakkı Anlaşması Formu ile yazar sıralamasının ortak kararla belirlendiği ve çalışmanın yayımlanmasının uygun görüldüğü resmî olarak beyan edilmelidir.
• Yazarlar, yayımlanmış makalelerinde tespit ettikleri önemli bir hata durumunda editör kurulunu gecikmeksizin bilgilendirmeli ve gerekli düzeltme veya geri çekme sürecine katkı sunmalıdır.
• Yayımlanan makalelerdeki bilimsel içerik, görüş ve iddiaların sorumluluğu tamamen yazarlara aittir; bu içerikler ASA Dergisi, editör kurulu veya hakemler tarafından paylaşılmış sayılmaz.
• Tüm çalışmalar, intihal tarama programı olan iThenticate aracılığıyla kontrol edilir. Benzerlik oranları mutlak bir eşik olarak değil, içerik bağlamında editör kurulu tarafından değerlendirilir. Gerektiğinde yazar(lar)dan düzeltme talep edilebilir veya çalışma sürecin dışına çıkarılabilir.
• Değerlendirme sürecindeki makaleler en az iki hakem ve ilgili editör(ler) tarafından çift körleme yöntemiyle değerlendirilir.
• Sıralanan etik dışı durumlar kabul edilemez: intihal, uydurma veri, çarpıtma, yinelenen yayın (duplikasyon), dilimleme (salami publishing), haksız yazarlık, telif hakkı ihlali ve çıkar çatışmasının beyan edilmemesi.

Hakemlerin Etik Sorumlulukları:

• Makaleler değerlendirilmek üzere hakemlere dergipark üzerinden gönderilir.
• Hakemlik süreci çift körleme esasına göre yürütülür; bu nedenle yazar ve hakem kimlikleri karşılıklı olarak gizli tutulur.
• Hakemler, yalnızca kendi uzmanlık alanlarıyla ilgili çalışmalar için değerlendirme davetini kabul etmelidir.
• Hakemler değerlendirdikleri makaleye dair görüşlerini, çalışmanın yayımlanabilir olup olmadığına dair gerekçeli kararlarını yazılı olarak belirtmeli
• Değerlendirme, nesnel, bilimsel ve açık gerekçelere dayalı biçimde yürütülmeli; hakem raporlarında kişisel yorum veya yönlendirmelerden mümkün oldukça kaçınılmalıdır.
• Hakemler, görüş bildirirken kimliklerini ifşa edecek herhangi bir ifade kullanmamalıdır.
• Değerlendirme süreci için belirlenen süreye riayet edilmesi ve etik kurallara uyulması beklenir.
• Etik dışı bir durum tespit edilmesi hâlinde, editör kuruluna bilgi verilmelidir.

Editörlerin Etik Sorumlulukları:

• Editörler, dergiye gönderilen tüm çalışmaları bilimsel geçerlilik, özgünlük ve etik ilkeler temelinde tarafsız biçimde değerlendirmekle yükümlüdür.
• Hakem değerlendirme sürecini adil biçimde organize eder, çift körleme ilkesine uygun şekilde yürütülmesini sağlar.
• Editörler, yayımlanma süreci tamamlanana kadar gönderilen çalışmalarla ilgili tüm bilgi ve belgelerin gizliliğini korur.
• Gerektiğinde hata düzeltmeleri (erratum), geri çekme (retraction) veya açıklama metinleri yayımlayarak yayın etiğine uygunluğu sürdürür.
• Editörler, yazar-hakem-editör ilişkilerinde olası çıkar çatışmalarını önleyici tedbirleri alır ve şeffaf bir süreç işletir.
• Hakem atama süreci ve yayımlanacak makalelere dair nihai karar editör(ler)e aittir.